Pięć lat w białoruskich więzieniach i koloniach karnych. Dwa lata spania przy otwartym oknie, także zimą. Niepewność, czy odzyskanie wolności nie jest kolejną prowokacją reżimu. I patriotyzm, który nie potrzebuje wielkich deklaracji. Andrzej Poczobut, dziennikarz, działacz polskiej mniejszości na Białorusi i Honorowy Obywatel Opola, spotkał się 21 listopada z mieszkańcami regionu. Wypełniona aula Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego wysłuchała opowieści o odwadze, człowieczeństwie i cenie wierności własnym przekonaniom.
W sobotnie popołudnie aula Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego przy ulicy Drzymały wypełniła się po brzegi. Bohaterem kolejnego spotkania z cyklu Rozmowy o Polsce był człowiek, który przez ponad pięć lat doświadczał tego, o czym w demokratycznym państwie najczęściej rozmawia się jedynie teoretycznie – utraty wolności.
Andrzejowi Poczobutowi towarzyszył Tomasz Siemoniak, minister – członek Rady Ministrów i koordynator służb specjalnych. Rozmowę prowadził Bartosz T. Wieliński, zastępca redaktora naczelnego Gazety Wyborczej, który uczestniczył również w operacji uwolnienia dziennikarza.
Pięć minut czy pięć godzin? W więzieniu nie ma różnicy
Poczobut odzyskał wolność 28 kwietnia 2026 roku. Wcześniej białoruski sąd skazał go na osiem lat kolonii karnej. Powodem represji była jego działalność dziennikarska, obrona praw polskiej mniejszości i sprzeciw wobec dyktatury Aleksandra Łukaszenki.
Podczas spotkania mówił o doświadczeniu izolacji, które trudno sobie wyobrazić człowiekowi żyjącemu na wolności.
Andrzej Poczobut:
– W ostatnim okresie, jaki spędziłem w więzieniu, byłem trzymany w pojedynczej celi. Wtedy czas płynie bardzo powoli. Nie ma pewności, czy minęło pięć minut czy pięć godzin. Każdy dzień jest podobny do drugiego.
Po uwolnieniu wszystko przyspieszyło. Minęło pół roku, niemal niezauważalnie. Poczobut zwrócił jednak uwagę na coś jeszcze – w jego ocenie Polska stała się krajem jeszcze bardziej spolaryzowanym niż przed jego uwięzieniem. Przybyło spraw, które dzielą, a ubyło tych, które potrafią łączyć.
Jeszcze bardziej przejmujący był opis warunków panujących w kolonii karnej.
Andrzej Poczobut:
– Przez dwa lata żyłem przy otwartym oknie zimą i latem. Czasem można było zasłonić je ręcznikiem, a czasem nie. To było trudne doświadczenie. Bo wiadomo, iż w tej sytuacji człowiek normalnie spać nie będzie. Cały czas trzeba się ruszać.
Kiedy udawało się rozgrzać, można było spróbować zasnąć. Czasem na kilkanaście minut. Potem znowu trzeba było wstać, poruszać się, robić pompki. I tak przez kolejne noce.
Opowiadał także o współwięźniach. Wśród nich byli wielokrotni mordercy, ale również ludzie skazani za najdrobniejsze przejawy sprzeciwu wobec władzy. Jeden z nich otrzymał dwa lata więzienia za dwa polubienia krytycznego komentarza w internecie.
Właśnie takie historie pokazują, jak funkcjonuje państwo, w którym obywatel może trafić za kraty nie za popełnione przestępstwo, ale za niewłaściwą – zdaniem władzy – opinię.
Andrzej Poczobut:
– Każdy ma swoją granicę odporności. Ja wiedziałem, czego oni chcą i bardzo gwałtownie postanowiłem, iż niczego takiego nie dostaną. A odwaga przychodzi w miarę tego, jak idziesz swoją drogą. Ale uniwersalnego przepisu nie ma. Naprawdę wiemy o sobie tylko tyle, ile nas sprawdzono.
Ostatnie piętnaście minut. Operacja siedmiu państw
Jednym z najbardziej interesujących fragmentów spotkania była opowieść ministra Tomasza Siemoniaka o kulisach uwolnienia Poczobuta. Operacja była rezultatem wielomiesięcznych przygotowań i międzynarodowych negocjacji, w które zaangażowało się siedem państw. Do ostatniej chwili nie było pewności, czy zakończy się sukcesem.
Tomasz Siemoniak, minister koordynator służb specjalnych:
– Jeszcze 15 minut przed planowaną wymianą nie było pewności, iż do niej dojdzie. Była ona efektem wielu miesięcy, wielu lat pracy. Zaangażowane w nią było siedem państw.
