2 godzin temu
Komisja Europejska poinformowała, iż norwescy naukowcy, wykorzystując techniki genetyczne do analizy ścieków ze szpitali, wykazali, iż zawierają one zarówno znane, jak i całkiem nowe geny oporne na antybiotyki i w opinii badaczy odpowiadają za rozpowszechnianie w środowisku morskim kolejnych zagrożeń. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe wywoływana jest głównie niewłaściwym ich stosowaniem u ludzi, zwierząt i w rolnictwie.
Tło ogólne
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe stanowi poważny problem zdrowotny. Wiele chorób, które kiedyś można było leczyć, dziś staje się nieuleczalnymi, co zwiększa ryzyko wystąpienia ciężkich zachorowań, a choćby śmierci.
W świetle definicji wskazanej w dyrektywie 2024/3019 z dnia 27 listopada 2024 r. dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe oznacza zdolność mikroorganizmów do przeżycia lub rozwijania się przy takiej koncentracji środka przeciwdrobnoustrojowego, która zwykle wystarcza do powstrzymania lub zabicia mikroorganizmów tego samego gatunku. Wstępuje wtedy, gdy bakterie, wirusy, grzyby lub pasożyty ewoluują w taki sposób, iż nie są już podatne na antybiotyki, leki przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze.
Według WHO ścieki komunalne uznawane są za główne źródła środków przeciwdrobnoustrojowych i ich metabolitów, a także bakterii opornych na nie. Dlatego w celu poszerzenia wiedzy na temat głównych źródeł oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe zasadne wydaje się wprowadzenie obowiązku monitorowania występowania oporności na te środki w ściekach komunalnych. Ma to pomóc w rozwoju wiedzy stanowiącej podstawę do podejmowania odpowiednich działań teraz i w przyszłości.
Przeprowadzone w Norwegii badania, których wyniki opublikowano w 2025 r., pokazują, w jaki sposób ścieki ze szpitali wpływają na oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe /lekooporność.
Kluczowe przyczyny i skutki oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe
Do głównych przyczyn oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe zalicza się:
- nadużywanie antybiotyków w medycynie, stosowanie ich w infekcjach wirusowych, a także przerywanie terapii przed czasem;
- nadużywanie stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych w rolnictwie oraz w hodowli i leczeniu zwierząt;
- samoleczenie – przyjmowanie antybiotyków na własną rękę, np. pozostałych po poprzednich terapiach, i nadużywanie leków przeciwdrobnoustrojowych dostępnych bez recepty;
- stosowanie antybiotyków niezgodnie z zaleceniami lekarza – przerywanie leczenia lub niewłaściwe odstępy czasu między dawkami.
Skutkami są trudności w leczeniu infekcji, konieczność stosowania silniejszych, droższych leków o większej liczbie skutków ubocznych, a w skrajnych przypadkach – bezskuteczność terapii.
Badanie norweskich naukowców
Badanie wykonane przez norweskich naukowców analizuje, jak nieoczyszczone ścieki ze szpitali mogą wpływać na oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe. Norwegia ma stosunkowo niskie zużycie antybiotyków zarówno w kontekście UE, jak i na świecie, niską częstość występowania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz bardzo ograniczone stosowanie jednej konkretnej klasy antybiotyków. Ścieki szpitalne w tym kraju nie są oczyszczane na miejscu, co dało możliwość zbadania ich pod kątem obecności mikroorganizmów, antybiotyków i materiału genetycznego, które mogłyby przyczyniać się do zwiększenia odporności mikroorganizmów na leczenie.
Badanie wykazało we wszystkich typach badanych próbek – surowe ścieki pobrane bezpośrednio ze szpitala (nieoczyszczone), surowe ścieki trafiające do oczyszczalni (nieoczyszczone) oraz oczyszczane ścieki – występowanie 40 genów oporności na antybiotyki (ARG). Sugeruje to, iż nowe ARG –są wprowadzane do środowiska wodnego poprzez ścieki szpitalne i pozostają w nim choćby po ich oczyszczeniu. Niezależnie od badań prowadzonych przez norweskich naukowców, francuscy naukowcy z Université d’Auvergne oraz kanadyjscy badacze z Uniwersytetu Lavala wykryli geny oporności choćby w chmurach, badanych przez 2 lata na wysokości prawie 1,5 tys. m. n.p.m., co wskazuje na ich globalne przenoszenie.Metoda przyjęta w badaniu norweskich naukowców stanowi przykład, który inne kraje i regiony mogą wykorzystać do monitorowania oporności na antybiotyki (antimicrobial resistance – AMR).
W 2024 r. zaktualizowana dyrektywa UE dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych określiła ich rolę w rozprzestrzenianiu się AMR, wskazując potrzebę monitorowania w celu lepszego zrozumienia i kształtowania polityki. Podkreśliła też konieczność wdrażania strategii oczyszczania szpitalnych ścieków na miejscu lub usuwania z nich określonych bakterii w celu ograniczania dalszego rozprzestrzenianie się AMR do środowiska.
Działania Unii Europejskiej w obszarze problemu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe
Unia Europejska uznaje znaczenie rozwiązywania problemu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe i dlatego przyjęła Europejski plan działania Jedno zdrowie na rzecz zwalczania oporności na te środki – jednolite, zintegrowane podejście, które uwzględnia potrzeby ludzi, zwierząt i ekosystemów jako całości.
W 2022 r. KE i państwa członkowskie wymieniły AMR jako jedno z trzech najważniejszych zagrożeń zdrowotnych, a rok później Rada Europejska zaleciła zintensyfikowanie działań Unii Europejskiej w celu zwalczania AMR w ramach podejścia One Health.
W 2024 r. uznano, iż nie tylko zdrowie, ale i woda jest podstawowym dobrem, które należy do wszystkich i ma służyć wszystkim, więc opublikowano dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3019 z dnia 27 listopada 2024 r. dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych. Ponieważ ten zasób naturalny jest kluczowy, niezastąpiony i niezbędny do życia, zastosowano podejście zintegrowane w trzech wymiarach: społecznym, gospodarczym i środowiskowym, odnoszące się również do kwestii oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. W 2025 r. Unia Europejska uruchomiła 10-letnie Partnerstwo na rzecz Jednego zdrowia AMR (OHAMR), inicjatywę, której celem jest zwalczanie globalnego zagrożenia zdrowotnego poprzez badania i innowacje.
Pisząc artykuł, korzystałam z:
https://environment.ec.europa.eu/news/norway-study-reveals-how-hospital-sewage-spreading-antimicrobial-resistance-2026-02-18_en
https://health.ec.europa.eu/document/download/353f40d1-f114-4c41-9755-c7e3f1da5378_en?filename=amr_2017_action-plan.pdf
https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/3019/oj
https://www.gov.pl/web/wsse-opole/lekoopornosc-drobnoustrojow–globalne-wyzwanie-zdrowia-publicznego
Victor, M.P., Radisic, V., Grevskott, D.H. & Marathe, N.P. (2025) Hospital effluent in a low-resistance setting is responsible for dissemination of novel antibiotic resistance genes into the marine environment. Ecotoxicology and Environmental Safety, Volume 301,118390., https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2025.118390
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C96422%2Cgeny-antybiotykoopornosci-znaleziono-w-chmurach.html
https://www.focus.pl/artykul/geny-opornosci-na-antybiotyki-w-chmurach
