Podatnicy oddają fiskusowi jedną trzecią dochodu. Nominalna stawka to 19 proc., płacą 33 proc.

Podstawowa stawka podatku dochodowego od osób prawnych w Polsce przez cały czas wynosi 19 proc. Nie oznacza to jednak, iż właśnie taka część wyniku finansowego ostatecznie obciąża każdego podatnika. Z raportu Grant Thornton „Podatkowa rzeczywistość grup kapitałowych w Polsce” wynika, iż w 2024 r. średnia efektywna stawka podatkowa największych grup kapitałowych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie sięgnęła 33 proc.

To o 14 punktów procentowych więcej od stawki nominalnej. W ujęciu względnym rzeczywiste obciążenie było zatem o około 74 proc. wyższe od poziomu wynikającego z samej ustawowej stawki CIT. Nie doszło przy tym do podwyższenia podstawowej stawki podatku z 19 do 33 proc. Wskaźnik pokazuje relację podatku dochodowego, obejmującego część bieżącą i odroczoną, do wyniku brutto osiąganego przez badaną grupę.

Grant Thornton przeanalizował dane ze skonsolidowanych sprawozdań finansowych 134 podmiotów należących do indeksów WIG20 i mWIG40 oraz wybranych grup z indeksu sWIG80. Efektywną stawkę obliczono osobno dla każdej grupy, a następnie wyciągnięto średnią arytmetyczną. Każdy badany podmiot miał więc taką samą wagę bez względu na wartość osiągniętego zysku i zapłaconego podatku.

Spadające zyski i rosnące obciążenie podatkowe

Łączny zysk brutto analizowanych grup uległ zmniejszeniu w 2024 r. do 90,9 mld zł z około 97 mld zł rok wcześniej. Kwota podatku nie spadła jednak proporcjonalnie do wyniku finansowego. W konsekwencji średnia efektywna stawka podatkowa wzrosła z 30 proc. w 2023 r. do 33 proc. w 2024 r. Dwa lata wcześniej wynosiła 28 proc.

Długoterminowe dane również pokazują, iż nie jest to jednorazowe odchylenie. W 2019 r. wskaźnik wynosił 29 proc., w 2020 r. osiągnął 34 proc., a w 2021 r. 33 proc. Od sześciu lat największe grupy giełdowe oddają fiskusowi w formie podatku dochodowego przeciętnie blisko jedną trzecią wyniku brutto.

Jedną z przyczyn różnicy między wynikiem księgowym a podatkowym są wydatki, które zgodnie z przepisami nie mogą zostać uznane za koszty uzyskania przychodów. Znaczenie mają także odpisy aktualizujące wartość aktywów, różnice pomiędzy ujęciem księgowym i podatkowym oraz ograniczona możliwość kompensowania strat ponoszonych przez poszczególne podmioty należące do tej samej grupy. W 2024 r. podatek dochodowy wykazało 7 proc. przebadanych grup, które jednocześnie poniosły stratę księgową.

Podatnicy państwowi z rekordowym obciążeniem

Najwyższą efektywną stawkę podatkową odnotowano w grupach kontrolowanych przez Skarb Państwa. W 2024 r. wskaźnik osiągnął w ich przypadku 54 proc., najwięcej w całym okresie objętym analizą. Jedna trzecia państwowych podmiotów uwzględnionych w badaniu zapłaciła podatek mimo wykazania straty.

Tak wysoki wynik wiąże się ze strukturą sektorową państwowego portfela. Skarb Państwa jest obecny m.in. w bankowości, energetyce i przemyśle wydobywczym, czyli w branżach objętych dodatkowymi daninami niezależnymi bezpośrednio od bieżącego dochodu. Na relację podatku do wyniku brutto wpłynęły również wysokie odpisy aktualizujące wartość aktywów. Obniżały one wynik księgowy, ale nie powodowały analogicznego zmniejszenia zobowiązań podatkowych.

Wśród prywatnych grup kapitałowych efektywna stawka wzrosła z 26 proc. w 2023 r. do 30 proc. w 2024 r. Różnica wobec podmiotów państwowych pozostaje więc znacząca, ale także prywatni podatnicy odczuli wzrost rzeczywistego opodatkowania.

Krajowy kapitał z wyższą efektywną stawką podatkową

W 2024 r. odwróciła się również dotychczasowa relacja pomiędzy podatnikami z kapitałem krajowym i zagranicznym. Efektywna stawka podatkowa dla grup kontrolowanych przez krajowych właścicieli wyniosła 34 proc. W przypadku podmiotów należących do zagranicznych inwestorów było to 31 proc.