Siemoniak podkreślał, iż polskie władze uzależniały zgodę na wymianę od uwolnienia Poczobuta. W działania zaangażowali się również Amerykanie. Minister wspominał moment, kiedy razem z premierem Donaldem Tuskiem oczekiwał na potwierdzenie powodzenia operacji. Ostatecznej identyfikacji Poczobuta dokonał Bartosz Wieliński, obecny na granicy.
Tomasz Siemoniak:
– Pan Andrzej stał się dobrem narodowym. Osobą, która nie należy do żadnej ze stron, a skala entuzjazmu wobec niego jest wręcz zaskakująca. Ona pokazała, jak ludzie potrzebują dobrych informacji.
Sam Poczobut przyznał, iż choćby podczas przekraczania granicy nie miał pewności, czy rzeczywiście odzyskuje wolność. Obawiał się, iż cała sytuacja może być inscenizacją przygotowaną przez białoruskie służby.
Andrzej Poczobut:
– Do końca nie wiedziałem, czy ten fakt nastąpi. Powiedziano mi, iż będę przeniesiony do innego więzienia, ale z zachowania funkcjonariuszy zrozumiałem, iż to nie jest prawda. Dopiero kiedy przekroczyłem granicę, zrozumiałem, iż to autentycznie się stało.
Dlaczego nie chciał wyjechać z Białorusi?
W historii Poczobuta pozostało jeden szczególnie istotny element. Nie chciał odzyskać wolności za cenę trwałego opuszczenia Białorusi. Uważał, iż nie może zostawić ludzi, z którymi przez lata walczył o prawa polskiej mniejszości.
Andrzej Poczobut:
– Nie chciałem, bo jestem jednym z liderów Związku Polaków na Białorusi. W 2021 roku liczył on około 18 tysięcy ludzi. Większość tych ludzi przez cały czas jest na Białorusi. Byłem przekonany, iż powinienem być razem ze swymi ludźmi.
Po uwolnieniu wrócił już do Grodna. We wrześniu odwiedził rodzinę i spotkał się z działaczami Związku Polaków na Białorusi. Zdaje sobie sprawę z ryzyka, ale nie zamierza rezygnować ze swojej działalności.
W jego przypadku przywiązanie do ojczyzny i odpowiedzialność za rodaków nie są jedynie deklaracjami. Mają bardzo konkretną cenę.
Patriotyzm? Płacić podatki i chodzić na wybory
Jedna z najkrótszych wypowiedzi Poczobuta okazała się zarazem jedną z najczęściej przywoływanych przez uczestników spotkania. Zapytany, jak rozumie współczesny patriotyzm, odpowiedział bez patosu, wielkich historycznych porównań i narodowej egzaltacji.
Andrzej Poczobut:
– Patriotyzm jest wtedy, gdy płacisz podatki i idziesz na wybory.
Trudno o prostszą definicję obywatelskiej odpowiedzialności. Zwłaszcza wypowiedzianą przez człowieka, który za przywiązanie do polskości zapłacił pięcioma latami życia.
Poseł Witold Zembaczyński zwrócił uwagę właśnie na ten fragment rozmowy.
Witold Zembaczyński, poseł na Sejm RP:
– Te proste słowa w ustach człowieka, który za swoją polskość zapłacił latami więzienia, ważą więcej niż niejedno przemówienie.
Podobnie odebrał je Paweł Szymkowicz, dla którego odpowiedź Poczobuta była najlepszym podsumowaniem jego niezłomnych przekonań.
Paweł Szymkowicz, burmistrz Głuchołaz:
– Patriotyzm jest wtedy, gdy płacisz podatki i idziesz na wybory. Tylko tyle i aż tyle.
Opole przyjęło swojego Honorowego Obywatela
Poczobut nie jest w Opolu gościem przypadkowym. We wrześniu 2026 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Opola, przyznany w uznaniu jego działalności na rzecz wolności słowa, praw człowieka i obrony polskiej tożsamości.
Witając uczestników sobotniego spotkania, marszałek województwa opolskiego Szymon Ogłaza podkreślał wyjątkowy charakter gościa.
Szymon Ogłaza, marszałek województwa opolskiego:
– Nie sposób mówić o panu Andrzeju bez używania wielkich słów: patriota, bojownik o wolność i o prawo do własnych poglądów. Mam nadzieję, iż to wydarzenie zostanie państwu na długo w pamięci.
Wicemarszałek Zbigniew Kubalańca przypominał, iż Poczobut nie tylko mówił o wolności, ale rzeczywiście za nią zapłacił – prześladowaniami i więzieniem.
Zbigniew Kubalańca, wicemarszałek województwa opolskiego:
– Mamy tu dzisiaj człowieka, który nie tylko mówi o wolności, ale o tę wolność walczył więzieniem, wieloletnimi prześladowaniami.
Wśród uczestników znaleźli się parlamentarzyści, wojewoda opolska Monika Jurek, przedstawiciele władz województwa, prezydent Opola Arkadiusz Wiśniewski, samorządowcy oraz mieszkańcy regionu.
