1 godzina temu
Wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska poinformowała, iż od startu systemu kaucyjnego w Polsce zebrano już ponad miliard opakowań. Dane pokazują bardzo szybki wzrost skali działania mechanizmu, który obowiązuje od 1 października 2025 roku.
Według resortu klimatu największą część zwracanych odpadów stanowią plastikowe butelki. Konsumenci oddali ich dotąd około 650 mln sztuk. Drugą grupę stanowią metalowe puszki, których zwrócono około 350 mln.
Ministerstwo podało również, iż aż 81 proc. wszystkich opakowań trafia do systemu za pośrednictwem automatów kaucyjnych. Oznacza to, iż Polacy zdecydowanie częściej korzystają z tzw. butelkomatów niż z manualnej obsługi zwrotów w sklepach.
Punkty zbiórki i automaty kaucyjne rosną w całej Polsce
Obecnie w kraju działa już 57 tys. punktów zbiórki opakowań. Wśród nich znajduje się 12,5 tys. automatów kaucyjnych. Jeszcze w połowie kwietnia 2026 roku takich punktów było 52 tys., a automatów 9,5 tys., co pokazuje bardzo szybkie tempo rozbudowy infrastruktury.
Resort zwraca uwagę, iż znaczącą rolę przez cały czas odgrywają małe sklepy. W kwietniu około 24 tys. punktów, czyli 46 proc. całej sieci, prowadziły właśnie niewielkie placówki handlowe, które do systemu mogą przystępować dobrowolnie.
Eksperci rynku handlowego wskazują, iż rozwój automatów kaucyjnych był jednym z najważniejszych warunków powodzenia całego systemu. Duże sieci handlowe już kilka miesięcy przed startem przepisów rozpoczęły inwestycje w urządzenia do automatycznego odbioru opakowań. Część sklepów musiała jednak przebudować strefy wejściowe i magazyny, aby dostosować się do nowych wymagań logistycznych.
Zwrot opakowań wciąż rośnie. Resort podaje pierwsze szacunki
Według wstępnych wyliczeń Ministerstwa Klimatu i Środowiska poziom zwrotu opakowań wynosi w tej chwili około 60 proc. Anita Sowińska zaznaczyła jednak, iż wskaźnik stale się zmienia, ponieważ liczba opakowań wprowadzanych do obrotu przez cały czas rośnie.
Dodatkowo część butelek i puszek pozostaje w gospodarstwach domowych przez kilka tygodni, zanim zostanie oddana do punktu zbiórki. To powoduje przesunięcie między sprzedażą napojów a realnym poziomem odzysku opakowań.
System został wdrożony przede wszystkim po to, by Polska mogła osiągnąć wymagane przez Unię Europejską poziomy selektywnej zbiórki opakowań po napojach. Zgodnie z unijnymi regulacjami do 2028 roku poziom zbiórki powinien wynieść 77 proc., a od 2029 roku już 90 proc.
Kaucja za butelki i puszki. Tak działa system
Obecnie system obejmuje plastikowe butelki do 3 litrów oraz metalowe puszki do 1 litra. Do ceny napoju doliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy. Pieniądze można odzyskać po zwrocie pustego opakowania.
Od 2026 roku do systemu włączono również szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra. W ich przypadku kaucja wynosi 1 zł.
Aby odzyskać pieniądze, konsument nie musi okazywać paragonu. Opakowanie nie może być jednak zgniecione ani uszkodzone w sposób uniemożliwiający odczytanie oznaczeń. Produkty objęte systemem są oznaczone specjalnym symbolem kaucyjnym z napisem „kaucja” oraz informacją o jej wysokości.
W przypadku szklanych butelek wielorazowych część producentów przez cały czas prowadzi własne systemy zwrotu, niezależne od państwowego modelu. Dotyczy to przede wszystkim branży piwowarskiej, która od lat wykorzystuje zwrotne opakowania.
Spór o „karuzele VAT” i zwrot wsteczny
W ostatnich tygodniach wokół systemu kaucyjnego pojawiły się kontrowersje dotyczące potencjalnych wyłudzeń. W mediach zaczęły pojawiać się porównania mechanizmu zwrotu opakowań do tzw. karuzel VAT-owskich.
Chodziło m.in. o teorie zakładające możliwość odzyskiwania kaucji przy deklarowanym eksporcie produktów lub wielokrotnego rozliczania tych samych opakowań.
Anita Sowińska oceniła jednak, iż takie porównania są „zupełnie nieuzasadnione”. Resort klimatu zapewnia, iż obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości funkcjonowania tzw. zwrotu wstecznego. Ministerstwo podkreśla również, iż system jest monitorowany i ma zabezpieczenia pozwalające śledzić przepływ opakowań.
Raport o systemie kaucyjnym po pełnym roku działania
Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiedziało przygotowanie kompleksowego raportu dotyczącego funkcjonowania systemu kaucyjnego. Dokument ma powstać po zakończeniu pierwszego pełnego roku działania przepisów.
W raporcie mają znaleźć się dane dotyczące skuteczności zbiórki, wpływu systemu na gospodarkę, rynku pracy oraz emisji CO2. Resort chce również przeanalizować odbiór społeczny nowych zasad i poziom akceptacji systemu przez konsumentów.
Eksperci branży odpadowej podkreślają, iż pierwsze miesiące funkcjonowania systemu pokazują wyraźną zmianę nawyków Polaków. Coraz więcej osób traktuje oddawanie butelek i puszek nie jako obowiązek ekologiczny, ale standardowy element codziennych zakupów.
