Związek Województw RP krytycznie o projekcie ustawy dotyczącej rozwoju miast. „Obecne rozwiązania nie zyskają naszej akceptacji”

Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciwia się proponowanym rozwiązaniom zawartym w projekcie ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych. Samorządowcy ostrzegają przed marginalizacją roli województw, ograniczeniem samodzielności gmin, osłabieniem koordynacji transportu publicznego oraz pogłębianiem nierówności rozwojowych. W stanowisku przyjętym 24 października 2026 r. Zarząd ZWRP apeluje o zasadnicze zmiany w projekcie przed skierowaniem go do prac parlamentarnych.

Związek Województw RP przeanalizował zaktualizowany projekt ustawy z 30 września 2026 r. W ocenie Zarządu, mimo wprowadzenia zmian w stosunku do wcześniejszej wersji, proponowane przepisy przez cały czas nie zapewniają spójnego systemu zarządzania rozwojem miast i ich obszarów funkcjonalnych.

Samorządy województw wskazują, iż regulacja ingeruje w dotychczasowy podział kompetencji między poszczególnymi szczeblami samorządu terytorialnego, a jednocześnie nie przewiduje skutecznych mechanizmów ich współpracy.

Województwa nie mogą zostać pominięte w polityce rozwoju

Jednym z najważniejszych zastrzeżeń ZWRP jest ograniczenie roli samorządów województw w kształtowaniu polityki miejskiej i regionalnej.

Związek przypomina, iż miasta oraz ich obszary funkcjonalne stanowią integralną część województw, a odpowiedzialność za prowadzenie regionalnej polityki rozwoju spoczywa na samorządach wojewódzkich.

Tymczasem projekt przewiduje tworzenie związków rozwojowych bez zapewnienia zarządom województw realnego wpływu na określanie ich granic, zakresu działania czy zgodności planowanych przedsięwzięć z regionalnymi strategiami rozwoju.

ZWRP postuluje, aby tworzenie związków rozwojowych, ustalanie ich zasięgu oraz przyjmowanie ponadlokalnych dokumentów strategicznych wymagało uzgodnienia z samorządem województwa.

W ocenie Zarządu brak takich mechanizmów może prowadzić do osłabienia spójności polityki regionalnej oraz ograniczenia ustawowych kompetencji władz województw.

Zagrożona integracja transportu publicznego

Szczególnie istotne zastrzeżenia dotyczą organizacji publicznego transportu zbiorowego.

Związek Województw RP zwraca uwagę, iż marszałkowie województw odpowiadają za organizowanie regionalnych przewozów autobusowych i kolejowych. Projektowana ustawa nie uwzględnia jednak w wystarczającym stopniu ich roli w integracji transportu na obszarach przyszłych związków rozwojowych.

Zdaniem ZWRP tworzenie niezależnych systemów taryfowo-biletowych przez poszczególne związki może doprowadzić do rozdrobnienia rozwiązań transportowych, różnic w cenach i zasadach korzystania z komunikacji oraz braku jednolitej informacji pasażerskiej.

Samorządy województw postulują zatem obowiązek uzgadniania z zarządami województw rozwiązań dotyczących integracji transportu, w szczególności w zakresie taryf, biletów i standardów obsługi pasażerów.

Obawy o fundusze europejskie po 2027 roku

Kolejnym obszarem wymagającym zmian jest przyszłość Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT), finansowanych ze środków Unii Europejskiej.

Projekt przewiduje automatyczne przejmowanie zarządzania tym instrumentem przez nowo tworzone związki rozwojowe. Zdaniem ZWRP takie rozwiązanie może zagrozić ciągłości realizowanych przedsięwzięć, zwłaszcza iż nie określono odpowiednich mechanizmów przejmowania dotychczasowych zobowiązań.

Związek przypomina, iż samorządy województw, jako instytucje zarządzające programami regionalnymi, ponoszą odpowiedzialność za prawidłowe i terminowe wykorzystanie środków europejskich.

ZWRP domaga się rezygnacji z obligatoryjnego przekazywania zarządzania ZIT oraz innymi instrumentami terytorialnymi nowym związkom. Podkreśla również konieczność zachowania wpływu samorządów województw na kształt systemu wdrażania funduszy europejskich w perspektywie finansowej 2028–2034.

