Zmiana jest znacząca, ponieważ przez lata osoba mogła faktycznie pracować zawodowo, płacić składki i zdobywać doświadczenie, ale po przejściu na umowę o pracę część wcześniejszej aktywności nie była uwzględniana przy ustalaniu kodeksowego stażu pracy. Od 2026 roku zasady są inne. Nowelizacja Kodeksu pracy objęła sektor finansów publicznych od 1 stycznia, natomiast pozostałych pracodawców od 1 maja 2026 roku.
Nowy staż pracy w 2026 roku. Zlecenia i działalność gospodarcza zmieniają sytuację pracowników
Do okresu zatrudnienia mogą być w tej chwili doliczane między innymi okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, współpracy z przedsiębiorcą, wykonywania umowy zlecenia, świadczenia usług oraz pracy na podstawie umowy agencyjnej. Ustawa obejmuje również niektóre okresy członkostwa w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i spółdzielniach kółek rolniczych.
Znaczenie może mieć również tzw. ulga na start. ZUS wskazuje, iż do stażu mogą zostać potwierdzone okresy zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby rozpoczynającej działalność gospodarczą, która przez pierwszych sześć miesięcy korzystała ze zwolnienia z obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Ustawodawca uwzględnił ponadto niektóre okresy zawieszenia działalności związane ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem.
Nowe przepisy działają także w odniesieniu do wcześniejszej aktywności zawodowej. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyjaśnia, iż ustawa nie wprowadza granicznej daty, przed którą zlecenie automatycznie przestaje mieć znaczenie. Możliwe jest uwzględnienie odpowiednio udokumentowanych okresów sprzed wejścia nowych regulacji w życie.
To właśnie ten mechanizm może przynieść największe korzyści osobom, które przez wiele lat funkcjonowały poza klasycznym etatem, a dopiero później podpisały umowę o pracę. Podstawowy zakres zmian opisany w materiale źródłowym obejmuje właśnie możliwość odzyskania w ten sposób wcześniejszych lat aktywności zawodowej.
Nawet 6 dodatkowych dni urlopu dzięki wyższemu stażowi pracy
Najbardziej czytelnym przykładem skutków nowelizacji jest wymiar urlopu wypoczynkowego. Pracownik ze stażem krótszym niż 10 lat ma prawo do 20 dni urlopu rocznie. Po osiągnięciu co najmniej 10 lat okresu zatrudnienia wymiar rośnie do 26 dni. Doliczenie kilku lat pracy na zleceniu lub prowadzenia firmy może więc spowodować przekroczenie granicy 10 lat i dać pracownikowi sześć dodatkowych dni urlopu.
Jeżeli pracownik w trakcie roku udokumentuje dodatkowe okresy i w ten sposób osiągnie wymagany dziesięcioletni staż, może uzyskać prawo do urlopu uzupełniającego. Sam fakt wykorzystania wcześniejszej puli urlopowej nie oznacza zatem, iż korzyść z nowych przepisów zostanie przesunięta dopiero na kolejny rok.
Staż wpływa jednak na znacznie więcej niż tylko urlop. Ministerstwo wskazuje również na dodatki stażowe, nagrody jubileuszowe, możliwość spełnienia wymagań doświadczenia przy rekrutacji na określone stanowiska, długość okresu wypowiedzenia oraz wysokość niektórych odpraw.
Nowelizacja może więc mieć szczególnie odczuwalne skutki w administracji i innych jednostkach sektora finansów publicznych, gdzie przepisy płacowe często wiążą konkretne świadczenia z liczbą przepracowanych lat. Serwis Samorządowy PAP informował, iż już w pierwszym kwartale 2026 roku w dużych i średnich miastach ponad 3,7 tys. pracowników złożyło dokumenty dotyczące ponownego przeliczenia stażu. W samej Warszawie było ponad 2 tys. takich przypadków, a część samorządów przewidywała konieczność zmian w budżetach na wynagrodzenia.
Polacy masowo składają wnioski do ZUS o zaświadczenie USP
Skala zainteresowania nowymi regulacjami była widoczna już w pierwszych tygodniach ich obowiązywania. Według danych ZUS do końca stycznia 2026 roku wpłynęło około 372 tys. wniosków o wydanie dokumentów potwierdzających okresy inne niż zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Do tego momentu Zakład rozpatrzył ponad 276,5 tys. wniosków i wydał około 620 tys. zaświadczeń. Jeden wniosek może bowiem prowadzić do wydania więcej niż jednego dokumentu.
