Unia Europejska zainicjowała stworzenie mechanizmu, za pomocą którego ochrona i odbudowa ekosystemów mogłyby generować mierzalną wartość ekonomiczną i przyciągać prywatne środki finansowe. Nie chodzi jednak o kredyt bankowy. Nature credits – bo tak nazwano ten mechanizm – mają potwierdzać konkretny, weryfikowalny efekt dla przyrody i tworzyć możliwość finansowego wynagradzania podmiotów, które ten efekt osiągają.
Czym adekwatnie jest kredyt przyrodniczy?
Nature credit, czyli kredyt przyrodniczy, nie jest pożyczką. Jest to certyfikowany instrument, który ma reprezentować mierzalny i zweryfikowany pozytywny efekt dla przyrody, np. odtworzenie hektara lasu, wzrost populacji zagrożonego gatunku, poprawę retencji wody w glebie, odbudowę mokradeł, odbudowę siedliska, poprawę stanu ekosystemu czy ochronę bioróżnorodności.
Taki certyfikat można będzie wycenić i sprzedać, dzięki czemu ochrona przyrody zyska dodatkowe, prywatne źródło finansowania. Kto kupi takie certyfikaty? Zakłada się, iż zainteresowane będą firmy i instytucje finansowe, które szukają wiarygodnych, przejrzystych narzędzi do realizacji celów środowiskowych, czy też gminy, które będą chciały chronić tereny podmiejskie bez ich wykupywania lub zarabiać na własnych terenach zielonych.
W debacie publicznej, działaniach Komisji Europejskiej oraz na rynkach finansowych termin ten oznacza przede wszystkim nowoczesny mechanizm rynkowy. Jak ma on działać w praktyce? Kredyty mają wynagradzać m.in. rolników, leśników, właścicieli gruntów, rybaków czy lokalne społeczności za działania służące odbudowie i ochronie ekosystemów.
Komisja Europejska nie zaczyna od zera. Już w lipcu 2025 r. przedstawiła oficjalną mapę drogową, w ramach której opracowane zostaną certyfikaty, działania ograniczające ryzyko finansowe dla inwestorów oraz powiązania nature credits z dodatkowym, dobrowolnym wsparciem dla rolników, leśników i lokalnych społeczności.
Dlaczego UE szuka prywatnych pieniędzy na przyrodę?
Przygotowana w 2025 r. przez Komisję Europejską Roadmap towards Nature Credits ma przyczynić się do stworzenia zaufanego rynku instrumentów finansowych w celu zaangażowania kapitału prywatnego w realizacje działań niezbędnych do ochrony bioróżnorodności w związku z wdrażaniem unijnego Nature Restoration Law – rozporządzenia o odbudowie zasobów przyrodniczych.
Ponieważ środki publiczne są niewystarczające, aby sfinansować ogromne potrzeby związane z ochroną środowiska i przyrody, Unia Europejska poszukuje prywatnego kapitału i wprowadza system kredytów przyrodniczych.
Czego nauczyły nas problemy rynku kredytów węglowych? Jak zmierzyć wartość odbudowanego ekosystemu?
Stworzenie rynku nature credits bez powtarzania błędów popełnionych na rynku kredytów węglowych, takich jak greenwashing czy trudności z weryfikacją, wydaje się możliwe, ale wymaga całkowitej zmiany podejścia do projektowania instrumentów.
Rynek węglowy opiera się na jednej, łatwo mierzalnej, ale trudnej w weryfikacji na etapie końcowym jednostce – tonie ekwiwalentu CO2. Bioróżnorodność jest o wiele bardziej złożona, lokalna i wielowymiarowa, co rodzi nowe wyzwania, ale też pozwala wyciągnąć wnioski z dotychczasowych porażek.
Tona węgla wyemitowana w Europie teoretycznie jest równa tonie węgla pochłoniętej w Amazonii. W przypadku przyrody to się nie sprawdzi – zniszczenie mokradła w Polsce nie może być zrekompensowane zasadzeniem lasu w Amazonii czy odtworzeniem mokradeł w Ameryce.
Ponadto, w przeciwieństwie do rynku emisji dwutlenku węgla, gdzie walutą jest jedna tona CO2, bioróżnorodność nie posiada jednej, uniwersalnej jednostki rozliczeniowej. Odtworzenie hektara mokradła nie jest prostym odpowiednikiem ochrony hektara lasu. Stąd też największym wyzwaniem jest udowodnienie poprawy stanu przyrody:
- czy rzeczywiście nastąpiła;
- czy jest dodatkowa, czyli nie wydarzyłaby się bez finansowania;
- czy jest trwała;
- czy nie polega na przeniesieniu presji w inne miejsce;
- czy może być porównywana między projektami.
