BLIŻEJ JEZIOR – ogólnopolska platforma wymiany wiedzy i doświadczeń o jeziorach

1 godzina temu

Zdjęcie: BLIŻEJ JEZIOR

Jeziora należą do najcenniejszych elementów krajobrazu przyrodniczego Polski. Pełnią istotne funkcje ekologiczne, hydrologiczne i społeczne – stanowią siedliska wielu gatunków roślin i zwierząt, wpływają na lokalny bilans wodny, a także są miejscem rekreacji i wypoczynku dla ludzi. Jednocześnie coraz częściej stają się też obiektem presji wynikającej z działalności człowieka oraz zmiany klimatu. Postępująca eutrofizacja, spadek poziomu wód, zanieczyszczenia czy intensywne użytkowanie turystyczne sprawiają, iż ochrona i racjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi stają się ważnym wyzwaniem dla naukowców, administracji publicznej oraz lokalnych społeczności.

O znaczeniu jezior, rosnącym zainteresowaniu inicjatywą BLIŻEJ JEZIOR oraz planach jej dalszego rozwoju rozmawiamy z pomysłodawcą i koordynatorem projektu dr Mariką Kornaś-Dynia, głównym specjalistą wiodącym ds. limnologii Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego, członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Limnologicznego.

Redakcja Wodnych Spraw: Skąd wziął się pomysł na stworzenie inicjatywy BLIŻEJ JEZIOR?

Marika Kornaś-Dynia: Pomysł narodził się z bardzo prostej obserwacji. W Polsce działa wiele ośrodków naukowych, prowadzących badania nad jeziorami, a jednocześnie wiele instytucji i organizacji podejmuje działania związane z ich ochroną, monitoringiem czy rekultywacją. Problem polega na tym, iż te środowiska często funkcjonują obok siebie – spotykają się okazjonalnie, ale nie zawsze mają przestrzeń do regularnej wymiany wiedzy i doświadczeń. BLIŻEJ JEZIOR powstało z potrzeby stworzenia takiej platformy – miejsca dialogu, w którym nauka spotyka się z praktyką.

Wiedza limnologiczna nie dociera do szerokiego grona, a badania naukowe często pozostają jedynie w środowisku akademickim. Zależy nam na popularyzacji wiedzy o jeziorach i na budowaniu świadomości dotyczącej ich znaczenia w środowisku przyrodniczym i życiu człowieka. Jeziora są często postrzegane głównie jako miejsca rekreacji, a rzadziej jako złożone, wymagające ochrony ekosystemy. Dlatego ważnym elementem naszej działalności jest edukacja i upowszechnianie wiedzy o procesach zachodzących w jeziorach oraz o zagrożeniach, które mogą wpływać na ich stan.

WS: Co wyróżnia tę inicjatywę na tle innych wydarzeń czy projektów dotyczących gospodarki wodnej?

M. K.-D.: Przede wszystkim skupienie na jeziorach. W debacie dotyczącej wód bardzo dużo mówi się o rzekach, powodziach czy gospodarce wodnej w skali całych zlewni. Jeziora, choć niezwykle ważne z punktu widzenia przyrody i gospodarki, często pozostają w tle. Tymczasem są to ekosystemy bardzo wrażliwe, w których skutki presji antropogenicznej mogą być widoczne przez dziesięciolecia. Chcieliśmy więc stworzyć inicjatywę, która skupi się właśnie na jeziorach i pozwoli spojrzeć na nie z różnych perspektyw – naukowej, przyrodniczej, społecznej i gospodarczej.

Istotnym elementem projektu jest również połączenie działalności naukowej z popularyzacją wiedzy. W ramach inicjatywy organizowane są wydarzenia, spotkania i działania edukacyjne, które w przystępny sposób przybliżają wyniki badań limnologicznych i aktualne wyzwania związane z ochroną jezior. Chcemy, aby wiedza naukowa była dostępna nie tylko dla wąskiego grona specjalistów, ale także dla wszystkich osób zainteresowanych tą tematyką.

Inicjatywę wyróżnia budowanie społeczności wokół tematu jezior. Projekt ma integrować ludzi, tworząc przestrzeń do współpracy i wymiany doświadczeń. Dzięki temu jego realizacja przyczynia się do budowania świadomości społecznej i inspiruje do troski o jeziora – podejmowania działań na rzecz ich ochrony i zrównoważonego użytkowania.

WS: Jeśli ktoś chciałby lepiej poznać inicjatywę BLIŻEJ JEZIOR, jakie działania i wydarzenia są w tej chwili realizowane w ramach projektu?

