1 godzina temu
W codziennym pośpiechu rzadko przyglądamy się otrzymywanej reszcie. Tymczasem mocno zużyty lub uszkodzony środek płatniczy przestaje być prawnym środkiem płatniczym na terenie Polski. Choć drobne uszkodzenia (np. nieznacznie naddarty banknot) bywają przymykane przez sprzedawców, to w świetle prawa kasjer w sklepie ma pełne prawo odmówić przyjęcia takich pieniędzy. Podstawę prawną w tym obszarze stanowi zarządzenie prezesa NBP nr 31/2013 z dnia 17 grudnia 2013 roku, które precyzyjnie reguluje status i procedurę postępowania ze zużytą gotówką.
Zgodnie z wytycznymi banku centralnego, gotówka kwalifikuje się do wymiany, gdy jest:
- postrzępiona,
- naddarta lub przerwana,
- podklejona,
- nadmiernie zabrudzona,
- zaplamiona lub odbarwiona,
- popisana lub trwale uszkodzona w inny sposób (np. poprzez umieszczenie nadruku czy rysunku).
Podobne zasady dotyczą uszkodzonych, zardzewiałych lub wyszczerbionych monet. o ile spróbujemy zapłacić takimi pieniędzmi w kasie, sprzedawca najprawdopodobniej odeśle nas z kwitkiem.
Gdzie i jak dokonać wymiany?
Jeżeli w naszym portfelu wyląduje zniszczony banknot, jedynym sensownym rozwiązaniem jest jego wymiana. Możemy tego dokonać bezpłatnie w kasie dowolnego banku komercyjnego działającego na terenie Polski lub bezpośrednio w oddziałach okręgowych Narodowego Banku Polskiego.
Sama procedura różni się w zależności od stopnia uszkodzenia gotówki:
- Uszkodzenia niewielkie: Wymiana najczęściej realizowana jest natychmiast, czyli „od ręki” przy okienku kasowym.
- Poważne zniszczenia: Gdy stan banknotu uniemożliwia jego łatwą weryfikację, placówka bankowa przyjmuje go na podstawie specjalnego wniosku. Wymaga to podania naszych podstawowych danych osobowych oraz kontaktowych. Taki zniszczony egzemplarz jest następnie wysyłany do centrali NBP, która podejmuje ostateczną decyzję. Co ciekawe, przy składaniu uszkodzonego papierowego pieniądza pracownik banku ma obowiązek spróbować go skleić w obecności klienta.
Istnieje także możliwość wymiany korespondencyjnej. Osoby fizyczne mogą wysłać zniszczone pieniądze (o ile ich łączna wartość nie przekracza 2 tysięcy złotych) bezpośrednio pocztą do Departamentu Emisyjno-Skarbcowego NBP w Warszawie.
Ile odzyskamy? NBP nie zawsze odda 100 procent wartości
Przekazanie pieniędzy do wymiany nie oznacza automatycznie, iż odzyskamy pełną kwotę wpisaną na nominale. Narodowy Bank Polski stosuje rygorystyczny przelicznik oparty na powierzchni zachowanego banknotu:
- 100 procent wartości nominalnej – otrzymamy wówczas, gdy w jednym fragmencie zachowało się ponad 75 proc. powierzchni banknotu lub gdy został on przerwany na maksymalnie 9 części, które wspólnie stanowią kompletną całość (100 proc. powierzchni). W przypadku monet pełną wartość odzyskamy, gdy moneta jest w jednym kawałku lub rozpadła się na dwie części (rdzeń i pierścień) pochodzące z tego samego nominału.
- 50 procent wartości nominalnej – zostanie wypłacone, o ile pojedynczy zachowany fragment banknotu stanowi od 45 do 75 proc. jego pierwotnej powierzchni. W odniesieniu do monet połowę wartości odzyskamy, gdy przyniesiemy tylko jedną z części (sam rdzeń lub sam pierścień).
- 0 procent (brak wymiany) – spotka nas wtedy, gdy zachowany fragment banknotu stanowi mniej niż 45 proc. jego pierwotnej powierzchni. W takim wypadku zostajemy z niczym. NBP nie wymieni również skrawka monety, a przysłane skrajnie zniszczone pieniądze, po które właściciel nie zgłosi się w ciągu 6 miesięcy od wydania decyzji, zostaną bezpowrotnie zniszczone.
Warto zatem systematycznie sprawdzać stan posiadanej gotówki, by nie narazić się na straty finansowe i nerwy podczas codziennych zakupów.
