Sąd Najwyższy Kanady: sprawa Trudeau wraca na salę rozpraw

Ówczesny premier Justin Trudeau w Ottawie 10 marca 2025 roku.

Sąd Najwyższy Kanady jednogłośnie orzekł, iż organizacja Democracy Watch może kontynuować sądowe kwestionowanie raportu federalnego komisarza ds. etyki dotyczącego udziału byłego premiera Justina Trudeau w podejmowaniu decyzji związanych z organizacją WE Charity. Zdaniem sędziów przepis ustawy o konflikcie interesów, który uniemożliwiał taką kontrolę sądową, jest niezgodny z konstytucją.

Sprawa sięga 2020 roku, kiedy rząd federalny powierzył organizacji WE Charity realizację wielomilionowego programu wspierającego wolontariat studentów podczas pandemii COVID-19. Decyzja wywołała kontrowersje z powodu wcześniejszych związków rodziny Trudeau z organizacją. Były premier wielokrotnie uczestniczył w wydarzeniach WE Day, jego żona była honorową ambasadorką fundacji, a matka i brat otrzymywali wynagrodzenie za udział w organizowanych przez nią przedsięwzięciach.

W maju 2021 roku ówczesny komisarz ds. etyki Mario Dion uznał, iż Justin Trudeau nie naruszył przepisów ustawy o konflikcie interesów, choć jednocześnie wskazał, iż w podobnych sytuacjach wyłączenie się z procesu decyzyjnego jest wskazane. Sam Trudeau przyznał wcześniej, iż powinien był wycofać się z podejmowania decyzji dotyczących WE Charity, aby uniknąć choćby wrażenia konfliktu interesów.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się organizacja Democracy Watch, która zarzuciła komisarzowi błędną interpretację przepisów oraz niewłaściwą ocenę faktów. Federalny Sąd Apelacyjny odrzucił jednak jej wniosek, uznając, iż obowiązujące przepisy nie pozwalają na sądową kontrolę takich raportów.

Sąd Najwyższy uznał teraz, iż ograniczenie to narusza konstytucyjną zasadę kontroli legalności działań organów publicznych. W uzasadnieniu podkreślono, iż żadna instytucja państwowa nie może zostać całkowicie wyłączona spod nadzoru sądów, jeżeli chodzi o ocenę zgodności jej decyzji z prawem.

Sprawa wróci teraz do Federalnego Sądu Apelacyjnego, który będzie musiał ponownie rozpatrzyć skargę Democracy Watch.

Przedstawiciele organizacji uznali wyrok za przełomowy. Ich zdaniem stworzy on istotny precedens umożliwiający skuteczniejsze kwestionowanie decyzji komisarzy, agencji i innych organów administracji publicznej. Podobnie ocenili orzeczenie prawnicy organizacji Ecojustice, podkreślając, iż wyrok potwierdza odpowiedzialność wszystkich szczebli władzy za podejmowane decyzje i wzmacnia zasadę rządów prawa w Kanadzie.