1 dzień temu
Rząd szykuje fundamentalne zmiany w zasadach dzierżawy gruntów rolnych. Projekt nowej ustawy oznacza koniec ustnych umów i nieformalnych porozumień między rolnikami – dzierżawy niespełniające nowych wymagań będą wygasać, a użytkowanie ziemi ma zostać objęte ścisłymi, jasno określonymi regułami.
Fot. Pexels
Rząd porządkuje dzierżawy gruntów rolnych. Koniec ustnych umów i nieformalnych praktyk
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaprezentowało projekt ustawy o dzierżawie rolniczej, który może w istotny sposób zmienić sposób korzystania z gruntów rolnych w Polsce. Nowe przepisy mają wypełnić lukę prawną, która przez dekady pozwalała na funkcjonowanie nieformalnych, często ustnych porozumień między rolnikami. o ile projekt wejdzie w życie, wszystkie dzierżawy niespełniające nowych wymagań formalnych zostaną rozwiązane – najpóźniej po trzech latach od wejścia ustawy w życie.
Projekt ustawy został opublikowany 30 grudnia i trafił do szerokich konsultacji publicznych. Rząd nie ukrywa, iż celem zmian jest uporządkowanie rynku dzierżaw prywatnych, który dziś w dużej mierze opiera się na niejednolitych zasadach i praktykach wykształconych poza systemem prawa.
Dlaczego rząd uznał zmiany za konieczne
Obowiązujące przepisy Kodeksu cywilnego regulują dzierżawę rolną jedynie w minimalnym zakresie. Zaledwie kilka artykułów dotyczy kwestii wypowiedzenia umowy, zwrotu gruntu oraz rozliczenia zasiewów po zakończeniu dzierżawy. Brakuje natomiast jasnych zasad dotyczących formy umowy, czasu jej trwania, praw i obowiązków stron czy możliwości poddzierżawy.
Taki stan prawny jest – jak wskazuje resort rolnictwa – spuścizną realiów sprzed kilkudziesięciu lat, gdy dzierżawa prywatna była traktowana jako rozwiązanie tymczasowe. Tymczasem po 1990 roku dzierżawa gruntów rolnych stała się jednym z filarów funkcjonowania gospodarstw. Według badań IERiGŻ większość dzierżaw w Polsce to umowy międzysąsiedzkie, często zawierane bez zachowania jakiejkolwiek formy pisemnej.
Koniec ustnych porozumień między rolnikami
Najbardziej odczuwalną zmianą dla rolników będzie obowiązek zawierania umów dzierżawy w określonej formie. Projekt przewiduje, iż umowa dzierżawy rolniczej będzie ważna tylko wtedy, gdy zostanie sporządzona w formie pisemnej z urzędowym potwierdzeniem daty, w formie elektronicznej lub jako akt notarialny. Brak zachowania jednej z tych form ma skutkować nieważnością umowy.
W praktyce oznacza to definitywny koniec ustnych ustaleń, które do tej pory funkcjonowały powszechnie, zwłaszcza na wsi. Nowe przepisy mają zwiększyć bezpieczeństwo prawne zarówno dzierżawców, jak i właścicieli gruntów, ale jednocześnie zmuszają do formalizacji relacji, które często opierały się na zaufaniu i wieloletnich sąsiedzkich kontaktach.
Umowy krótkoterminowe i długoterminowe
Projekt wprowadza także jasny podział dzierżaw na krótkoterminowe i długoterminowe. Umowy do ośmiu lat będą traktowane jako krótkoterminowe, natomiast te zawierane na okres dłuższy – jako długoterminowe, przy czym maksymalny czas trwania dzierżawy nie będzie mógł przekroczyć 30 lat.
Co istotne, umowy zawarte na czas nieoznaczony lub na czas życia jednej ze stron również będą automatycznie kwalifikowane jako umowy trzydziestoletnie. Ma to zapobiec obchodzeniu przepisów i sztucznemu wydłużaniu dzierżaw.
Nowe zasady czynszu i kontroli gospodarowania
Ustawa wprowadza również ustawowy termin płatności czynszu, jeżeli strony nie ustalą go inaczej. Przy umowach wieloletnich czynsz ma być płatny do 31 października każdego roku dzierżawnego. Przewidziano też możliwość jego podwyższenia w przypadku nakładów zwiększających wartość lub dochodowość gruntu, o ile zostały one poniesione przez właściciela.
Nowością jest także prawo wydzierżawiającego do kontroli sposobu użytkowania gruntów. W przypadku umów długoterminowych właściciel będzie mógł żądać informacji o planach produkcyjnych, a w razie rażących uchybień – wzywać do ich usunięcia, a choćby rozwiązać umowę przed terminem.
Co z w tej chwili obowiązującymi dzierżawami
Projekt zawiera przepisy przejściowe, które są najważniejsze dla tysięcy rolników. Umowy zawarte przed wejściem w życie ustawy, które nie spełniają nowych wymagań formalnych, będą mogły funkcjonować maksymalnie przez trzy lata. Po tym czasie zostaną rozwiązane z mocy prawa.
Oznacza to, iż rolnicy korzystający dziś z gruntów na podstawie ustnych lub niepotwierdzonych pisemnie umów będą musieli je sformalizować, jeżeli chcą zachować ciągłość użytkowania ziemi.
Co dalej z projektem ustawy?
Projekt ustawy o dzierżawie rolniczej trafił do konsultacji publicznych, a jego dalsze losy zależą od przebiegu prac legislacyjnych. Zakłada się, iż nowe przepisy mogłyby wejść w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Jeśli ustawa zostanie przyjęta w zaproponowanym kształcie, będzie to jedna z największych zmian w obszarze prawa rolnego od lat – porządkująca relacje między właścicielami gruntów a dzierżawcami, ale też zmuszająca rolników do dostosowania się do nowych, bardziej sformalizowanych zasad.
