Oddajesz butelkę i nie dostajesz ani grosza? Ministerstwo potwierdza: to legalne

Sprawa ujrzała światło dzienne za sprawą automatu RVM umieszczonego w sklepie zlokalizowanym w ogólnodostępnej części terminala portu lotniczego Kraków-Balice. Zamiast informacji o wypłacie gotówki czy wydruku kuponu rabatowego, na ekranie maszyny widnieje hasło: „20 opakowań = 1 drzewo”.

Zasady działania tego punktu opisał branżowy portal rynek-lotniczy.pl: „Urządzenie zachęca do oddawania puszek i plastikowych butelek w zamian za efekt ekologiczny - posadzenie drzewa”.

Pojawienie się takiego mechanizmu wywołało falę dyskusji w kontekście ogólnokrajowego systemu kaucyjnego, który funkcjonuje w Polsce od października 2025 roku. Pasażerowie zaczęli zastanawiać się, czy maszyna stojąca na lotnisku ma prawo przyjąć butelkę objętą kaucją, zatrzymać należne 50 groszy i w zamian zaoferować wyłącznie wymiar ekologiczny.

Dwa systemy obok siebie. Resort klimatu nie widzi przeszkód

Na wątpliwości pasażerów i pytania redakcji „Rynku Lotniczego” oficjalnie odpowiedziało Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Przedstawiciele rządu nie zakwestionowali legalności funkcjonowania tego typu maszyn.

Resort jednoznacznie wskazał, iż polskie prawo nie zabrania prowadzenia zbiórek opakowań za pośrednictwem automatów RVM równolegle do oficjalnego systemu kaucyjnego. Oznacza to, iż dowolny podmiot może zainstalować tego typu maszynę w swojej przestrzeni i prowadzić selektywną zbiórkę wybranych frakcji.

Co kluczowe, samo fizyczne przyjmowanie przez maszynę plastikowych butelek lub puszek z nadrukowanym symbolem kaucji nie jest tożsame z tym, iż automat staje się oficjalnym punktem zbiórki w ustawowym systemie kaucyjnym. Zdaniem urzędników decydujący jest inny czynnik: adekwatne poinformowanie użytkownika.

Stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska w tej kwestii jest precyzyjne:

„Jeżeli przy urządzeniu znajduje się jednoznaczna informacja, iż zbiórka nie odbywa się w ramach systemu kaucyjnego i nie wiąże się ze zwrotem kaucji, a konsument świadomie decyduje się oddać opakowanie, takie rozwiązanie co do zasady nie narusza przepisów”.

W praktyce obok państwowego systemu kaucyjnego mogą w pełni legalnie działać zbiórki o charakterze prywatnym, komercyjnym lub proekologicznym. o ile urządzenie funkcjonuje poza oficjalną siecią, a klient otrzymał o tym jednoznaczny komunikat, właściciel automatu nie ma obowiązku wypłacać 50 groszy kaucji.

Wrzucenie do butelkomatu jak... wyrzucenie do kosza

Resort środowiska posłużył się w swojej argumentacji obrazowym porównaniem do tradycyjnego pozbywania się śmieci. Urzędnicy zwrócili uwagę, iż umieszczenie butelki czy puszki w zwykłym koszu na odpady również nie stanowi zwrotu w ramach systemu kaucyjnego i w żaden sposób nie skutkuje wypłatą kaucji osobie, która się jej pozbyła.

Mimo jasnej deklaracji ministerstwa, sprawa przez cały czas budzi spore kontrowersje. Jak zauważa serwis rynek-lotniczy.pl, resort kładzie nacisk na wymóg „jednoznacznego poinformowania konsumenta”, ale jednocześnie w żaden sposób nie precyzuje, jak dokładnie takie oznaczenie powinno wyglądać w praktyce.

Dla przeciętnego klienta opakowanie z napisem „kaucja 0,50 zł” wygląda identycznie – bez względu na to, czy wrzuca je do oficjalnego butelkomatu w markecie, czy do prywatnego urządzenia na lotnisku. Brak ścisłych wytycznych co do wielkości i formy ostrzeżeń sprawia, iż wielu konsumentów może oddawać kaucjonowane butelki w przeświadczeniu, iż wspiera system kaucyjny, nie mając świadomości, iż zrzeka się zwrotu pieniędzy.