Wspólna Polityka Rolna 2023–2027 – ocena śródokresowa

Zdjęcie: wspólna Polityka Rolna

Komisja Europejska zachęca do zgłaszania do 6 kwietnia 2026 r. uwag i opinii w ramach planowanej oceny śródokresowej Wspólnej Polityki Rolnej 2023–2027 (WPR 2023–2027). Przeanalizowane zostaną postępy w realizacji wspólnych celów Unii Europejskiej w zakresie zrównoważonego rozwoju społecznego, gospodarczego oraz środowiskowego w rolnictwie oraz na obszarach wiejskich.

Tło ogólne

Od 1962 r. wsparcie dla rolników i bezpieczeństwo żywnościowe w Europie zapewnia Wspólna Polityka Rolna (WPR), będąca jednym z filarów polityki Unii. WPR była wielokrotnie reformowana w celu dostosowania jej do panujących w danym okresie potrzeb oraz odzwierciedlenia zmieniających się priorytetów gospodarczych, społecznych i środowiskowych.

Nowy model realizacji WPR wprowadzony w 2023 r. przeniósł punkt ciężkości ze zgodności na wyniki i rezultaty, monitorowane dzięki wspólnych wskaźników i celów pośrednich. W latach 2023–2027 Wspólna Polityka Rolna wspiera rolników za pośrednictwem krajowych Planów Strategicznych Wspólnej Polityki Rolnej (PS WPR), które zostały opracowane i przyjęte przez państwa członkowskie w celu rozwiązania bieżących problemów w sektorze.

W ramach pomocy wspierany jest zrównoważony rozwój gospodarstw rolnych i przetwórstwa, dążenie do poprawy warunków życia i pracy na obszarach wiejskich, jak również ochronę wody, gleb, powietrza i bioróżnorodności. Pierwszy rok wdrażania PS WPR zbiegł się z początkiem wojny w Ukrainie, co znacząco wpłynęło na rynki oraz politykę rolną UE. Również klęski żywiołowe i niekorzystne zjawiska klimatyczne kształtują bieżącą produkcję wielu rolników.

Wspólna Polityka Rolna

Wspólna Polityka Rolna jest jedną z najważniejszych polityk Unii Europejskiej. Wspiera sektor rolny przez dotacje, w szczególności płatności bezpośrednie. Jest finansowana dzięki dwóch funduszy UE: Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG), zapewniającego wsparcie bezpośrednie i finansującego środki rynkowe oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) finansującego rozwój obszarów wiejskich.

Budżet WPR 2023–2027 wynosi około 387 mld euro, co stanowi około 30 proc. środków UE na lata 2021–2027.

Cele i wskaźniki WPR 2023–2027

WPR określa cele szczegółowe oraz przekrojowe, do których należy:

• wspieranie godziwych dochodów gospodarstw rolnych i ich odporności w całej Unii w celu zwiększenia bezpieczeństwa żywnościowego;
• zwiększenie zorientowania na rynek i konkurencyjności, w tym większe ukierunkowanie na badania naukowe, technologię i cyfryzację;
• poprawa pozycji rolników w łańcuchu wartości;
• przyczynianie się do łagodzenia efektów zmiany klimatu i przystosowywania się do nich, a także do zrównoważonej produkcji energii;
• wspieranie zrównoważonego rozwoju i wydajnego gospodarowania zasobami naturalnymi, takimi jak woda, gleba i powietrze;
• przyczynianie się do ochrony różnorodności biologicznej, wzmacnianie usług ekosystemowych oraz ochrona siedlisk i krajobrazu;
• przyciąganie młodych rolników i ułatwianie rozwoju działalności gospodarczej na obszarach wiejskich. Promowanie zatrudnienia, wzrostu, włączenia społecznego i rozwoju lokalnego na obszarach wiejskich, w tym biogospodarki i zrównoważonego leśnictwa;
• poprawa reakcji rolnictwa UE na potrzeby społeczne dotyczące żywności i zdrowia, w tym bezpiecznej, bogatej w składniki odżywcze i zrównoważonej żywności, jak też dobrostanu zwierząt;
• cel przekrojowy – modernizacja sektora poprzez wspieranie i dzielenie się wiedzą, innowacjami i cyfryzacją w rolnictwie i na obszarach wiejskich oraz zachęcanie do ich wykorzystywania.

Powyższe cele realizowane są w trzech obszarach:

• gospodarczym: Zapewnienie godziwych dochodów, zwiększenie konkurencyjności (w tym przez innowacje i cyfryzację) oraz poprawę pozycji rolników w łańcuchu wartości.
• społecznym: Przyciąganie młodych rolników, wspieranie rozwoju obszarów wiejskich (w tym LEADER) oraz poprawa dobrostanu zwierząt.
• środowiskowym: Łagodzenie zmian klimatu, zrównoważone gospodarowanie zasobami (woda, gleba, powietrze), ochrona różnorodności biologicznej.

