1 godzina temu
Podczas Europejskich Dni Oceanu 2026 w Brukseli, które odbyły się na początku marca br., przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła wdrożenie europejskiej inicjatywy monitorowania oceanów pod nazwą OceanEye. Ma ona położyć podwaliny pod inteligentniejszy i bardziej efektywny system obserwacji. Przewodnicząca zaapelowała o utworzenie międzynarodowego sojuszu w celu wzmocnienia i rozszerzenia monitoringu oceanów, który ma wspierać OceanEye. Unia, zgodnie z zapowiedziami, przekaże sojuszowi w latach 2026–2027 50 mln euro z programu Horyzont Europa.
Co to jest OceanEye?
Europejska inicjatywa obserwacji oceanów została po raz pierwszy ogłoszona przez przewodniczącą von der Leyen oraz komisarza ds. rybołówstwa i oceanów Costasa Kadisa podczas Konferencji Oceanicznej Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2025 r.
OceanEye, w oparciu o programy Europejski Cyfrowy Bliźniak Oceanu (EDITO) oraz morski Copernicus, ma na celu stworzenie fundamentu pod niezależną i najnowocześniejszą europejską infrastrukturę do obserwacji oceanów, wspierającą międzynarodowe wysiłki na rzecz zdobywania wiedzy o oceanach i ochrony ich.
OceanEye będzie wspierać unijne technologie i innowacje oraz zapewni Unii wiodącą pozycję w międzynarodowych wysiłkach na rzecz stworzenia trwałego globalnego systemu obserwacji oceanów. Inicjatywa ta jest zasadniczym elementem Europejskiego paktu na rzecz wszechoceanu i obejmie również wymiar edukacyjny, kulturowy i informacyjny, aby przybliżyć obywatelom tematykę ochrony wód.
Knowing the ocean is crucial for weather monitoring, climate change forecasting, and our economy.
Today, the @EU_Commission announced OceanEye, the ocean observation initiative that will be our key to unlocking the power of ocean knowledge.https://t.co/fVuW5qqLvI#EUOceanPact
pic.twitter.com/kXbxeQGPVS
Znaczenie obserwacji oceanów
Obserwacja oceanów i korzystanie z płynących z niej wniosków mają fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania naszej planety, regulacji klimatu oraz przetrwania ludzkości. Pozwalają nam w szczególności:
- gromadzić dane niezbędne do zrozumienia stanu ekosystemów morskich;
- przewidywać i łagodzić skutki zmiany klimatu;
- zwiększać konkurencyjność aktywności gospodarczej na morzu;
- wspierać bezpieczeństwo morskie.
Dzięki stałemu monitorowaniu społeczność międzynarodowa może podejmować lepsze decyzje dotyczące ochrony tych obszarów, na co zwracają uwagę takie inicjatywy, jak traktat ONZ w sprawie oceanów.
Międzynarodowy sojusz
Zapowiedziany przez przewodniczącą Komisji Europejskiej międzynarodowy sojusz zjednoczy państwa członkowskie UE i partnerów międzynarodowych poprzez zobowiązanie do zabezpieczenia finansowania i stworzenia ram dla skoordynowanych działań i współpracy na rzecz wzmocnienia i rozszerzenia monitoringu i obserwacji oceanów. Zapewni on też bezpieczny dostęp do otwartych i bezpłatnych danych oceanicznych zarówno dla UE, jak i partnerów międzynarodowych. Będzie również wspierał potencjał Globalnego Systemu Obserwacji Oceanów we współpracy z Międzyrządową Komisją Oceanograficzną UNESCO.
Kiedy KE oficjalnie przyjmie OceanEye?
Zgodnie z planami Komisja Europejska przyjmie OceanEye pod koniec 2026 r., aby uwzględnić opinie otrzymane w odpowiedzi na zaproszenie do składania uwag dotyczących unijnej inicjatywy obserwacji oceanów. We wrześniu odbędzie się spotkanie darczyńców, na którym zostaną zebrane wkłady na rzecz Międzynarodowego Sojuszu. Komisja wyznaczyła cel, jakim jest utworzenie w pełni operacyjnego Europejskiego Systemu Obserwacji Oceanów do 2030 r.
Globalny System Obserwacji Oceanów
Globalny System Obserwacji Oceanów (GOOS), koordynowany przez IOC-UNESCO, to międzynarodowa sieć monitorująca stan oceanów w czasie rzeczywistym. Wykorzystuje satelity, boje (w tym system Argo) i statki do badania ocieplenia i pochłaniania CO2. Jego celem jest dostarczanie precyzyjnych informacji o stanie mórz i oceanów, niezbędnych do prognozowania pogody, zmiany klimatu oraz zarządzania zasobami. System został utworzony w 1991 r. i stanowi fundament współczesnej oceanografii operacyjnej, łącząc wysiłki naukowców i agencji rządowych z ponad 100 krajów.
Polska aktywnie uczestniczy w Globalnym Systemie Obserwacji Oceanów poprzez zaangażowanie instytutów naukowych (np. Instytut Oceanologii PAN) oraz członkostwo w konsorcjum Euro-Argo ERIC, dostarczając dane o temperaturze i zasoleniu z sond morskich.
Niebieska gospodarka
Niebieska gospodarka (działalność gospodarcza na morzu) ma najważniejsze znaczenie dla UE z 70 tys. km linii brzegowej i 40 proc. Europejczyków zamieszkałych w społecznościach nadmorskich i na wyspach. Sektory związane z oceanami i niebieską gospodarką zapewniają 5 mln miejsc pracy w UE, 250 mld euro wartości dodanej brutto i przyczyniają się do wzrostu konkurencyjności Europy, bezpieczeństwa morskiego i żywnościowego, niezależności energetycznej, a także do adaptacji do zmiany klimatu i jej łagodzenia.
zdj. główne: Kanenori/Pixabay