Różnica wyniosła 3 punkty procentowe. Nie wynikała jednak, jak zastrzegają autorzy raportu, z nagłego zmniejszenia obciążeń zagranicznych grup. najważniejsze znaczenie miała struktura warszawskiego rynku kapitałowego. Kategoria krajowego kapitału obejmuje wiele podmiotów kontrolowanych przez Skarb Państwa, które w 2024 r. wykazały rekordowo wysoką relację podatku do wyniku brutto.

W poprzednich latach wyższymi efektywnymi stawkami były częściej obciążone grupy zagraniczne. W 2021 r. wskaźnik w tej kategorii osiągnął aż 47 proc. Najnowsze dane oznaczają więc zmianę wcześniejszego trendu, ale nie mogą być automatycznie odnoszone do wszystkich podatników działających w Polsce.

Najwyższe obciążenia podatkowe w energetyce i przemyśle

Duże różnice występują również pomiędzy poszczególnymi sektorami. W perspektywie lat 2012–2024 średnia efektywna stawka przekroczyła 30 proc. w energetyce, branży odzieżowej i obuwniczej oraz przemyśle chemicznym. Do poziomu 30 proc. zbliżyły się także bankowość i ubezpieczenia, sektor paliwowo-gazowy oraz branża technologii, mediów i telekomunikacji.

W samym 2024 r. w energetyce, chemii, sektorze paliwowo-gazowym oraz branży technologii, mediów i telekomunikacji efektywne stawki osiągały poziom zbliżony do 50 proc. lub go przekraczały. W sektorze surowcowym wskaźnik był wyższy niż 60 proc.

Na przeciwnym biegunie znalazła się branża gamingowa, w której efektywna stawka wyniosła 10 proc., oraz sektor deweloperski z wynikiem poniżej nominalnych 19 proc. Znaczenie miały w tym przypadku preferencje podatkowe wspierające innowacyjność, w tym ulga badawczo-rozwojowa, IP Box oraz ulga na innowacyjnych pracowników.

Mniejsi podatnicy z większą częścią zysku dla fiskusa

Podział według indeksów giełdowych również ujawnia znaczne rozbieżności. W grupach należących do WIG20 efektywna stawka spadła w 2024 r. do 28 proc. Autorzy raportu łączą ten wynik przede wszystkim z wysokimi zyskami sektora bankowego. Podatek od niektórych instytucji finansowych jest naliczany od aktywów, dlatego przy gwałtownie rosnących zyskach jego udział w wyniku brutto maleje.

W grupach z indeksu sWIG80 średnia efektywna stawka wzrosła natomiast do 36 proc. Mniejsze podmioty silniej odczuły wzrost kosztów działalności i spadek marż, a jednocześnie miały bardziej ograniczone możliwości korzystania z zaawansowanych ulg podatkowych. Koszty nieuznawane podatkowo stanowiły przez to większą część ich wyniku.

Niestabilne przepisy i narastające obowiązki podatników

Wysoka efektywna stawka nie jest jedynym problemem wskazywanym przez podatników. Z badania MDDP i Konfederacji Lewiatan wynika, iż 84 proc. respondentów źle ocenia stabilność przepisów podatkowych. Negatywną ocenę zrozumiałości regulacji wystawiło 73 proc. badanych, 78 proc. krytykowało skalę obowiązków administracyjnych, a 62 proc. kwestionowało sprawiedliwość systemu.

Rosną również znaczenie i zakres działań kontrolnych. W latach 2019–2024 organy skarbowe przeprowadziły łącznie 117,5 tys. kontroli, co odpowiada średnio 77 postępowaniom rozpoczynanym każdego dnia. Udział kontroli celno-skarbowych w ogólnej liczbie kontroli zwiększył się z około 12 proc. w 2019 r. do ponad 38 proc. w 2024 r. W tym samym roku nieprawidłowości stwierdzono w 98 na 100 zakończonych kontroli podatkowych oraz w 94 proc. kontroli celno-skarbowych.

Niską ocenę całego systemu potwierdza International Tax Competitiveness Index 2025 opracowany przez Tax Foundation. Polska zajęła w nim 35. miejsce wśród 38 państw OECD, spadając o sześć pozycji w porównaniu z poprzednią edycją. Ranking ocenia nie tylko wysokość stawek, ale także neutralność, konstrukcję i konkurencyjność regulacji dotyczących podatków dochodowych, konsumpcyjnych, majątkowych oraz transgranicznych.

Źródła:

• Grant Thornton, „Podatkowa rzeczywistość grup kapitałowych w Polsce”, edycja IV, grudzień 2025 r.
• MDDP i Konfederacja Lewiatan, „Przedsiębiorcy pod lupą fiskusa 2025”
• Konfederacja Lewiatan, „Przedsiębiorcy źle oceniają system podatkowy”
• Tax Foundation, „International Tax Competitiveness Index 2025”
• Gazeta Prawna, „33 proc. zamiast 19 proc. CIT. Rzeczywiste obciążenia podatkowe największych grup kapitałowych”