„Dobre praktyki” dla WPR po 2027 r.

Komisja Europejska opublikowała nowe wytyczne pn. Dobre praktyki w zakresie działań rolno-środowiskowo-klimatycznych w ramach WPR po 2027 r. Dotyczą one projektowania działań mających na celu ochronę środowiska, w tym wód, oraz klimatu w kolejnym okresie programowania Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2028–2034. Wytyczne zachęcają do przejścia na wsparcie motywacyjne, silniejsze ukierunkowanie oraz uproszczenia we wdrażaniu działań rolno-środowiskowych i klimatycznych.

Dobre praktyki kładą nacisk na ukierunkowane płatności oparte na rezultatach, holistyczne podejście środowiskowe oraz usługi doradcze w celu zapewnienia systemowej transformacji w rolnictwie oraz poprawienia odporności na zmianę klimatu.

Wytyczne KE – prostsze ramy dla zrównoważonego rolnictwa

Opublikowane przez Komisję Europejską wytyczne opierają się na doświadczeniach z wdrażania obecnych Planów Strategicznych WPR na lata 2023–2027. Mają na celu wsparcie państw członkowskich w przygotowywaniu przyszłych działań rolno-środowiskowych i klimatycznych poprzez wskazanie rekomendacji, praktycznych kroków oraz skutecznych, wykonalnych i atrakcyjnych dla rolników przykładów działań.

Autorzy wytycznych wskazują, iż w tej chwili ok. 40 proc. funduszy WPR jest nakierowanych na ekoschematy i działania rolno-środowiskowo-klimatyczne. Ponadto Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisji Europejskiej (DG AGRI) zauważa, iż w 2024 r. ekoschematy objęły ponad 60 proc. obszarów rolnych Unii Europejskiej, a zobowiązania długoterminowe dotyczyły kolejnych 12 proc. Przyczynia się to do ochrony środowiska i krajobrazu obszarów wiejskich.

Dobre praktyki – nowe podejście w ramach WPR

Komisja Europejska proponuje uproszczoną strukturę skoncentrowaną na nowych działaniach, które będą łączyć obecne ekoschematy oraz zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne. Zaktualizowane podejście ma uprościć ramy polityki i poprawić skuteczność udzielanego wsparcia. Obejmie również:

• system opieki nad rolnictwem, łączący praktyki ochronne z ustawowymi wymogami zarządzania;
• wsparcie dla zielonych inwestycji, zarówno produktywnych, jak i nieproduktywnych, w celu poprawy efektywności zasobów i konkurencyjności rolnictwa;
• narzędzia uzupełniające, takie jak usługi doradcze, innowacje, digitalizację i projekty współpracy wspierające transformację.

Działania rolno-środowiskowe i klimatyczne w nowej WPR

Działania rolno-środowiskowe i klimatyczne w WPR po 2027 r. mają nagradzać rolników za stosowanie praktyk korzystnych dla środowiska (wykraczających poza obowiązujące wymogi), sprawić, iż będą one bardziej atrakcyjne oraz przyczynią się do rozwoju zrównoważonych i odpornych systemów rolniczych. Płatności nie będą musiały wynikać z dodatkowych kosztów i utraty dochodów. Ma to pozwolić na nagradzanie usług środowiskowych zgodnych z zasadami Światowej Organizacji Handlu, zaliczanych do tzw. Zielonej Skrzynki.

Wytyczne wskazują główne czynniki, które mają przyczynić się do zwiększenia efektywności przyszłych działań rolno-środowiskowych i klimatycznych. Należą do nich:

• jasne i dobrze zaprojektowane praktyki, połączone z odpowiednimi zachętami;
• silne zaangażowanie rolników i spójność między interwencjami;
• środki na potrzeby regionalne, środowiskowe i gospodarstw;
• podejścia oparte na wynikach, nagradzające mierzalne rezultaty;
• podejścia zbiorowe, umożliwiające działanie na poziomie krajobrazu;
• systemy monitorowania i kontroli, zapewniające wiarygodność i niezawodność.

Oczekuje się, iż 43 proc. wydatków UE na przyszłe plany krajowe i regionalne (National and Regional Partnership Plans) będzie przeznaczone na realizację działań przyczyniających się do osiągnięcia celów klimatycznych i środowiskowych.

Jakość wody – zarządzanie składnikami odżywczymi – wskazówki na przyszłość

Składniki odżywcze, głównie azot (N), fosfor (P) i potas (K), są niezbędne do wzrostu roślin oraz zwiększenia jakości i ilości plonów. Dostarczane w nawozach nie zawsze zostają w pełni wykorzystane przez rośliny, co powoduje zanieczyszczenie wód.