M. K.-D.: Projekt prowadzony jest przez Polskie Towarzystwo Limnologiczne, które zrzesza największe grono polskich limnologów z ponad 20 ośrodków naukowych (uczelni, instytutów badawczych i jednostek naukowych). Choć wyrósł ze środowiska naukowego, od samego początku zależało nam na jego otwartym charakterze. Realizację projektu rozpoczęliśmy od cyklu wykładów naukowych BLIŻEJ JEZIOR, cyklicznych spotkań limnologów i specjalistów, które realizowane są online od września 2025 i potrwają do kwietnia 2026. Do udziału zapraszamy wszystkich, którzy zajmują się jeziorami lub są nimi zainteresowani, wymagana jest jedynie wcześniejsza rejestracja. Nagrania z wykładów, które już się odbyły, dostępne są na kanale YouTube oraz na stronie Towarzystwa.

Kolejnym etapem projektu, a jednocześnie podsumowaniem I edycji cyklu wykładów naukowych jest I Ogólnopolska Konferencja Naukowa BLIŻEJ JEZIOR, która odbędzie się już 22 maja 2026 r. w Warszawie. Konferencja współorganizowana jest przez Polskie Towarzystwo Limnologiczne oraz Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy i została zaplanowana jako ogólnopolskie forum poświęcone ochronie jezior, zarządzaniu zasobami wodnymi, adaptacji do zmian klimatu oraz aktualnym wyzwaniom środowiskowym i roli jezior w krajobrazie. Wydarzenie łączy prezentację aktualnych wyników badań z dyskusją nad kierunkami rozwoju systemowych rozwiązań, które mogą realnie wspierać ochronę jezior i efektywne zarządzanie wodą. Szczególny nacisk położony jest na łączenie perspektywy naukowej z doświadczeniem praktyków i potrzebami decydentów.

WS: Projekt w krótkim czasie zdobył sporą rozpoznawalność w środowisku zajmującym się wodami. Z czego wynika jego popularność?

M. K.-D.: Muszę przyznać, iż skala zainteresowania projektem pozytywnie nas zaskoczyła. Na cykl wykładów naukowych zapisało się do tej pory blisko 600 osób. Podobnie było w przypadku konferencji. Miejsca na wydarzenie zostały wypełnione w niespełna miesiąc od ogłoszenia i uruchomienia rejestracji. Odbieramy to jako bardzo pozytywny sygnał – z jednej strony świadczy o dużym zainteresowaniu tematyką jezior i ich ochrony, a z drugiej daje nam poczucie, iż formuła projektu oraz sposób, w jaki komunikujemy jego idee, trafiają do odbiorców.

Myślę, iż popularność projektu wynika z dwóch rzeczy. Po pierwsze – z potrzeby integracji środowiska. Wiele osób zajmujących się jeziorami, zarówno naukowców, jak i praktyków, od dawna mówiło o potrzebie częstszych spotkań i podejmowania dyskusji. Po drugie – staramy się, aby inicjatywa miała charakter otwarty i interdyscyplinarny. W spotkaniach uczestniczą nie tylko limnolodzy, ale także hydrolodzy, biolodzy, geografowie, przedstawiciele administracji publicznej, instytucji badawczych, parków krajobrazowych, samorządów czy organizacji społecznych. Taka różnorodność perspektyw sprawia, iż rozmowa o jeziorach staje się znacznie bogatsza.

Jednym z celów platformy jest wspieranie rozwoju limnologii poprzez integrację środowiska badawczego. Spotkania organizowane w ramach projektu są okazją do prezentowania wyników badań, do dyskusji nad metodami monitoringu czy analizowania nowych podejść do ochrony jezior. Bardzo ważne jest też to, iż w tych rozmowach uczestniczą osoby, które na co dzień zajmują się praktycznym zarządzaniem wodami. Dzięki temu badania naukowe mogą być powiązane z realnymi problemami środowiskowymi.

WS: Coraz częściej w nauce i ochronie środowiska mówi się o koncepcji One Health, podkreślającej powiązania między zdrowiem ludzi i zwierząt a środowiskiem. Czy inicjatywa BLIŻEJ JEZIOR w jakiś sposób wpisuje się w tę ideę?

M. K.-D.: Zdecydowanie tak. Choć projekt BLIŻEJ JEZIOR koncentruje się przede wszystkim na jeziorach, to jego założenia są bardzo bliskie idei One Health, która zakłada, iż dobrostan człowieka jest nierozerwalnie związany ze stanem środowiska naturalnego. Jeziora są doskonałym przykładem takiej zależności. Ich kondycja wpływa nie tylko na funkcjonowanie ekosystemów wodnych, ale także na jakość życia ludzi – od dostępności czystej wody, przez bezpieczeństwo żywnościowe, po możliwości rekreacji i wypoczynku.

