Water City INDEX jako narzędzie diagnozy i doskonalenia miejskich polityk wodnych

Zdjęcie: Water City INDEX

Woda staje się jednym z kluczowych czynników odporności, konkurencyjności i jakości życia w miastach. Jej znaczenie jest niepodważalne i kluczowe. Zmiana klimatu, narastająca presja urbanizacyjna, rosnące koszty utrzymania infrastruktury oraz coraz częstsze zjawiska ekstremalne powodują, iż gospodarka wodna przestaje być wyłącznie domeną techniczną. Staje się obszarem strategicznego zarządzania miastem.

Dziś nie jest to zasób oczywisty – musimy się liczyć z tym, iż może być ograniczony i kosztowny w pozyskaniu. Jak sprawdzić i jak ocenić, czy dobrze nim gospodarujemy i czy jest on odpowiednio traktowany przez ludzi, biznes i tych którzy nim zarządzają. Od siedmiu lat sprawdzamy poprzez Water City INDEX jak to wygląda w miastach. Nasze badanie odpowiada na tę potrzebę dostarczania porównywalnej, wielowymiarowej i opartej na rzetelnych danych oceny miejskich polityk wodnych.

Woda w mieście: od infrastruktury technicznej do polityki odporności

Współczesne miasta są miejscami koncentracji ryzyk klimatycznych, środowiskowych i infrastrukturalnych. To miejsca, gdzie skupia się codzienne życie obywateli, ale też rozwija biznes. Każdy z tych obszarów potrzebuje stabilności i bezpieczeństwa. To właśnie na poziomie miejskim najpełniej ujawnia się praktyczny wymiar adaptacji do zmiany klimatu. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) wskazuje, iż ryzyka dla ludności, majątku i infrastruktury w obszarach miejskich rosną wraz z nasilaniem się zagrożeń klimatycznych, a urbanizacja zwiększa ekspozycję i podatność miast na skutki zmian klimatu (IPCC, 2022a).

Woda występuje w tym układzie jako zasób egzystencjalny, czynnik rozwoju gospodarczego, element jakości przestrzeni publicznej, nośnik usług ekosystemowych oraz potencjalne źródło zagrożeń. Jest więc głównym graczem – zarówno tym dobrym, jak i złym charakterem. Powodzie miejskie, podtopienia, susze, przeciążenia systemów kanalizacji deszczowej czy degradacja rzek pokazują, iż zarządzanie wodą wymaga podejścia systemowego, wykraczającego poza tradycyjny podział kompetencji sektorowych.

Oznacza to konieczność traktowania miejskiej polityki wodnej jako części polityki odporności, zdrowia publicznego, planowania przestrzennego, rozwoju gospodarczego i zarządzania ryzykiem. Miasto wodne, czyli takie które potrafi radzić sobie z zagrożeniem od strony wody, ale również wykorzystywać jej potencjał, nie jest wyłącznie miastem dobrze wyposażonym w infrastrukturę wodociągowo-kanalizacyjną. Jest miastem, które potrafi łączyć inwestycje techniczne, błękitno-zieloną infrastrukturę, planowanie przestrzenne, edukację mieszkańców, współpracę instytucjonalną i monitoring efektów działań. Takie podejście jest zgodne z europejską agendą adaptacji miejskiej, która podkreśla znaczenie danych, planowania, finansowania i lokalnej zdolności wdrożeniowej w budowaniu odporności miast (Climate-ADAPT, 2025; European Environment Agency, 2020).

Water City INDEX: funkcja diagnostyczna, porównawcza i rozwojowa

Water City INDEX od siedmiu lat jest eksperckim narzędziem oceny sposobu, w jaki miasta gospodarują zasobami wodnymi, ograniczają ryzyka związane z niedoborem lub nadmiarem wody oraz wykorzystują wodę jako czynnik rozwoju. Jego wartość nie sprowadza się do stworzenia rankingu. Ranking jest formą komunikacji wyników, natomiast istotą WCI jest diagnoza miejskiej polityki wodnej, identyfikacja profilu mocnych i słabych stron. Indeks jest wsparciem w ocenie miejsca, w którym znajduje się polityka wodna miasta. Tworzy podstawę do porównywania działań między miastami i platformę do wymiany doświadczeń i dobrych praktyk.

WCI pokazuje, iż woda powinna być analizowana co najmniej w trzech perspektywach: codziennego funkcjonowania miasta (Życie), odporności na zagrożenia (Zagrożenie) oraz potencjału gospodarczego i społecznego (Gospodarka i Społeczeństwo). Takie ujęcie pozwala odejść od wąskiego rozumienia gospodarki wodnej jako zarządzania infrastrukturą techniczną. Indeks wspiera myślenie o wodzie jako o zasobie strategicznym, którego adekwatne wykorzystanie wymaga koordynacji działań samorządu, spółek komunalnych, administracji rządowej, nauki, biznesu i mieszkańców. Jest to spójne z podejściem OECD, które wskazuje, iż skuteczność miejskiej gospodarki wodnej zależy nie tylko od rozwiązań technicznych, ale również od jakości zarządzania, podziału kompetencji, finansowania, informacji i udziału interesariuszy (OECD, 2016; Romano & Akhmouch, 2019).