Tylko 50 miast objętych nowymi rozwiązaniami

Poważne wątpliwości Zarządu ZWRP budzą także kryteria określające, które miasta będą mogły korzystać z projektowanych rozwiązań.

W poprzedniej wersji projektu wskazano 82 miasta. Po zmianach dostęp do nowych instrumentów ograniczono do 50 ośrodków, opierając się na kryterium posiadania statusu miasta na prawach powiatu.

Zdaniem ZWRP takie rozwiązanie nie znajduje wystarczającego uzasadnienia w potrzebach rozwojowych i może prowadzić do wykluczenia wielu miejskich obszarów funkcjonalnych z przyszłych instrumentów wsparcia.

Samorządy województw opowiadają się za rozwiązaniami dostępnymi dla wszystkich zainteresowanych współpracą ponadlokalną jednostek samorządu terytorialnego, niezależnie od ich statusu administracyjnego.

25,8 mld zł obciążeń dla samorządów w ciągu dekady

ZWRP krytycznie ocenia również proponowany mechanizm finansowania związków rozwojowych.

Zgodnie z wyliczeniami przedstawionymi w stanowisku obowiązkowa składka samorządów na rzecz związków rozwojowych mogłaby uszczuplić budżety jednostek samorządu terytorialnego łącznie o 25,8 mld zł w ciągu 10 lat.

Związek podkreśla, iż rozwój współpracy ponadlokalnej powinien być wspierany dodatkowymi środkami z budżetu państwa, a nie odbywać się kosztem dotychczasowych dochodów samorządowych.

Zdaniem Zarządu system zachęt finansowych powinien premiować rzeczywistą integrację usług publicznych, nie tylko w transporcie, ale również w edukacji, planowaniu przestrzennym, usługach społecznych, ochronie ludności i rozwoju infrastruktury.

Samodzielność gmin pod znakiem zapytania

Krytyka ZWRP dotyczy także przepisów ograniczających samodzielność gmin, szczególnie tych najmniejszych.

Projektowane mechanizmy mogą prowadzić do sytuacji, w której gmina zostanie objęta związkiem rozwojowym mimo braku zainteresowania taką współpracą. Jednocześnie ustawa nie zapewnia jednoznacznych gwarancji możliwości wystąpienia ze związku.

Wątpliwości budzą także uprawnienia zgromadzeń związków rozwojowych do podejmowania uchwał wpływających na działalność tworzących je samorządów.

W ocenie ZWRP proponowane przepisy mogą naruszać obowiązujący podział kompetencji między organami stanowiącymi i wykonawczymi gmin, dlatego wymagają pogłębionej analizy prawnej.

Związek postuluje ponadto stworzenie jednolitych standardów współpracy dla związków rozwojowych i istniejących związków metropolitalnych, z zachowaniem dotychczasowych warunków ich finansowania.

ZWRP apeluje o ponowną dyskusję nad ustawą

Zarząd Związku Województw RP zwraca również uwagę na przyznanie Radzie Ministrów szerokich kompetencji do tworzenia związków rozwojowych w drodze rozporządzenia. Zdaniem samorządowców proponowane rozwiązanie może naruszać konstytucyjną zasadę samodzielności samorządu terytorialnego.

W przyjętym stanowisku ZWRP apeluje o ponowne przeanalizowanie fundamentalnych założeń ustawy, w szczególności zasad finansowania, zakresu kompetencji związków rozwojowych, relacji między poszczególnymi szczeblami samorządu oraz spójności krajowej i regionalnej polityki rozwoju.

Zarząd ZWRP jednoznacznie zapowiada, iż projekt w obecnym kształcie nie uzyska jego akceptacji podczas opiniowania w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Szczegółowe uwagi do poszczególnych przepisów mają zostać przekazane Ministerstwu Funduszy i Polityki Regionalnej przez Zespół Ekspercki ds. Polityki Regionalnej działający w ramach ZWRP.

Stanowisko zostało skierowane do Minister Funduszy i Polityki Regionalnej, a także przekazane do wiadomości Prezesa Rady Ministrów oraz przedstawicieli adekwatnych resortów.

Pełna treść stanowiska Zarządu Związku Województw RP:

https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2026/10/Stanowisko-z-dnia-24-10-2026-r.pdf