2 godzin temu
Jak oceniamy stan rzek i jezior w Polsce? Czy wiemy, jakie procesy wpływają na jakość wód i jakie działania mogą ją poprawić? Na te pytania próbują odpowiedzieć naukowcy prowadzący ogólnopolskie badanie społeczne dotyczące postrzegania jakości wód. Ankietę wypełniło już ponad 700 osób, ale aby wyniki były bardziej reprezentatywne, potrzebni są kolejni respondenci.
Stan wód powierzchniowych jest jednym z kluczowych tematów w debacie o środowisku w Polsce. W ostatnich latach dużo mówi się o zanieczyszczeniach, zakwitach sinic czy skutkach intensywnego użytkowania zlewni. Duży wpływ na społeczne postrzeganie problemów związanych z wodą miała również katastrofa ekologiczna na Odrze w 2022 r., która zwróciła uwagę opinii publicznej na wrażliwość ekosystemów rzecznych. Jednocześnie jakość wód nie jest jedynie kwestią parametrów chemicznych czy biologicznych. Ważne jest także to, jak stan rzek, jezior i akwenów morskich postrzegają ich użytkownicy oraz społeczeństwo.
To właśnie temu zagadnieniu poświęcone jest trwające właśnie badanie społeczne dotyczące jakości wód w Polsce.
Co wiemy o społecznym postrzeganiu jakości wód?
Choć badanie wciąż trwa, pierwsze odpowiedzi pokazują kilka interesujących tendencji. Respondenci stosunkowo dobrze rozpoznają problem eutrofizacji, czyli nadmiernego wzbogacenia wód w substancje odżywcze, prowadzącego m.in. do zakwitów glonów i sinic. Wielu uczestników ankiety potrafi także wskazać główne przyczyny tego zjawiska, takie jak dopływ biogenów z rolnictwa czy ścieków komunalnych.
Jednocześnie wyniki sugerują, iż wiedza na temat możliwych sposobów przeciwdziałania eutrofizacji jest już znacznie mniej rozpowszechniona. Dotyczy to zwłaszcza tzw. rozwiązań opartych na przyrodzie (Nature-based Solutions, NbS), które coraz częściej pojawiają się w dyskusjach o gospodarce wodnej i ochronie środowiska.
Rozwiązania te polegają na wykorzystaniu naturalnych procesów i ekosystemów do poprawy jakości wód i ograniczania presji na środowisko. Mogą to być m.in. odtwarzanie terenów podmokłych, renaturyzacja cieków czy tworzenie stref buforowych w krajobrazie rolniczym. Choć ich znaczenie jest coraz szerzej podkreślane w polityce środowiskowej i klimatycznej, wciąż stosunkowo rzadko pojawiają się one w praktyce gospodarowania wodami i krajobrazem.
Krajobraz zlewni ma duży wpływ na jakość wód. Intensywne użytkowanie rolnicze bez stref buforowych sprzyja dopływowi biogenów i eutrofizacji jezior. Rozwiązania oparte na przyrodzie (NbS), takie jak pasy roślinności, mokradła czy zadrzewienia, mogą ograniczać spływ zanieczyszczeń i poprawiać stan wód; źródło: Ilustracja wygenerowana przez autora z użyciem narzędzia DALL·EDlaczego opinie społeczne są ważne?
Badania opinii publicznej pozwalają lepiej zrozumieć, jak społeczeństwo postrzega problemy środowiskowe oraz jakie rozwiązania uważa za najbardziej potrzebne lub akceptowalne. W przypadku jakości wód ma to szczególne znaczenie, ponieważ rzeki i jeziora pełnią wiele funkcji jednocześnie: są źródłem wody, miejscem rekreacji, elementem krajobrazu i ważnym siedliskiem przyrodniczym.
Postrzeganie ich stanu może różnić się w zależności od doświadczeń mieszkańców, użytkowników wód czy regionu. Dlatego tak ważne jest zebranie możliwie szerokiego zestawu opinii.
Badanie jest realizowane w ramach międzynarodowego projektu CREATE, w którym uczestniczą m.in. naukowcy ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Projekt jest częścią partnerstwa Water4All – europejskiego programu badań nad zasobami wodnymi, realizowanego w ramach programu Horyzont Europa, współfinansowanego w Polsce przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Jednym z celów inicjatywy jest lepsze zrozumienie relacji między stanem środowiska wodnego a społecznym postrzeganiem problemów związanych z jego ochroną.
Potrzebne kolejne głosy
Do tej pory ankietę wypełniło już ponad 700 osób, jednak aby uzyskać bardziej reprezentatywny obraz opinii społecznych, badacze chcieliby dotrzeć do co najmniej 1 tys. respondentów.
Udział w badaniu jest anonimowy, a wypełnienie ankiety zajmuje około 10 minut. Organizatorzy podkreślają, iż zależy im na dotarciu nie tylko do osób zawodowo zajmujących się gospodarką wodną czy ochroną środowiska, ale także do wszystkich, którzy mają kontakt z rzekami i jeziorami – podczas rekreacji, turystyki czy codziennego życia.
