Złota alga znów w Kanale Gliwickim. Wyłowiono śnięte ryby, służby ograniczyły przepływ wody

Do poniedziałku z Kanału Gliwickiego wyłowiono 614 kg śniętych ryb. Ministerstwo Klimatu i Środowiska potwierdziło, iż przyczyną zdarzenia jest wysokie stężenie złotej algi w Porcie Gliwice. Na miejscu działają już służby terenowe Wód Polskich, próbując zapobiec rozprzestrzenianiu się problemu, który przed czterema laty doprowadził do katastrofy ekologicznej na Odrze.

Najwyższy stopień zagrożenia w Kanale Gliwickim

W piątek 14 sierpnia br. Generalny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) przeprowadził badania wody w VI sekcji Kanału Gliwickiego. Wyniki wykazały gwałtowny wzrost liczebności glonów Prymnesium parvum: z 270 mln komórek na litr kilka dni wcześniej do ponad 529 mln w litrze. W rezultacie natychmiast wprowadzono trzeci, najwyższy stan zagrożenia zakwitem złotej algi. Temperatura wody w punkcie Port Gliwice wynosiła 22,4°C, a przewodność 6110 µS/cm.

Już następnego dnia w Kanale pojawiły się śnięte ryby – w niedzielę wyłowiono ich 150 kg, a w poniedziałek do godziny 20:00 wartość ta powiększyła się do 614 kg. Wśród ofiar znalazły się sandacze, leszcze, karpie i karasie.

Złotą algę zidentyfikowano również w punkcie Kanał Gliwicki Pyskowice, ale jej liczebność utrzymuje się na poziomie 1,1 mln os./l i nie przekracza stopnia ostrzegawczego. Badania wody przeprowadzone 18 sierpnia w zbiorniku Dzierżno Duże nie wykazały obecności Prymnesium parvum, ale stosunkowo wysoka przewodność (6110,479 μS/cm) wskazuje na podwyższony poziom zasolenia, a poziom pH 8,19 odpowiada I stopniowi zagrożenia.

Wody Polskie interweniują

Masowy wzrost liczebności złotej algi w Kanale Gliwickim zmobilizował do działania służby terenowe Wód Polskich, które rozpoczęły patrole kontrolne z lądu i wody. Monitorowane są sekcje IV-VI kanału oraz zbiornik Dzierżno Duże, na którym latem 2024 r. doszło do masowego śnięcia ryb wskutek zakwitu Prymnesium parvum.

Zgodnie z zaleceniami Międzyresortowego Zespołu ds. Odry maksymalnie ograniczono przepływ wody w V i VI sekcji kanału, aby nie doszło do przemieszczania się złotej algi w dół drogi wodnej. Do odwołania wstrzymano również śluzowanie na śluzach Łabędy i Dzierżno.

W poniedziałek wojewoda śląski spotkał się z prezydentką Gliwic, przedstawicielami PGW Wody Polskie oraz Śląskim Wojewódzkim Inspektorem Ochrony Środowiska, aby omówić dalsze działania i podział kompetencji.

Kanał Gliwicki; zdj. Aqalexor/Wikipedia

Dlaczego złota alga jest taka niebezpieczna?

Glony Prymnesium parvum same w sobie nie wywołują śmierci ryb. Pod wpływem stresu środowiskowego produkują jednak toksyczne metabolity wtórne, zwane prymnezynami. To właśnie one są niebezpieczne dla organizmów wodnych – uszkadzają błony komórkowe skrzeli, uniemożliwiając rybom oddychanie i utrzymanie równowagi jonowej.

Na produkcję toksyn wpływają czynniki zewnętrzne: zasolenie wody, pH, dostępność składników odżywczych oraz podaż światła. Dla ekosystemu Odry największym zagrożeniem jest sytuacja, w której populacja glonów rozwijać się będzie w niższych odcinkach kanału i dopłynie w końcu do rzeki.

Czy sytuacja musi powtarzać się co roku?

Od czasu pamiętnej katastrofy na Odrze w 2022 r. regularnie odnotowuje się niebezpieczne zakwity złotej algi. W ubiegłym roku miały one miejsce w czerwcu i we wrześniu w Kanale Gliwickim, a na początku lata w Kłodnicy zdecydowano się choćby na wykorzystanie H₂O₂. Nadtlenek wodoru wykazuje wysoką skuteczność w zwalczaniu złotej algi, uszkadzając komórki glonu w ramach stresu oksydacyjnego, ale niestety nie jest bronią selektywną – jego zastosowanie wpływa również na inne organizmy wodne.

Złota alga powraca przede wszystkim ze względu na warunki sprzyjające jej zakwitom, spośród których najistotniejsze jest zasolenie wody, ściśle związane z odprowadzanymi do Kanału Gliwickiego wodami kopalnianymi. Drugim czynnikiem ryzyka jest hydromorfologia kanału – śluzy wyraźnie ograniczają przepływ, sprzyjając utrzymywaniu się populacji glonu. Bez zmiany sytuacji w tym zakresie trudno wyobrazić sobie rozwiązanie problemu.

Niestety, zakwitom sprzyja też zmiana klimatu – podwyższona temperatura wody oraz wysokie nasłonecznienie to idealne warunki dla rozwoju niebezpiecznych glonów. I choćby z tego tylko powodu trudno zachować optymizm.

Pisząc artykuł, korzystałam z:

https://badania.gios.gov.pl/odra

https://www.gov.pl/web/odra/komunikat-z-17-sierpnia-2026-roku-dalszy-wzrost-liczebnosci-zlotej-algi-w-porcie-gliwice-doszlo-do-sniecia-ryb

https://www.gov.pl/web/wody-polskie-gliwice/trwaja-dzialania-terenowe-na-kanale-gliwickim-zwiazane-z-obecnoscia-glonow-zlotej-algi

https://www.gov.pl/web/wody-polskie-gliwice/sniete-ryby-w-vi-sekcji-kanalu-gliwickiego