Potrzebne inwestycje w zdolności analizowania danych satelitarnych

3 dni temu

– Dane satelitarne są nieocenionym źródłem informacji, które pozwala służbom i instytucjom na prognozowanie zagrożeń, analizowanie ich mechaniki i planowanie działań, które mają zaradzić tej sytuacji.

W zakresie ochrony środowiska były one wykorzystywane w 2022 roku w trakcie kryzysu ekologicznego na Odrze, a w kolejnych latach służyły do przeciwdziałania podobnym zagrożeniom. Potencjał danych satelitarnych jest tak duży, iż zdobyte doświadczenia chcemy przenosić na monitorowanie zagrożeń środowiskowych w całym kraju na wszystkich innych ciekach i wodach – mówi agencji Newseria Marek Kajs, zastępca Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

Latem 2022 r. na Odrze doszło do jednej z największych katastrof ekologicznych w Polsce

Polska administracja jest wśród liderów wykorzystania danych satelitarnych. Po nowoczesne techniki sięgają już m.in. GUS czy Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Służą one do monitoringu środowiska, zmian klimatu, upraw rolnych, a coraz częściej także do zarządzania kryzysowego. Zdaniem ekspertów potencjał danych satelitarnych jest znacznie większy, a ich skuteczne wykorzystywanie wymaga m.in. inwestycji w zdolności ich przechowywania i przetwarzania.

Latem 2022 roku na Odrze doszło do jednej z największych katastrof ekologicznych w Polsce. Masowe śnięcie ryb i innych organizmów wodnych objęło niemal całą długość rzeki i wymagało szybkiego rozpoznania przyczyn, oceny skali zjawiska i koordynacji zarządzania kryzysowego. W analizie sytuacji pomogły techniki satelitarne, które umożliwiły m.in. określenie zasięgu zakwitu, identyfikację odcinków o podwyższonym stężeniu chlorofilu oraz śledzenie dynamiki przemieszczania się zjawiska w czasie.

We wrześniu 2025 r. GIOŚ podpisał z Polską Agencją Kosmiczną porozumienie o współpracy

– Dane satelitarne uzupełniają te pochodzące z innych źródeł, którymi dysponujemy. Są to m.in. wyniki monitoringu środowiska czy dane z sond automatycznych, które są instalowane na ciekach wodnych. Analiza wszystkich danych, oparta na różnego rodzaju aplikacjach i algorytmach, w zarządzaniu kryzysowym może być bardzo istotną wartością, która pozwala na przeciwdziałanie zagrożeniom – wyjaśnia Marek Kajs. – Od wielu lat wykorzystujemy analizy danych satelitarnych, żeby dostosowywać system monitoringu manualnego prowadzonego w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska, aby prawidłowo i optymalnie stawiać punkty monitoringowe.

We wrześniu 2025 r. GIOŚ podpisał z Polską Agencją Kosmiczną porozumienie o współpracy, która umożliwia wykorzystywanie danych satelitarnych w ochronie środowiska oraz w walce z przestępczością środowiskową. Służby mogą wykorzystywać zdjęcia i dane pozyskiwane przez sieć satelitów obserwacyjnych Ziemi (konstelacji Sentinel). Jak wynika z raportu Polskiej Agencji Kosmicznej „Społeczno-ekonomiczny wpływ danych satelitarnych na wybrane obszary gospodarki i obszary życia społecznego”, system oparty na wykorzystaniu danych satelitarnych jest podstawowym narzędziem długoterminowego zarządzania jakością wód. Ma on potencjał zapobiegania katastrofom ekologicznym, a więc korzyści mogą być zarówno finansowe, jak i społeczne.

Zasadniczą przewagą technik satelitarnych jest to, iż mamy praktycznie ciągły obraz powierzchni Ziemi

– Dane satelitarne wykorzystujemy od bardzo wielu lat. Na Politechnice Warszawskiej prowadziliśmy projekty związane z zarządzaniem kryzysowym, m.in. opracowaniem metodyki monitorowania wałów przeciwpowodziowych i wskazywaniem, w których miejscach one są uszkodzone – mówi prof. Katarzyna Osińska-Skotak, z Wydziału Geodezji i Kartografii PW. Podkreśla, iż w przeszłości przeprowadzano również projekty związane z opracowywaniem metodyki monitorowania siedlisk przyrodniczych Natura 2000. Opracowane w toku prac badawczo-rozwojowych lotnicza platforma teledetekcyjna służąca do pozyskiwania danych obrazowych i metody analizy obrazów z zastosowaniem algorytmów uczenia maszynowego stały się profesjonalnym narzędziem inwentaryzacji przyrodniczej, nie tylko w odniesieniu do siedlisk przyrodniczych Natura 2000.

– Zasadniczą przewagą technik satelitarnych jest to, iż mamy praktycznie ciągły obraz powierzchni Ziemi. Natomiast inne, które najczęściej są stosowane w monitorowaniu środowiska, mają charakter albo ekspercki, albo punktowy, niedający nam pełnego obrazu stanu środowiska naturalnego w tym samym momencie – uważa prof. Katarzyna Osińska-Skotak. – Mieliśmy także projekty związane z dziedzictwem kulturowym, dotyczące opracowania metod, które wykorzystują zarówno zdjęcia satelitarne, jak i lotnicze czy dronowe, do inwentaryzacji dziedzictwa kulturowego. Tego typu projekty były i przez cały czas są realizowane na przykład w Pafos na Cyprze.

GUS od bardzo dawna korzysta w swoich analizach z danych, szczególnie z programu Copernicus

– Polska, a zwłaszcza polska administracja, dobrze wypada na tle sąsiadów, jeżeli chodzi o wykorzystanie danych satelitarnych. GUS od bardzo dawna korzysta w swoich analizach z danych, szczególnie z programu Copernicus, czyli bezpłatnych konstelacji, i jest prekursorem w tym względzie. CloudFerro jest firmą, która współpracuje z GUS, przechowuje dane i je udostępnia, więc mniej więcej wiemy, jakie projekty są realizowane. Potem te obrazowania są wykorzystywane do kontroli monitoringu dopłat rolnych, dla wspólnej polityki rolnej – wyjaśnia Monika Krzyżanowska, dyrektor ds. rozwoju w CloudFerro.