1 godzina temu
Kaszaloty potrafią drzemać niemal nieruchomo, ustawione pionowo tuż pod powierzchnią oceanu. Naukowcy zauważyli, iż podczas takiego odpoczynku zwierzęta wypuszczają pęcherzyki powietrza. Najnowsze badania wskazują, iż nie jest to przypadkowe zachowanie, ale sposób na kontrolowanie wyporności i utrzymanie stabilnej pozycji w wodzie.
Jak śpią i odpoczywają kaszaloty?
Kaszaloty mogą odpoczywać w wodzie na kilka sposobów: zanurzać się w pozycji ogonem w dół na głębokość około 8 m, nurkować głową w dół lub zanurzać się powoli na głębokość choćby 200 m i relaksować się podczas wynurzania.
Pionowa pozycja podczas snu została po raz pierwszy udokumentowana stosunkowo niedawno. W 2008 r. francuscy i brytyjscy badacze obserwowali grupę kaszalotów u wybrzeży Chile i zauważyli coś, czego wcześniej praktycznie nie opisywano: zwierzęta zawisały nieruchomo w wodzie, ustawione niemal idealnie pionowo, z głowami skierowanymi ku górze. Nie reagowały na obecność łodzi i pozostawały w tej pozycji przez kilkanaście minut.
Wcześniej sądzono, iż tak duże ssaki morskie śpią głównie podczas powolnego ruchu lub na większych głębokościach. Pionowe „zawisanie” okazało się zachowaniem charakterystycznym dla krótkich drzemek trwających zwykle od 10 do 15 minut. Pozwala ono zachować stabilną pozycję tuż pod powierzchnią wody, umożliwiając jednocześnie szybki powrót do oddychania.
Może cię zaciekawić: Narodziny małego kaszalota uchwycone na przełomowym nagraniu wideo
Badanie sennych zwyczajów pod wodą
Naukowcy z Uniwersytetu w St. Andrews postanowili zbadać, dlaczego ciężka głowa kaszalota, zawierająca duży narząd spermacetowy wypełniony substancją woskową, nie powoduje utraty stabilności podczas odpoczynku.
Zespół przeprowadził badania wokół archipelagu Lofotów u wybrzeży Norwegii. dzięki specjalnych urządzeń rejestrujących ruch, głębokość zanurzenia oraz dźwięki związane z wypuszczaniem gazu obserwowano 42 kaszaloty podczas odpoczynku. Analizowano zarówno pionowe dryfowanie tuż pod powierzchnią, jak i nurkowania z głową skierowaną w dół. Czujniki rejestrowały głębokość i czas zanurzenia, ruchy i orientację ciała zwierząt.
Warto przeczytać: Przez ropę i karmę dla psów kolejne gatunki płetwali mogą zniknąć
Jak wypuszczanie powietrza pomaga kaszalotom w odpoczynku?
Badacze zauważyli, iż im bliżej powierzchni znajdują się wypoczywające zwierzęta, tym więcej pęcherzyków powietrza wypuszczają do wody. Całe zjawisko tłumaczy prawo Boyle’a-Mariotte’a, zgodnie z którym wraz ze wzrostem ciśnienia maleje objętość gazu, a podczas zmniejszania ciśnienia – rośnie.
Gdy kaszalot zanurza się, ciśnienie wody rośnie, a gaz w płucach ulega sprężeniu. W efekcie zmniejsza się wyporność ssaka. Podczas wynurzania spadek ciśnienia powoduje rozprężanie gazów, co zwiększa wyporność zwierzęcia. Częściowe uwalnianie gazu z układu oddechowego może pomagać kaszalotom utrzymywać odpowiednią głębokość bez konieczności ciągłego aktywnego pływania. W rezultacie zwierzęta nie muszą odpoczywać w głębi morza i ograniczają straty energetyczne związane z wynurzaniem się na powierzchnię.
Badacze stawiają także tezę, iż wypuszczanie pęcherzyków powietrza może być związane z metabolizmem kaszalotów oraz procesami fizjologicznymi zachodzącymi podczas nurkowania. Dwutlenek węgla powstaje jako produkt metabolizmu, natomiast azot może gromadzić się w tkankach podczas przebywania pod zwiększonym ciśnieniem.
Naukowcy podkreślają, iż regulowanie głębokości podczas odpoczynku jest u kaszalotów procesem aktywnym. Nie musi ono oznaczać świadomego działania zwierząt, ale jest ciekawym efektem ewolucyjnego przystosowania, które pozwala ograniczać wydatki energetyczne podczas snu.
zdj. główne: Wayne Hoggard/NOAA
Pisząc artykuł, korzystałam z:
Freymond, N., Burslem, A. and Miller, P. J. O.(2026). Buoyancy regulation through modulation of onboard gas volume by resting sperm whales (Physeter macrocephalus). J. Exp. Biol.229, jeb251920. https://doi.org/10.1242/jeb.251920