Wytyczne wskazują działania i praktyki mające na celu poprawę zarządzania składnikami odżywczymi. Należą do nich:

• utrzymanie i zwiększenie zdrowia i żyzności gleby oraz ograniczenie strat składników odżywczych do wody poprzez: okrywę glebową; dywersyfikację upraw i wzmocniony płodozmian z roślinami strączkowymi oraz stosowanie międzyplonów w celu zwiększenia nawożenia zielonego i zawartości materii organicznej w glebie;
• utrzymanie zróżnicowanych gospodarstw rolnych z uprawami i hodowlą zwierząt – usprawnia obieg składników odżywczych;
• ograniczenie emisji amoniaku z nawozów naturalnych, np. poprzez szybkie wchłanianie nawozu do gleby i odpowiedni czas i metody aplikowania nawozów, oraz poprawa mineralizacji azotu organicznego w glebie;
• ekstensyfikacja hodowli zwierząt, czyli ograniczenie obsady zwierząt i poprawa zarządzania użytkami zielonymi;
• stosowanie nawozów organicznych (obornika, kompostu, bioodpadów). Wykorzystanie obornika i produktów jego przetwarzania może pomóc rolnikom w zamknięciu obiegu składników odżywczych i uniezależnieniu od wahań cen nawozów mineralnych;
• zwiększenie efektywności wykorzystania składników odżywczych poprzez rolnictwo precyzyjne; włączenie roślin strączkowych do płodozmianu oraz szersze wdrożenie planów zarządzania składnikami odżywczymi. Stosowanie inhibitorów, nawozów o niskim uwalnianiu i biostymulatorów roślin może również przyczynić się do zwiększenia efektywności, a tym samym zmniejszenia nakładów składników odżywczych stosowanych w celu optymalizacji plonów;
• modernizacja budynków i sprzętu rolniczego, np.: poprawa wydajności filtrów w hodowli zwierząt; sprzęt do aplikacji nawozów, w tym rolnictwo precyzyjne, narzędzia cyfrowe i oprogramowanie; systemy zbierania obornika i modernizacja budynków inwentarskich w celu zmniejszenia emisji amoniaku. Działania te będą wspierane inwestycyjnie w przyszłym okresie programowania.

Wnioski na przyszłość

W opinii Komisji Europejskiej rolnictwo zrównoważone środowiskowo pozostanie priorytetem WPR w następnych latach.

W zakresie projektowania i wdrażania wytyczne zalecają:

• promowanie działań mających na celu wdrażanie korzystnych praktyk rolniczych dla wszystkich rodzajów użytkowania gruntów (grunty orne, użytki zielone, uprawy trwałe), maksymalizujących korzyści środowiskowe i klimatyczne w dążeniu do zrównoważonego rozwoju;
• utrzymanie korzystnych praktyk stosowanych przez rolników świadczących usługi środowiskowe (np. rolnictwo ekologiczne, ekstensywne zarządzanie użytkami zielonymi);
• wdrażanie programów wsparcia zdrowia i dobrostanu zwierząt w celu spełnienia nowych wymagań wynikających z przeglądu przepisów, w szczególności w zakresie odchodzenia od systemów hodowli zamkniętej;
• wspieranie przejścia na zrównoważone środowiskowo i odporne na zmiany klimatu systemy rolnicze, takie jak krajowe systemy certyfikacji, rolnictwo ekologiczne, regeneracyjne i inne holistyczne;
• ustalenie płatności dostosowanych do wysiłków i ryzyka, z jakim muszą zmierzyć się rolnicy, a także do kontekstu terytorialnego, aby zwiększyć zaangażowanie właścicieli gospodarstw i przyczynić się do wzrostu ich dochodów;
• opracowanie pakietów działań obejmujących kilka praktyk zmniejszających wpływ na wszystkie zasoby naturalne i bioróżnorodność;
• opracowanie całościowych programów dla gospodarstw, co zapewni szeroki zakres praktyk rolniczych o różnym poziomie wymagań i różnych celach środowiskowych oraz elastyczność i zachęty do podejmowania dalszych działań;
• wzmocnienie potencjału służb doradczych w zakresie kierowania transformacją rolnictwa w kierunku bardziej innowacyjnych, odpornych i zrównoważonych rozwiązań;
• opracowanie kompleksowych strategii z wykorzystaniem narzędzi WPR, takich jak łączenie płatności dla obszarów Natura 2000 i Ramowej dyrektywy wodnej (w stosownych przypadkach), zielonych i nieprodukcyjnych inwestycji, działań na rzecz budowania potencjału oraz projektów współpracy;
• zwiększenie udziału rolników w procesie planowania przyszłych działań rolno-środowiskowych i klimatycznych w celu poprawienia ich skuteczności i uzyskania akceptacji.

Pisząc artykuł, korzystałam z :

https://agriculture.ec.europa.eu/media/news/driving-sustainable-farming-new-guidance-cap-2028-2034-2026-04-28_en

https://agriculture.ec.europa.eu/document/download/14f2041b-c7a3-481f-8bb1-5e317c38a1d3_en?filename=best-practices-climate-actions-cap-post-2027_en.pdf