Metodyka badawcza: wielowymiarowość, wskaźniki i interpretacja

Metodyka Water City INDEX opiera się na wielowymiarowej ocenie miejskiej polityki wodnej. W dotychczasowych edycjach indeks był budowany wokół trzech głównych obszarów: Życie, Zagrożenie oraz Gospodarka i społeczeństwo. Obszary te są analizowane poprzez wskaźniki, które pozwalają ocenić politykę wodną miasta oraz wskazać słabe i mocne strony.

WCI wykorzystuje zestaw ponad 40 wskaźników, które pozwalają kwantyfikować poszczególne kategorie oceny. Źródłami danych są zarówno rejestry i bazy publiczne, jak i dane pozyskiwane bezpośrednio od miast (ankiety). Takie połączenie umożliwia uchwycenie nie tylko stanu infrastruktury i obiektywnych uwarunkowań hydrologicznych, ale także aktywność samorządów, skalę wdrażanych działań oraz efekty prowadzonej polityki. W kolejnych edycjach szczególne znaczenie ma również analiza zmian w czasie, która pozwala odróżnić uwarunkowania niesterowalne od rezultatów decyzji lokalnych. W tym sensie WCI wpisuje się w szerszy trend wzmacniania monitoringu, ewaluacji i wykorzystania wskaźników w miejskiej adaptacji do zmiany klimatu (European Environment Agency, 2020; Matsumoto & Ledesma Bohorquez, 2023).

Interpretacja wyników WCI powinna zatem wykraczać poza samą pozycję w rankingu. Wysoka lub niska lokata jest punktem wyjścia do analizy profilu miasta: jego ekspozycji na zagrożenia, jakości usług, zdolności adaptacyjnych, wykorzystania zasobów wodnych w gospodarce oraz poziomu integracji działań przestrzennych, środowiskowych i społecznych. Szczególnie ważna jest dynamika zmian, ponieważ pozwala ocenić, czy miasto konsekwentnie buduje zdolność do reagowania na presje klimatyczne i rozwojowe.

źródło: Arcadis Sp. z o.o.

Rola danych ankietowych i udziału miast w badaniu

Udział miast w badaniu jest jednym z warunków podnoszenia jakości diagnozy. Dane publiczne są podstawą porównań, ale nie opisują pełnego zakresu działań podejmowanych lokalnie. Wielu elementów miejskiej polityki wodnej, takich jak programy edukacyjne, działania prewencyjne, projekty retencyjne, rozwiązania organizacyjne, kooperacja z mieszkańcami czy inicjatywy dotyczące błękitno-zielonej infrastruktury, nie widać w pełni w standardowych bazach statystycznych.

Ankieta umożliwia miastom przedstawienie działań, które odzwierciedlają rzeczywistą sprawczość samorządu i lokalnych instytucji. Dzięki temu WCI nie ocenia wyłącznie warunków zastanych, ale także aktywność, kierunek zmian i zdolność miasta do uczenia się.

Co zyskują miasta uczestniczące w Water City INDEX?

Diagnozę profilu wodnego miasta – identyfikację obszarów silnych, słabych i wymagających interwencji.

Porównywalność z innymi miastami – możliwość odniesienia wyników do miast o podobnej skali, funkcjach i wyzwaniach.

Lepsze uzasadnienie decyzji inwestycyjnych – dane i wskaźniki wspierające rozmowy o priorytetach, finansowaniu i kolejności działań.

Widoczność dobrych praktyk – możliwość pokazania rozwiązań, które nie zawsze są widoczne w danych publicznych.

Wzmocnienie współpracy instytucjonalnej – impuls do lepszej koordynacji między urzędem, spółkami komunalnymi, planistami, zarządcami infrastruktury i partnerami społecznymi.

Dostęp do środowiska eksperckiego – udział w debacie łączącej samorządy, naukę, biznes, organizacje społeczne i praktyków gospodarki wodnej.

Water City INDEX 2026: perspektywa międzynarodowa i uczenie się od miast

Edycja 2026 wzmacnia międzynarodowy wymiar Water City INDEX. Porównanie polskich miast z wybranymi ośrodkami zagranicznymi pozwala poszerzyć perspektywę interpretacji wyników i lepiej zrozumieć, jak różne modele zarządzania wodą funkcjonują w odmiennych warunkach klimatycznych, hydrologicznych, instytucjonalnych i gospodarczych. W tym ujęciu WCI nie jest wyłącznie narzędziem oceny, ale także platformą wymiany wiedzy i praktyk.

