1 godzina temu
Komisja Europejska wszczęła formalne postępowanie przeciwko Polsce, wzywając rząd do podjęcia pilnych działań w celu odbudowy ekosystemu Odry po katastrofie z 2022 r. Według Komisji Europejskiej nasz kraj nie wywiązał się z obowiązków poprawy stanu wód i ochrony siedlisk, a działania po katastrofie uznano za niewystarczające.
Wezwanie do usunięcia uchybienia
W wezwaniu Komisja Europejska podkreśla, iż stan jednolitych części wód, siedlisk i gatunków w Polsce pogarsza się, czego przykładem był toksyczny zakwit wody w Odrze latem 2022 r., który spowodował masową śmierć ryb. Przypomniano również, iż ta rzeka jest kluczową drogą wodną w Europie Środkowej i umożliwia korzystanie z szerokiego zakresu usług ekosystemowych, takich jak rybołówstwo, woda pitna, rekreacja, turystyka, a przywrócenie i ochrona obiegu wody jest jednym z kluczowych celów strategii odporności gospodarki wodnej.
Wezwanie do usunięcia uchybienia dotyczy w szczególności niedopełnienia przez Polskę zobowiązań wynikających z ramowej dyrektywy wodnej (dyrektywa 2000/60/WE), dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (dyrektywa 2010/75/UE) oraz dyrektyw siedliskowej (dyrektywa 92/43/EWG) i ptasiej (dyrektywa 2009/147/WE).
W wezwaniu do usunięcia uchybienia Komisja Europejska dała Polsce dwa miesiące na podjęcie odpowiednich działań. Brak reakcji może skutkować przekazaniem sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który ma prawo nałożyć na Polskę dotkliwe kary finansowe.
Ekosystem Odry zagrożony
Komisja Europejska, przygotowując wezwanie do usunięcia uchybienia, wzięła pod uwagę, iż przyczyną wydarzeń z sierpnia 2022 r. były tzw. złote algi. Na Odrze doszło do masowych śnięć ryb, mięczaków i skorupiaków, a szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć w jednym z poprzednich artykułów Wodnych Spraw: Co się stało z rybami w Odrze?. W wyniku silnego zakwitu złotej algi zginęły organizmy wodne na odcinku 500 km, w tym ponad 360 ton ryb. Głównymi przyczynami intensywnego zakwitu wody są wysokie zasolenie i wysokie stężenie składników odżywczych. Komisja Europejska podkreśla, iż latem 2024 r. ponownie znaleziono w dorzeczu Odry ponad 100 ton martwych ryb , ponieważ złote algi przez cały czas występowały w tym rejonie, a zasolenie wody pozostało wysokie.
Jakie zarzuty przedstawia KE?
Komisja Europejska podkreśla, iż Polska zezwoliła na zrzuty słonych wód do rzeki, pomimo wiedzy na temat negatywnego wpływu takich działań na ekosystemy. Jednocześnie w opinii KE podjęte interwencje były niewystarczające, aby odwrócić szkodliwy proces i zapewnić osiągnięcie ich dobrego stanu. Polska nie podjęła również niezbędnych środków w celu zapewnienia odbudowy chronionych siedlisk i gatunków występujących wzdłuż rzeki, takich jak różanka czy koza pospolita. Ponadto przyjęła plan gospodarowania wodami w dorzeczu bez uwzględnienia katastrofy naturalnej z lata 2022 r. i jej skutków. W ten sposób nie spełniła również wymagań dotyczących przeprowadzenia odpowiedniej oceny wpływu planu na obszary Natura 2000, która opierałaby się na aktualnych danych.
Ustawa o uznaniu Odry za podmiot posiadający osobowość prawną
Jedną z najnowszych propozycji działań mających na celu ochronę ekosystemu Odry jest ustawa o uznaniu osobowości prawnej rzeki (druk nr 2082). Projekt ustawy zakłada powołanie organu reprezentującego rzekę, co umożliwi skuteczniejszą ochronę jej ekosystemu. Taki organ reprezentowałby Odrę w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza dotyczących pozwoleń wodnoprawnych, takich jak budowa infrastruktury, pobór wody czy odprowadzanie ścieków. Decyzje miałyby być podejmowane wyłącznie z uwzględnieniem interesu środowiska naturalnego rzeki. Wsparcie merytoryczne zapewniałby komitet naukowy, a bieżącą działalność prowadziłby zarząd dysponujący własnym budżetem, pochodzącym m.in. z opłat środowiskowych.
25 marca 2026 r. w Sejmie RP odbyło się pierwsze czytanie projektu ustawy o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry (druk nr 2082, autoporawka druk nr 2082-A), a 27 marca odbyło się głosowanie nad odrzuceniem projektu ustawy w pierwszym czytaniu, w którym to 195 głosów było za, 210 przeciw, 28 wstrzymało się. Projekt ustawy skierowano do dalszych prac w Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.
