Czy deszcz spływający z tuneli foliowych może stać się zasobem dla gospodarstwa? Czy przepłukiwanie gleby pomaga ograniczyć jej zasolenie, nie przenosząc problemu do wód? Uczniowie III Liceum Ogólnokształcącego im. płk. Dionizego Czachowskiego w Radomiu badają zależności między uprawą papryki, adekwatnościami gleby i gospodarowaniem wodą. Łączą pomiary terenowe z analizami laboratoryjnymi i zdjęciami satelitarnymi. Czekają też na dane z Państwowego Instytutu Geologicznego.
Pod opieką nauczycielki i mentorki Joanny Siczek projekt realizują Nikodem Smagowski, Maja Chudzińska, Iwo Dziubiński, Kuba Nowakowski i Kacper Spadło. Terenem ich badań są gospodarstwa w rejonie Potworowa na Mazowszu. Uczniowie uczestniczą w Climate Detectives – programie Europejskiej Agencji Kosmicznej i sieci ESERO, w którym młodzież bada lokalne problemy środowiskowe, a następnie proponuje działania oparte na uzyskanych wynikach.
Tunel zmienia drogę opadu
Punktem wyjścia jest pytanie o wodę, która pada na uprawę, ale nie dociera do niej bezpośrednio. Folia osłania glebę przed deszczem, a rośliny są nawadniane w kontrolowany sposób. Ograniczenie naturalnego przemywania gleby, w połączeniu z nawożeniem i stosowaniem jakościowej wody do podlewania, może sprzyjać gromadzeniu rozpuszczalnych soli. Takie zjawisko opisują badania upraw w tunelach prowadzone m.in. przez Pennsylvania State University.
Nie oznacza to, iż cała woda spływająca z folii znika z lokalnego obiegu. Warto się zastanowić, gdzie trafia, czy wsiąka obok tuneli i jaką jej część można zatrzymać do późniejszego wykorzystania. Ilość wody dostarczana roślinom to tylko część zagadnienia.
Zespół mierzył również temperaturę i wilgotność powietrza oraz gleby pod osłonami i poza nimi. W części wodnej porównywano wykorzystywany do nawadniania staw ze zbiornikiem, który pełnił tę funkcję w przeszłości. Samo porównanie dwóch stawów nie wskaże jednak przyczyn różnic między nimi.
zdj. Maja ChudzińskaCzy gleba zachowuje ślady dawnych upraw?
Badania laboratoryjne obejmują cztery stanowiska: glebę pod czynnym tunelem, pola po osłonach usuniętych ok. 2–3 oraz 10–15 lat temu i pole kontrolne bez historii upraw pod tunelami. Zespół dysponuje już pierwszymi wynikami analiz. Sprawdza, jakie znaczenie dla uprawy i gospodarowania wodą mogą mieć różne adekwatności gleb.
Tak rozumiana pamięć gleby nie jest jednak prostym pomiarem tempa regeneracji. Porównywane są różne stanowiska, a nie jedna działka obserwowana przez kilkanaście lat. Przy interpretacji trzeba uwzględnić wcześniejsze nawożenie, podlewanie, rodzaj gleby i późniejsze użytkowanie. Nie każdą różnicę można przypisać obecności folii.
Przepłukiwanie: poprawa jakości gleby czy przesunięcie problemu?
Kolejnym etapem będzie doświadczenie z przepłukiwaniem gleby różnymi ilościami wody. Próbki po zabiegu ponownie trafią do laboratorium, a ich wyniki zostaną porównane z wynikami sprzed doświadczenia. Uczniowie chcą ustalić, jak zmieniają się zasolenie i zawartość innych badanych składników, oraz odnieść wyniki do ilości zużytej wody.
Wymywanie rozpuszczalnych soli poza strefę korzeniową jest znanym sposobem ograniczania zasolenia. FAO podkreśla jednak rolę jakości zastosowanej wody i możliwości jej odpływu. Nie wystarczy zatem założenie, iż większa dawka zawsze przyniesie lepszy rezultat.
Z perspektywy ochrony wód ważne jest to, co dzieje się z substancjami opuszczającymi badaną próbkę. Spadek zawartości składnika w glebie nie dowodzi jego unieszkodliwienia. Zespół rozważa również analizę odcieku, o ile pozwolą na to możliwości laboratoryjne. Same wyniki badania gleby przed i po płukaniu nie pozwolą określić składu odpływu.