Wdrażanie PS WPR monitorowane jest przez system wskaźników, do których należą:

• Wskaźniki produktu (Output Indicators): Mierzą fizyczną realizację interwencji (np. liczbę beneficjentów, powierzchnię objętą wsparciem);
• Wskaźniki rezultatu (Result Indicators): Mierzą bezpośrednie efekty interwencji, np.: wsparcie małych gospodarstw;
• Ekoschematy: Powierzchnia obszarów objętych zobowiązaniami na rzecz środowiska i klimatu;
• Wskaźniki kontekstu i oddziaływania: Służą do oceny długoterminowego wpływu WPR.

Ocena WPR 2023–2027

Obejmie ona okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2025 r., niemniej jednak może również odnosić się do okresu 2014–2022 (poprzedni okres WPR plus lata przejściowe) w celu ustalenia tendencji oraz punktu odniesienia do celów porównawczych i kontekstualnych.

Według planu ocena WPR 2023–2027 skupi się na tym, czy nowy model realizacji WPR oraz działania zaprogramowane w ramach PS WPR pozwolą na osiągnięcie rezultatów zgodnych z celami i wskaźnikami rezultatu.

Ocena obejmie podstawowe ramy prawne – rozporządzenie (UE) 2021/2115 – i ich wdrażanie za pośrednictwem PS WPR oraz odpowiednie akty wykonawcze i delegowane, bezpośrednio kształtujące realizację WPR, ramy wykonania oraz wymogi w zakresie kwalifikowalności lub warunkowości oraz sprawozdawczości.

W ramach oceny, poza postępami we wdrażaniu, przeanalizowane zostaną również takie aspekty, jak obciążenie administracyjne, uproszczenia, spójność strategii, unijna wartość dodana WPR w porównaniu z działaniami na szczeblu krajowym oraz to, czy polityka rolna pozostaje adekwatna do zmieniających się potrzeb i pojawiających się wyzwań.

Konsultacje społeczne

Celem prowadzonych do 6 kwietnia 2026 r. konsultacji jest informowanie o podejściu do oceny oraz zebranie dowodów i informacji na jej potrzeby.

Jako strony, na których opinie liczy, KE wskazuje rolników, beneficjentów WPR; organizacje/spółdzielnie producentów i podmioty szerzej rozumianego łańcucha rolno-spożywczego; administracje krajowe/regionalne, w tym instytucje zarządzające WPR i agencje płatnicze; podmioty świadczące usługi doradcze/podmioty związane z systemami wiedzy i innowacji w rolnictwie; społeczeństwo obywatelskie (tj. organizacje działające na rzecz środowiska/klimatu, dobrostanu zwierząt, konsumentów i społeczności wiejskich); partnerów społecznych/przedstawicieli pracowników; badaczy, naukowców i ewaluatorów.

Dalsze kroki

Opinie zainteresowanych stron Komisja Europejska zebrała lub zbierze w ramach następujących inicjatyw:

• zaproszenia do zgłaszania uwag oraz ukierunkowane konsultacje, np. z grupami dialogu obywatelskiego;
• konsultacji z Europejską Radą ds. Rolnictwa i Żywności na temat WPR 2023–2027;
• dialogu na temat wdrażania WPR, który odbył się w czerwcu 2025 r.;
• konsultacji na temat stosowania przepisów w praktyce – ukierunkowanych na temat funkcjonowania w praktyce przepisów UE dotyczących leśnictwa i ochrony środowiska, które odbyły się w październiku 2025 r.;
• konsultacji dotyczących łańcucha żywnościowego, nieuczciwych praktyk handlowych – planowane w marcu 2026 r.;
• wywiadów, dyskusji i ankiet przeprowadzonych w ramach badań zleconych przez Komisję Europejską.

Uwagi i opinie można nadsyłać do dnia 6 kwietnia 2026 r. poprzez formularz zamieszczony na stronie Komisji Europejskiej. Przyjęcie oceny planowane jest na czwarty kwartał 2026 r.

Do dnia 31 grudnia 2027 r., zgodnie z art. 141 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/2115, Komisja Europejska planuje przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące pierwszych wyników WPR 2023–2027.

Ocena zostanie również wykorzystana w debacie na temat WPR na lata 2028–2034.

Przygotowując artykuł, korzystałam z:

https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/16032-Wspolna-polityka-rolna-2023-2027-ocena-srodokresowa_pl

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/plan-strategiczny-dla-wspolnej-polityki-rolnej-na-lata-2023-27