Wicestarosta opolska Leonarda Płoszaj zwróciła uwagę na wartość wolności, którą w codziennym życiu zbyt łatwo uznajemy za coś oczywistego.
Leonarda Płoszaj, wicestarosta opolska:
– Czasem dopiero takie spotkania uświadamiają nam, jak wielką wartością jest to, co na co dzień wydaje się oczywiste.
Robert Węgrzyn, członek Zarządu Województwa Opolskiego, podkreślał osobisty charakter rozmowy i emocje towarzyszące opowieściom byłego więźnia politycznego.
Robert Węgrzyn, członek Zarządu Województwa Opolskiego:
– Andrzej Poczobut opowiadał o swoich przeżyciach z więzienia, o trudnych doświadczeniach i historiach, które mocno zapadają w pamięć.
Głos zabrali również inni uczestnicy, którzy po spotkaniu dzielili się swoimi refleksjami.
Piotr Mielec, wiceprzewodniczący Rady Miasta Opola:
– Słuchając historii obecności w więzieniu pana Andrzeja, myślę sobie, jak wiele mamy szczęścia, żyjąc w wolnym i dostatnim kraju.
Daniel Palimąka, starosta nyski:
– Niezwykle konkretna i budująca rozmowa z Andrzejem Poczobutem i ministrem Tomaszem Siemoniakiem o Polsce i Polakach.
Senator Beniamin Godyla zwracał uwagę, iż była to rozmowa o Polsce, bohaterstwie, patriotyzmie i umiłowaniu wolności.
Dwie historie odwagi w jednej sali
Szczególnym gościem spotkania była Helena Kamerska, uczestniczka Powstania Warszawskiego, która przekazała Andrzejowi Poczobutowi słowa wsparcia. Jej obecność nadała wydarzeniu dodatkowy wymiar. W jednej sali spotkali się ludzie reprezentujący różne pokolenia, ale połączeni doświadczeniem sprzeciwu wobec przemocy i zniewolenia. Obecność Heleny Kamerskiej podkreślił także minister Tomasz Siemoniak, dziękując jej za wsparcie okazane Poczobutowi.
Anna Szymańska, uczestniczka wydarzenia, zwróciła uwagę na znaczenie tego symbolicznego spotkania pokoleń i przypomnienie, iż wolność wymaga odwagi.
Wojewoda Monika Jurek podkreślała natomiast wagę działalności Poczobuta na rzecz polskiej mniejszości na Białorusi oraz obrony demokracji i praw człowieka.
Spotkanie, które pozostanie w pamięci
Wydarzenie przygotowały Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego i Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu. W jego organizację zaangażowali się między innymi dyrektor Departamentu Kultury i Dziedzictwa Regionalnego Urzędu Marszałkowskiego Agnieszka Kamińska oraz pracownicy biblioteki. W rozmowie nie zabrakło pytań od publiczności, a po jej zakończeniu był czas na autografy i pamiątkowe fotografie.
Najważniejsze pozostało jednak przesłanie samego bohatera. Poczobut nie przedstawiał siebie jako człowieka wyjątkowego. Mówił o odpowiedzialności, wierności przekonaniom i solidarności z ludźmi, których nie chciał pozostawić samych.
W Polsce, gdzie słowo patriotyzm bywa nadużywane w politycznych sporach, jego świadectwo zabrzmiało szczególnie mocno.
Bo może rzeczywiście nie trzeba codziennie wygłaszać płomiennych deklaracji o miłości do ojczyzny. Może wystarczy uczciwie wobec niej postępować, szanować innych, uczestniczyć w wyborach i brać odpowiedzialność za wspólne państwo.
Andrzej Poczobut przypomniał Opolanom coś jeszcze. Wolność nie jest dana raz na zawsze. A jej prawdziwą wartość najlepiej rozumieją ci, którym została odebrana.
ANDRZEJ POCZOBUT – NAJWAŻNIEJSZE FAKTY
1973 – urodził się w Brzostowicy Wielkiej na Grodzieńszczyźnie.
2005 – początek wieloletniego konfliktu niezależnego Związku Polaków na Białorusi z władzami po jego delegalizacji.
2021 – ponowne aresztowanie przez białoruskie władze.
8 lat – wyrok kolonii karnej wydany przez białoruski sąd.
28 kwietnia 2026 – uwolnienie w wyniku międzynarodowej operacji wymiany więźniów.
7 państw – uczestniczyło w działaniach prowadzących do jego uwolnienia.
2026 – odebranie Orderu Orła Białego, przyznanego w 2025 roku.
4 września 2026 – nadanie tytułu Honorowego Obywatela Miasta Opola.
21 listopada 2026 – spotkanie z mieszkańcami Opolszczyzny w ramach cyklu Rozmowy o Polsce.
Fot. CMZJMZ