Dlatego wydaje się, iż wiarygodność pomiaru będzie jednym z najtrudniejszych elementów tego rynku.
Kredyty przyrodnicze powinny być zatem powiązane z mierzalną poprawą stanu ekologicznego, np. powrót określonych gatunków, wzrost biomasy glebowej na danym terenie, a nie tylko z obietnicą nieniszczenia czy odtworzenia. Wymaga to jednak holistycznego podejścia do krajobrazu, środowiska i przyrody, a nie tylko punktowych inwestycji.
Prace nad spójnymi standardami na poziomie UE w tym obszarze są w tej chwili na dość wczesnym etapie.
Czy na takim rynku mogą skorzystać mokradła i rzeki?
Komisja Europejska łączy rozwój nature credits z Water Resilience Strategy jako jednym ze sposobów pozyskiwania prywatnego kapitału na odbudowę ekosystemów i odporność wodną.
W Polsce Ministerstwo Klimatu i Środowiska, zamiast dołączać do licznych systemów certyfikacji bioróżnorodności, stawia na pilotaż w zakresie retencji wody w glebie. Z założenia działanie kredytów ma być proste. Wyznacza się obszar i określa, czym jest dla niego optymalna retencja wody w glebie. Każdy, kto udowodni, iż jego teren osiąga te parametry, może wystawić certyfikat odporności. Co ważne, mechanizm ma mierzyć efekty, które już nastąpiły (ex post) i nagradzać również tych, którzy utrzymują swój teren w dobrym stanie.
Mokradła i rzeki mogą być jednymi z największych beneficjentów rynku kredytów przyrodniczych. W przeciwieństwie do tradycyjnych kredytów węglowych, które skupiają się wyłącznie na pochłanianiu CO2, kredyty przyrodnicze mogą wyceniać tzw. usługi ekosystemowe. Propozycje w tym zakresie podkreślają, iż system powinien opierać się na retencji wody w glebie. Co by było, gdyby dbanie o wodę opłacało się rolnikom, przedsiębiorcom i gminom?
Potencjalnie kredyty przyrodnicze mogą w przyszłości obejmować takie działania, jak:
- odtwarzanie mokradeł,
- renaturyzację rzek,
- przywracanie terenów zalewowych,
- odbudowę siedlisk przybrzeżnych,
- działania poprawiające naturalną retencję.
Co po COP17?
27 października 2026 r., podczas COP17, zaczęła działać inicjatywa Friends of Credits for Nature and Biodiversity, współtworzona przez UE, Francję i Peru, która ma być platformą współpracy rządów nad rozwojem wiarygodnego rynku kredytów przyrodniczych. Do tej inicjatywy dołączyły m.in. Finlandia, Niderlandy, Hiszpania, Australia, Kanada, Japonia i Nowa Zelandia oraz takie organizacje, jak OECD czy IUCN. Członkowie mają pracować nad wspólnymi zasadami, wiarygodnością rynku i sposobami przyciągania kapitału.
W trakcie COP17, poza wynegocjowaniem decyzji, zainicjowano również bezpośrednią ścieżkę korporacyjną – konsultacje Sustainability Standards Board (ISSB) w sprawie wytycznych dotyczących ujawniania informacji związanych z naturą, których zakończenie planowane jest 19 lutego 2027 r. Oczekuje się, iż jednym z efektów konsultacji będą informacje o sposobach rozliczania działań na rzecz bioróżnorodności.
Po COP17 kwestia nature credits weszła w fazę koordynacji międzynarodowej i tworzenia standardów. Już teraz wiemy, iż kredyt przyrodniczy ma być inwestycją w naturę, a nie rynkiem odkupienia win.
Wyniki badań i raportów dotyczących ram funkcjonowania nature credits prawdopodobnie będą przedmiotem debaty podczas kolejnej konferencji COP18 w Quito w Ekwadorze w 2028 r.
zdj. główne: Gabor Jambrik/Pexels
Pisząc artykuł, korzystałam z:
https://environment.ec.europa.eu/news/eu-launches-friends-credits-nature-and-biodiversity-2026-10-28_en
https://asuene.com/us/blog/cop17-outcomes-what-the-yerevan-pathway-and-issb-nature-proposals-mean-for-business
https://publicystyka.ngo.pl/woda-w-glebie-moze-stac-sie-kapitalem-polska-planuje-wprowadzenie-kredytow-przyrodniczych
https://environment.ec.europa.eu/index_en?prefLang=pl
https://www.gov.pl/web/klimat/nrl

1 godzina temu