W ramach platformy staramy się pokazywać, iż stan jezior jest wynikiem wielu powiązanych ze sobą procesów zachodzących w ich zlewniach – od sposobu użytkowania gruntów, przez gospodarkę wodną, po presję turystyczną. Zmiany w środowisku wodnym mogą wpływać na bioróżnorodność, funkcjonowanie organizmów wodnych, a także na zdrowie ludzi korzystających z tych ekosystemów.

Dlatego BLIŻEJ JEZIOR promuje podejście interdyscyplinarne, w którym badania limnologiczne łączą się z wiedzą z zakresu ekologii, hydrologii, gospodarki wodnej czy nauk społecznych. Takie spojrzenie pozwala lepiej zrozumieć zależności między środowiskiem a zdrowiem i dobrostanem społeczeństwa. W tym sensie inicjatywa wpisuje się w szerszy nurt myślenia o wodach śródlądowych jako kluczowym elemencie systemu, który łączy zdrowie ekosystemów z jakością życia ludzi.

WS: Jakie są najważniejsze plany rozwoju projektu BLIŻEJ JEZIOR?

M. K.-D.: Chcielibyśmy, aby platforma rozwijała się w kilku kierunkach. Po pierwsze – planujemy kontynuację i rozwijanie spotkań oraz wydarzeń naukowo-eksperckich, które są fundamentem tej inicjatywy. Po drugie – zależy nam na budowaniu trwałej sieci współpracy między instytucjami i osobami zajmującymi się problematyką jezior. W dłuższej perspektywie chcielibyśmy również rozwijać działania związane z popularyzacją wiedzy o jeziorach oraz wspierać inicjatywy badawcze i projekty dotyczące ich ochrony.

Jednym z kierunków rozwoju projektu, o którym coraz częściej rozmawiamy, jest organizacja warsztatów limnologicznych. Chcielibyśmy, aby oprócz spotkań wykładowych i konferencyjnych pojawiła się także przestrzeń do pracy bardziej praktycznej – bezpośrednio związanej z badaniami terenowymi, metodami monitoringu czy analizą procesów zachodzących w jeziorach.

Warsztaty limnologiczne mogłyby odbywać się nad wybranymi jeziorami i łączyć część teoretyczną z zajęciami terenowymi. Uczestnicy mieliby okazję zapoznać się z metodami badań stosowanymi w limnologii, sposobami oceny stanu ekologicznego jezior czy nowoczesnymi narzędziami wykorzystywanymi w monitoringu środowiska wodnego. Tego typu spotkania byłyby szczególnie wartościowe dla młodych naukowców oraz osób rozpoczynających swoją przygodę z badaniami środowiska wodnego.

WS: Jak Pani widzi przyszłość projektu?

M. K.-D.: Mam nadzieję, iż BLIŻEJ JEZIOR stanie się trwałym elementem krajobrazu naukowego i eksperckiego w Polsce. Jeziora stoją dziś przed wieloma wyzwaniami – od zmian klimatycznych po rosnącą presję antropogeniczną. Odpowiedź na te wyzwania wymaga współpracy i dialogu. Chciałabym, aby wokół tej inicjatywy powstała szeroka społeczność osób, które łączy zainteresowanie jeziorami i troska o ich przyszłość. jeżeli będzie miejscem, gdzie regularnie spotykają się naukowcy, praktycy i pasjonaci przyrody, gdzie rodzą się nowe pomysły i projekty, to będzie to ogromna wartość. W dłuższej perspektywie może również przyczynić się do lepszego zrozumienia procesów zachodzących w jeziorach i skuteczniejszej ochrony tych niezwykle cennych ekosystemów. jeżeli platforma będzie w stanie przez cały czas integrować środowiska zajmujące się jeziorami i inspirować do wspólnych działań, to uznam, iż jej cel został osiągnięty.

dr Marika Kornaś-Dynia – główny specjalista wiodący ds. limnologii Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Limnologicznego. Problematyką limnologiczną zajmuje się od 17 lat, a jej zainteresowania badawcze skupiają się głównie wokół naturalnych i antropogenicznych przemian stosunków wodnych i jakości jezior. W szczególności bada wpływ zmian klimatu na poziom wód, zjawiska lodowe i bilans wodny jezior, zmiany zasobów wodnych i jakości wód w jeziorach pod wpływem piętrzenia, stan troficzny i przyczyny eutrofizacji jezior oraz wpływ sposobu użytkowania zlewni na jakość wód w jeziorach. Wyniki swoich badań przedstawia na licznych konferencjach i sesjach naukowych.