Najważniejsza zmiana dotyczy rozdzielenia miejsca złożenia wniosku od miejsca odbioru dokumentu. w tej chwili wniosek o wydanie dowodu osobistego można złożyć w dowolnym urzędzie gminy w Polsce, niezależnie od miejsca zameldowania. Gotowy dokument trzeba jednak odebrać w tym samym urzędzie, który przyjął wniosek.
Po zmianach obywatel już na etapie składania wniosku będzie mógł wskazać inną gminę jako miejsce odbioru dowodu. Dokument zostanie przygotowany przez urząd, który prowadzi postępowanie, a następnie przekazany do wybranej lokalizacji. To oznacza, iż osoba mieszkająca w jednej miejscowości, ale pracująca albo studiująca w innej, nie będzie musiała ponownie podróżować do urzędu, w którym składała wniosek.
Jak informował Onet, rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla osób przebywających poza miejscem zameldowania. Zmiana może ułatwić również odbiór dokumentu osobom, które w czasie oczekiwania na dowód zmieniły miejsce pobytu.
Warto jednak pamiętać, iż wybór urzędu odbioru nie będzie dokonywany w dowolnym momencie. Obywatel wskaże miejsce przy składaniu wniosku. Późniejsza zmiana lokalizacji będzie zależała od procedur przyjętych przez administrację i możliwości przekazania dokumentu między urzędami.
Gmina wydająca dowód pozostanie bez zmian
Nowe rozwiązanie nie oznacza przeniesienia całego postępowania do wybranej gminy. Organem wydającym dowód osobisty przez cały czas będzie urząd gminy, w którym złożono wniosek. To ten organ będzie odpowiadał za rozpatrzenie sprawy, przygotowanie dokumentu oraz prawidłowość danych zapisanych w rejestrze.
Urząd wskazany jako miejsce odbioru otrzyma natomiast dokument i dane konieczne do przeprowadzenia czynności związanych z jego wydaniem. Przepisy mają doprecyzować zasady przekazywania dowodów między poszczególnymi urzędami, tak aby dokument mógł trafić do miejsca wybranego przez wnioskodawcę.
Z punktu widzenia obywatela najważniejszy będzie więc nie urząd adekwatny dla meldunku, ale lokalizacja, w której faktycznie będzie można odebrać dokument. Zameldowanie przez cały czas nie będzie warunkiem złożenia wniosku ani decydowania o miejscu odbioru.
Przywrócenie ważności dowodu po błędzie urzędnika
Projekt przewiduje również rozwiązanie dotyczące dokumentów unieważnionych wskutek oczywistej pomyłki urzędowej. W takim przypadku możliwe będzie przywrócenie ważności dowodu osobistego, o ile od dnia unieważnienia nie minęło więcej niż 30 dni.
Procedura ma mieć charakter techniczny. Oznacza to, iż nie będzie trzeba przeprowadzać pełnego postępowania administracyjnego i występować o wydanie nowego dokumentu, o ile urząd stwierdzi, iż unieważnienie nastąpiło omyłkowo.
Przywrócenie ważności nie będzie jednak rozwiązaniem stosowanym bez ograniczeń. Znaczenie będzie miał przede wszystkim termin 30 dni, a także to, czy właściciel dokumentu nie rozpoczął już procedury uzyskania nowego dowodu. Szczegółowe zasady mają wynikać z przepisów wykonawczych i procedur stosowanych przez organy administracji.
Podobne rozwiązania projektowane są także w odniesieniu do dokumentów paszportowych. Ich celem jest ograniczenie skutków błędów administracyjnych, które mogą prowadzić do nieuzasadnionego unieważnienia dokumentu i konieczności ponownego przechodzenia całej procedury.
Urzędy z szerszym dostępem do rejestru PESEL
Nowelizacja ma zmienić również zasady korzystania przez gminy z danych zgromadzonych w państwowych rejestrach. Urzędy będą mogły potwierdzać tożsamość obywatela na podstawie informacji znajdujących się w rejestrze PESEL.
W praktyce ma to ułatwić obsługę spraw, w których konieczne jest zweryfikowanie danych osoby składającej wniosek. Rozwiązanie może ograniczyć liczbę sytuacji, w których obywatel musi przedstawiać dodatkowe dokumenty albo wyjaśniać rozbieżności między informacjami znajdującymi się w różnych systemach administracji.
Projekt przewiduje ponadto rozszerzenie dostępu do niektórych rejestrów między innymi dla wojewodów. Chodzi o sprawniejsze wykonywanie zadań związanych z dokumentami tożsamości oraz wymianę informacji pomiędzy organami administracji.
Nowe dane w ewidencjach paszportowych
Zmiany obejmą także ewidencje związane z dokumentami paszportowymi. W systemach mają być gromadzone dodatkowe informacje dotyczące rodziców osoby ubiegającej się o dokument. Chodzi o ich daty i miejsca urodzenia.
Rozwiązanie ma usprawnić weryfikację danych, szczególnie w sprawach dotyczących małoletnich oraz sytuacji, w których konieczne jest potwierdzenie relacji rodzinnych. Dane będą wykorzystywane przez uprawnione organy w zakresie wynikającym z przepisów o dokumentach paszportowych i ochronie danych osobowych.
Nowelizacja wzmacnia również obowiązek składania oświadczeń dotyczących władzy rodzicielskiej. Oświadczenia będą składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy. Ma to ograniczyć ryzyko posługiwania się nieprawdziwymi informacjami przy składaniu wniosków paszportowych dla dzieci.
Zmiany przez cały czas są na etapie projektu
Planowany termin wejścia w życie nowych zasad to 1 grudnia 2026 roku. Pierwotnie zakładano, iż przepisy zaczną obowiązywać 1 lipca, jednak po konsultacjach termin został przesunięty.
Trzeba podkreślić, iż na 10 sierpnia 2026 roku są to przez cały czas rozwiązania projektowane. Ostateczny kształt przepisów może się zmienić w toku dalszych prac legislacyjnych. Data 1 grudnia 2026 roku będzie wiążąca dopiero po zakończeniu procesu ustawodawczego i ogłoszeniu ustawy w Dzienniku Ustaw.
Źródła:
- Onet Wiadomości, „Zmiany w dowodach osobistych już od 1 grudnia. Nowe zasady dla wszystkich”
- Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, projekt ustawy UD329
- Prawo.pl, „Dowód osobisty będzie można odebrać w innej gminie”
- Portal Samorządowy, „Od 1 grudnia zmiany w dowodach osobistych”
- Ministerstwo Cyfryzacji, informacje o Rejestrze Dokumentów Paszportowych