Międzynarodowy komponent indeksu umożliwia analizę i porównanie miast polskich i zagranicznych. Każde z nich to inna historia i uwarunkowania, ale też inne podejście strategiczne do gospodarowania wodą i reakcja na kryzysy klimatyczne. Włączenie do raportu miast zagranicznych to stworzenie platformy do czerpania inspiracji ale też wymiany doświadczeń. To ważne, ponieważ polityka wodna miast wymaga zarówno lokalnego zakorzenienia, jak i otwartości na doświadczenia zewnętrzne.

Od rankingu do narzędzia zarządzania zmianą

Największy potencjał Water City INDEX ujawnia się wtedy, gdy jest on traktowany jako narzędzie zarządzania zmianą, a nie wyłącznie jako publikacja rankingowa. Wyniki indeksu mogą wspierać procesy strategiczne, aktualizację planów adaptacji, planowanie inwestycji retencyjnych, ocenę skuteczności działań oraz komunikację z mieszkańcami. Mogą również porządkować dyskusję między różnymi jednostkami miejskimi, które często operują na fragmentarycznych danych i odmiennych definicjach problemu. To też narzędzie do powiedzenia sprawdzam, czy decydenci rok do roku potrafią zarządzać obszarem wody w mieście, oraz oceny, czy miasto rozwija się w tym obszarze i czy staje się bardziej atrakcyjne wodnie i bezpieczne. Takie podejście odpowiada współczesnemu rozumieniu odporności miejskiej jako umiejętności integrowania działań technicznych, instytucjonalnych, społecznych i środowiskowych w warunkach niepewności klimatycznej (UN-Habitat, 2024; World Bank, 2021).

Już wkrótce: premiera wyników Water City INDEX 2026

Niedługo poznamy wyniki najnowszej edycji Water City INDEX. Premiera rankingu odbędzie się podczas VIII Międzynarodowego Kongresu Miasto–Woda–Jakość Życia, który zaplanowano na 13–14 października 2026 r. we Wrocławiu, w Centrum Kongresowym Politechniki Wrocławskiej. To będzie istotny moment dla wszystkich miast, samorządów, ekspertów i instytucji zaangażowanych w odpowiedzialne gospodarowanie wodą oraz budowanie odporności miejskiej.

Zachęcamy do śledzenia mediów społecznościowych Water City INDEX oraz partnerów inicjatywy — już niedługo pojawią się tam zapowiedzi, komentarze eksperckie i najważniejsze informacje związane z tegorocznymi wynikami.

Konkluzja: miasto odpowiedzialne za wodę

Przyszłość miast będzie w coraz większym stopniu zależeć od umiejętności odpowiedzialnego gospodarowania wodą: w czasie suszy, podczas gwałtownych opadów, w codziennym funkcjonowaniu usług komunalnych, w planowaniu przestrzennym i w projektowaniu atrakcyjnych, odpornych przestrzeni publicznych. Water City INDEX porządkuje tę dyskusję, dostarczając języka, danych i struktury porównawczej. Jego celem nie jest wskazanie zwycięzców i przegranych, ale wspieranie miast w budowaniu bardziej świadomej, zintegrowanej i długofalowej polityki wodnej. Dlatego udział w badaniu jest nie tylko elementem promocji, ale przede wszystkim inwestycją w wiedzę, współpracę i zdolność miasta do adaptacji.

Bibliografia / literatura kontekstowa

• Climate-ADAPT. (2025). Adaptation to climate change in urban areas. European Environment Agency / European Commission.
• Delgado, A., Rodriguez, D. J., Amadei, C. A., & Makino, M. (2021). Water in circular economy and resilience. World Bank.
• European Environment Agency. (2020). Urban adaptation in Europe: How cities and towns respond to climate change (EEA Report No. 12/2020).
• Intergovernmental Panel on Climate Change. (2022a). Climate Change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Chapter 6: Cities, settlements and key infrastructure. In H.-O. Pörtner et al. (Eds.), Climate Change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Cambridge University Press.
• Intergovernmental Panel on Climate Change. (2022b). Climate Change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Chapter 4: Water. In H.-O. Pörtner et al. (Eds.), Climate Change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Cambridge University Press.
• Matsumoto, T., & Ledesma Bohorquez, M. (2023). Building systemic climate resilience in cities (OECD Regional Development Papers No. 56). OECD Publishing.
• OECD. (2016). Water governance in cities. OECD Publishing.
• Romano, O., & Akhmouch, A. (2019). Water governance in cities: Current trends and future challenges. Water, 11(3), 500.
• UN-Habitat. (2024). World cities report 2024: Cities and climate action. United Nations Human Settlements Programme.