2 godzin temu
Unia Europejska chce załatać ogromną lukę w badaniach oceanicznych, która powstała w związku z decyzjami administracji Donalda Trumpa: ograniczono finansowanie badań, nauki oraz niektóre programy środowiskowe. Jest to istotne, gdyż wiedza o procesach zachodzących w oceanach, szczególnie o Atlantyckiej Południkowej Cyrkulacji Wymiennej, odgrywa istotną rolę w procesie zmiany klimatu, szczególnie na półkuli północnej, m.in. powoduje utrzymywanie ciepła w Europie.
W zaistniałej sytuacji Unia Europejska podjęła kroki w celu wzmocnienia badań oceanicznych.
Reakcja UE na kryzys naukowy w USA
Narodowa Fundacja Nauki (National Science Foundation) – agencja rządowa finansująca naukę w USA – ogłosiła likwidację własnej sieci obserwacyjnej oceanów, na którą przeznaczyła wcześniej 368 mln dol., oraz usunięcie z niektórych miejsc badawczej infrastruktury podwodnej.
W celu kontynuowania badań oceanów Unia Europejska podjęła decyzję o przeznaczeniu środków na ten cel. Wiedza o zachodzących w nich zjawiskach jest kluczowa m.in. dla prognoz pogody w Europie.
Na Szczycie Oceanicznym ONZ przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła, iż Unia Europejska zobowiązuje się do przekazania 1 mld euro na ochronę oceanów, rozwój nauki i zrównoważonego rybołówstwa.
O tym, jak zmienna i ekstremalna może być pogoda w Europie, przekonujemy się każdego roku. Susze, deszcze nawalne i powodzie powoli stają się w Europie normą. Niestety sytuacja ta, wzmacniana przez kolejne kryzysy, tj. pandemię, wojnę w Ukrainie czy konflikt na Bliskim Wschodzie, wywołuje konkretne skutki społeczne, gospodarcze i ekonomiczne.
Europa na ratunek badaniom oceanów
Z dotychczasowych badań wiadomo, iż zmiana klimatu przez cały czas zakłóca tory prądów oceanicznych, rozregulowuje temperaturę wody i zmniejsza zasoby połowowe. Wyniki dotychczasowych badań wskazują, iż globalne ocieplenie stwarza nowe zagrożenia dla systemów oceanicznych, szczególnie dla Atlantyckiej Południkowej Cyrkulacji Wymiennej, która przyczynia się do utrzymania ciepła w Europie.
W momencie, kiedy wszystkie kraje na świecie borykają się ze skutkami globalnego ocieplenia, Stany Zjednoczone podejmują decyzję o wycofaniu wsparcia na badania oceaniczne, które są najważniejsze do zrozumienia zachodzących na świecie zjawisk. Między innymi dlatego Unia Europejska przewodniczyła procesowi politycznemu i negocjacjom w sprawie Traktatu o Morzu Otwartym – Porozumieniu ONZ w sprawie różnorodności biologicznej poza jurysdykcją krajową (Biodiversity Beyond National Jurisdiction). Weszło ono w życie 17 stycznia 2026 r. i wprowadziło prawnie wiążący mechanizm tworzenia sieci morskich obszarów chronionych (Marine Protected Areas), co jest istotnym krokiem do osiągnięcia globalnego celu ochrony 30 proc. oceanów do 2030 r. oraz wsparcia badania oceanów.
W dniu 10 czerwca Komisja Europejska przyjęła również dwie strategie dla wysp i wspólnot nadbrzeżnych Unii Europejskiej, które mają zapewnić skoordynowane podejście do rozwoju tych obszarów, uwalniając ich długoterminowy potencjał oraz poprawiając odporność, konkurencyjność i jakość życia.
Na początku czerwca 2026 r. Komisja Europejska uruchomiła program OceanEye. Jego celem jest przyczynienie się do tego, aby Unia Europejska stała się światowym liderem w dziedzinie badań oceanicznych poprzez inwestycje w najważniejsze technologie obserwacji oceanów oraz zbieranie danych o zachodzących w nich procesach.
Podejmowane inicjatywy umieszczają zrównoważony rozwój oceanów w centrum agendy gospodarczej i przemysłowej Unii Europejskiej.
Czy OceanEye rozwiąże problem?
Uruchomiony na początku czerwca br. przez Komisję Europejską program OceanEye jest częścią Paktu Oceanicznego UE, mającego na celu poprawę stanu oceanów, wzmocnienie morskich interesów gospodarczych oraz bezpieczeństwa, jak również przyczynienie się do tego, aby Unia Europejska stała się światowym liderem w dziedzinie wywiadu oceanicznego poprzez inwestowanie w najważniejsze technologie obserwacji i gromadzenie pozyskanych danych.
Inicjatywa OceanEye wyznacza ambitne cele. Ma sprawić, iż Unia Europejska do 2035 r.:
- stanie się wiodącym dostawcą informacji oceanicznej;
- zabezpieczy 35 proc. rynku technologii obserwacji oceanów;
- zapewni 35 proc. globalnego systemu obserwacji oceanów.
Jak wskazuje Komisja Europejska, już pierwszy rok obowiązywania Paktu Oceanicznego UE przyniósł wymierne efekty w zakresie wspierania zrównoważonej, niebieskiej gospodarki. Czy dalsze działania przyczynią się do osiągnięcia zamierzonych celów – o tym będziemy pisać w kolejnych wydaniach naszej gazety.
Pisząc artykuł, korzystałam z:
https://www.politico.eu/article/europe-pours-money-into-ocean-research-donald-trump-guts-science-funding
https://oceans-and-fisheries.ec.europa.eu/news/one-year-european-ocean-pact-leading-global-ocean-protection-and-boosting-blue-economy-2026-06-05_en
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_1318
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/it/ac_25_1475
