1 godzina temu
Globalne wpływy z wyceny emisji dwutlenku węgla (carbon pricing) wzrosły ponad trzykrotnie w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Jak wynika z najnowszego raportu Banku Światowego, systemy handlu uprawnieniami do emisji i podatki węglowe w coraz większym zakresie zasilają budżety publiczne, wspierając finansowanie transformacji energetycznej i działań klimatycznych.
Emisje w kontekście sytuacji geopolitycznej
Ustalanie ceny emisji CO2, czyli tzw. carbon pricing, to mechanizm, który ma na celu uwzględnienie kosztów środowiskowych i społecznych emisji gazów cieplarnianych w cenach produktów i usług. Każdej tonie wyemitowanego ekwiwalentu dwutlenku węgla nadaje on konkretną wartość ekonomiczną, umożliwiając tym samym wdrażanie zasady zanieczyszczający płaci.
Opublikowany przez Bank Światowy raport State and Trends of Carbon Pricing 2026 usiłuje odpowiedzieć na pytanie o funkcjonowanie współczesnego rynku ustalania cen emisji CO2 w kontekście zmian zachodzących na świecie. Autorzy przypominają, iż ograniczenie światowej podaży ropy naftowej w marcu 2026 r. stanowi największy w historii wstrząs na rynku paliw kopalnych.
Nasz raport od ponad 20 lat pomaga decydentom i sektorowi prywatnemu lepiej zrozumieć ewolucję rynków i możliwości, jakie stwarza carbon pricing – powiedział Paschal Donohoe, dyrektor zarządzający Grupy Banku Światowego. Jego zdaniem ustalanie cen emisji CO2 umożliwia krajom samodzielne kształtowanie miksu energetycznego i przyczynia się do wzrostu efektywności i innowacyjności.
Jedna trzecia globalnych emisji objęta instrumentami carbon pricing
Między rokiem 2016 a początkiem roku 2026 mechanizmy ustalania ceny emisji dwutlenku węgla uległy znacznemu rozszerzeniu i zróżnicowaniu. Główne filary pozostają niezmienne: bezpośrednie ustalanie ceny emisji poprzez podatki węglowe oraz systemy handlu uprawnieniami (ETS), a także pośrednie mechanizmy ustalania ceny emisji, takie jak ograniczanie subsydiów do paliw kopalnych oraz podatki energetyczne.
Z raportu wynika, iż bezpośrednie ustalanie ceny emisji dwutlenku węgla obejmuje już 29 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych (GHG) i realizowane jest za pośrednictwem 87 instrumentów polityki klimatycznej: 47 podatków węglowych oraz 40 systemów ETS. o ile zostaną wdrożone dodatkowe polityki, globalny zasięg tych mechanizmów wzrośnie do niemal jednej trzeciej światowych emisji GHG. Autorzy podkreślają, iż ten wzrost wynika przede wszystkim z uruchomienia krajowych systemów ETS w Indiach, Japonii i Wietnamie.
Coraz droższe zanieczyszczanie jest korzystne dla klimatu
Średnia cena emisji dwutlenku węgla w funkcjonujących instrumentach carbon pricing wzrosła z 10 dol. za tCO2e w 2016 r. do 21 dol. w 2026 r., a więc ponad dwukrotnie. Tylko od kwietnia 2025 r. wzrost ten wyniósł 7 proc., co zdaniem analityków Banku Światowego odzwierciedla przede wszystkim zmiany cen na rynku ETS – średnia stawka podatku węglowego pozostaje stabilna.
Z roku na rok rosną też przychody z handlu uprawnieniami do emisji. W 2024 r. ich globalna suma wyniosła 105 mld dol., a rok później 107 mld dol. Dla porównania, przed dekadą wpływy z mechanizmów carbon pricing wynosiły niespełna 30 mld dolarów.
Zdecydowana większość tych dochodów generowana jest w krajach rozwiniętych. Wynika to m.in. z faktu, iż ceny emisji w krajach rozwijających się są zwykle niższe, a aukcje uprawnień emisyjnych – stosunkowo rzadkie. Dla porównania średnie ceny emisji wynoszą:
- Europa: 68 dol./tCO2e;
- Ameryka Północna: 43 dol./tCO2e;
- Afryka Subsaharyjska: 19 dol./tCO2e;
- region Azji Wschodniej i Pacyfiku: 11 dol./tCO2e;
- Ameryka Łacińska i Karaiby: 4 dol./tCO2e.
Przychody z carbon pricing są przeznaczane na działania związane z łagodzeniem zmiany klimatu. Przykładem jest nowy japoński system GX-ETS, z którego wpływy mają zasilać krajowy fundusz finansujący projekty związane z transformacją energetyczną. Również w Unii Europejskiej 100 proc. przychodów z EU ETS przeznaczonych jest na finansowanie działań związanych z klimatem i energią.
Kredyty węglowe to nieco inna historia
Wydaje się, iż rynek kredytów węglowych hossę ma już za sobą. Łączna liczba udzielonych kredytów wzrosła co prawda o 8 proc. między 2024 a 2025 r., ale przez cały czas jest o 20 proc. niższa niż w rekordowym 2022 r. Zwiększa się natomiast liczba rządowych mechanizmów kredytowania emisji: z 24 do 34 w ciągu ostatniej dekady. W efekcie liczba wydanych w ich ramach kredytów węglowych była w 2025 r. niemal o 40 proc. wyższa niż rok wcześniej.
Jako ciekawostkę warto dodać, iż pierwsze kredyty węglowe w ramach nowo uruchomionego Mechanizmu Kredytowania Porozumienia Paryskiego (PACM) zostały przyznane projektowi promującemu czyste kuchenki do gotowania w Mjanmie.
Liczba umorzeń kredytów węglowych, czyli sytuacji, w których wykupione przez dany podmiot kredyty na neutralizację własnych emisji zostaną w pełni wykorzystane, spadła o 10 proc. między 2024 a 2025 r. Mimo to eksperci Banku Światowego sugerują, iż na rynku widać sygnały wzrostu popytu.
Rating projektu decyduje o cenie
Jeśli chodzi o ceny kredytów węglowych, wykazują ona nieznaczną tendencję spadkową z dużymi różnicami regionalnymi. Na przykład ceny projektów związanych z ochroną lasów w Azji Południowo-Wschodniej wyraźnie wzrosły w 2025 r. (dzięki ograniczonej podaży). Najwyższe wartości osiągają w tej chwili ceny kredytów spełniających wymogi programu ograniczania emisji w lotnictwie międzynarodowym (CORSIA). Ich aktualna cena kształtuje się w granicach 15–22 USD za tCO2e, co znacznie przewyższa średnią rynkową (1–14 USD za tCO2e).
Autorzy raportu podkreślają, iż coraz istotniejszy jest związek między oceną projektu przez agencje ratingowe a jego ceną rynkową. W przypadku projektów zalesiania podwyższenie ratingu o jeden poziom wiązało się ze wzrostem ceny kredytów węglowych o choćby o 87 proc. Wynika z tego jasno, iż w przyszłości największe znaczenie na rynku kredytów węglowych będą miały przedsięwzięcia o dużej wiarygodności.
Pisząc artykuł, korzystałam z:
World Bank. 2026. State and Trends of Carbon Pricing 2026. Washington. World Bank, Washington, DC. doi: 10.1596/978-1-4648-2348-0. License: Creative Commons Attribution CC BY 3.0 IGO