Doświadczenie ma pomóc ocenić kompromis między poprawą warunków w glebie, zużyciem wody i kontrolą odpływu. Wynik laboratoryjny nie będzie jednak gotową instrukcją przepłukiwania całych pól.
Wody podziemne: wiedza wspierająca lokalne rolnictwo
Obecnie zespół oczekuje na dane z Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego dotyczące poziomu zwierciadła wód podziemnych oraz ich składu chemicznego na obszarze gminy Potworów. Informacje te mają uzupełnić wnioski z własnych obserwacji i pomóc lepiej poznać lokalne warunki hydrogeologiczne. Baza Monitoring Wód Podziemnych PIG-PIB, obejmująca pomiary położenia zwierciadła i wyniki analiz chemicznych, może stanowić cenne źródło wiedzy przy poszukiwaniu rozwiązań wspierających zarządzanie wodą w gospodarstwach.
Zakres analizy będzie zależał od dostępności i rozmieszczenia punktów pomiarowych, długości serii obserwacji oraz poziomu wodonośnego. Interpretacja danych uwzględni lokalne zróżnicowanie warunków, przebieg opadów, budowę geologiczną i różne sposoby wykorzystania wody, bez przenoszenia wyników pojedynczego punktu na wszystkie gospodarstwa. Celem jest lepsze rozpoznanie zasobów wodnych regionu oraz poszukiwanie praktycznych rozwiązań, które pomogą rolnikom planować nawadnianie, efektywnie wykorzystywać dostępną wodę i utrzymywać stabilną produkcję pod osłonami.
Zakres porównań będzie zależał od dostępności punktów pomiarowych, długości serii oraz badanego poziomu wodonośnego. Nie można z góry zakładać, iż dane z jednego punktu opiszą sytuację wszystkich gospodarstw.
źródło: CopernicusMapa tuneli nie zastępuje bilansu wodnego
Analiza zdjęć Sentinel-2 oraz archiwalnych ortofotomap ma pokazać, jak zmieniały się rozmieszczenie i powierzchnia tuneli w czasie. Rozwijane metody rozpoznawania wymagają kontroli: jasna gleba i dachy mogą przypominać folię, a małe tunele nie zawsze dają się wyodrębnić. Mapy mają więc wspierać badania terenowe, ale ich nie zastąpią. Ograniczenia te opisano w publikacji poświęconej globalnemu mapowaniu upraw pod osłonami, z której zespół korzysta przy rozwijaniu własnych analiz.
Powierzchnia osłon nie informuje o tym, ile wody pobrano. Do takiego oszacowania potrzebne byłyby informacje o uprawach, sezonie, sposobie nawadniania i źródłach zaopatrzenia. Mapy mają pomóc także w ocenie potencjału zbierania deszczówki, nie są natomiast bezpośrednią miarą presji na wody podziemne.
Deszczówka jako zasób do sprawdzenia
Wśród analizowanych rozwiązań znajduje się przechwytywanie opadu spływającego z tuneli. Skalę możliwości pokazuje prosty przykład: na powierzchnię rzutu poziomego tunelu o wymiarach 7×30 m podczas opadu rzędu 30 mm przypada 6,3 tys. litrów wody. Przy sprawności zbierania wynoszącej ok. 80 proc. byłoby to ponad 5 tys. litrów. To obliczenie scenariuszowe, nie wynik pomiaru działającej instalacji.
Rzeczywista użyteczność takiego systemu zależałaby od rozkładu opadów, pojemności magazynu, strat i zgodności terminów dopływu z zapotrzebowaniem. Oceny wymagają też jakość wody i możliwość montażu instalacji na istniejących tunelach. Dopiero wtedy można oszacować, jaką część zapotrzebowania pokryje deszczówka.
Celem pracy uczniów jest przygotowanie propozycji przydatnych rolnikom, a nie jedynie efektownych map. Po doświadczeniu z płukaniem gleby i zakończeniu analiz chcą przedstawić wnioski uwzględniające koszty i nakład pracy. Projekt nie ma rozstrzygać, czy tunele są dobre czy złe. Ma podpowiedzieć, jak utrzymać produkcję żywności, lepiej wykorzystując wodę i nie pomijając tego, co dzieje się z nią poza strefą korzeniową.

1 godzina temu