Po objęciu zmianami również prywatnych przedsiębiorców liczba zainteresowanych dalej rosła. ZUS podał, iż do 28 kwietnia, czyli jeszcze przed rozpoczęciem stosowania regulacji wobec wszystkich pozostałych pracodawców, otrzymał blisko 640 tys. wniosków.
Dane te pokazują, iż zmiana nie jest przepisem dotyczącym niewielkiej grupy osób. Dotyka pracowników, którzy w różnych etapach kariery przechodzili między etatem, samozatrudnieniem i umowami cywilnoprawnymi.
Zaświadczenie z ZUS o stażu pracy. Wniosek USP tylko przez eZUS
W przypadku okresów, które ZUS może potwierdzić na podstawie posiadanych danych ubezpieczeniowych, podstawowym dokumentem jest zaświadczenie wydawane przez Zakład. Służy do tego formularz USP, czyli „Wniosek o wydanie zaświadczenia o ubezpieczeniu dla celów doliczenia okresów do stażu pracy”.
Wniosek USP składa się elektronicznie za pośrednictwem konta w eZUS. Zakład również elektronicznie przekazuje zaświadczenie, decyzję oraz pozostałą korespondencję dotyczącą sprawy. W systemie udostępniono specjalny kreator prowadzący użytkownika przez procedurę.
Po zalogowaniu należy znaleźć w menu „Kreator wniosku «stażowe»”, przejść do tworzenia nowego wniosku, sprawdzić i uzupełnić dane, a następnie wysłać dokument. Część informacji jest pobierana automatycznie.
Co istotne, nie trzeba występować do ZUS o potwierdzenie zwykłych okresów zatrudnienia na umowie o pracę. W tym zakresie zasady się nie zmieniły i podstawowym dokumentem przez cały czas pozostaje świadectwo pracy.
ZUS nie ma danych? Staż pracy można udowodnić również innymi dokumentami
Szczególne problemy mogą pojawić się przy bardzo starych okresach aktywności zawodowej. ZUS może nie dysponować kompletem danych pozwalających automatycznie potwierdzić wszystkie lata, które pracownik chciałby doliczyć.
Nie oznacza to automatycznie utraty prawa do ich uwzględnienia. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazuje, iż jeżeli ZUS nie może wydać zaświadczenia, pracownik ma możliwość wykazania okresu dzięki własnych dokumentów.
Dodatkowa procedura dotyczy okresów ubezpieczenia sprzed 1 stycznia 1999 roku. Ponieważ nie są one zapisane na indywidualnym koncie ubezpieczonego w taki sam sposób jak późniejsze dane, do ich potwierdzania służy wniosek US-7. Gdy okres rozpoczął się przed 1 stycznia 1999 roku i trwał również po tej dacie, konieczne może być wykorzystanie dwóch formularzy: US-7 dla wcześniejszej części oraz USP dla okresu od 1 stycznia 1999 roku.
Na dostarczenie dokumentów są 24 miesiące. Termin ma znaczenie
Pracownicy zatrudnieni u danego pracodawcy w chwili rozpoczęcia stosowania nowych przepisów mają 24 miesiące na przedstawienie dokumentów pozwalających uwzględnić wcześniejsze okresy aktywności.
W sektorze finansów publicznych termin biegnie od 1 stycznia 2026 roku, natomiast u pozostałych pracodawców od 1 maja 2026 roku. o ile pracownik nie udokumentuje wcześniejszego okresu w przewidzianym czasie, pracodawca, u którego był zatrudniony w dniu rozpoczęcia stosowania ustawy, nie będzie miał obowiązku doliczenia tego okresu do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Nie należy więc rozumieć nowych regulacji w ten sposób, iż ZUS sam przeliczy każdemu pracownikowi staż i prześle wynik do pracodawcy. To zainteresowany pracownik powinien zadbać o adekwatne udokumentowanie okresów, które chce uwzględnić.
Nowy staż pracy nie zwiększy emerytury z ZUS
Jedną z najważniejszych różnic jest rozdzielenie stażu pracowniczego od zasad emerytalnych. Nowelizacja dotyczy okresu zatrudnienia wykorzystywanego do ustalania uprawnień pracowniczych. Nie oznacza automatycznego zwiększenia stażu emerytalnego i nie zmienia sposobu obliczania wysokości przyszłej emerytury. ZUS podkreślał to również przy okazji wejścia zmian w życie w prywatnych firmach.
Innymi słowy, dodatkowe lata mogą przesądzić o 26 dniach urlopu, dodatku stażowym, nagrodzie jubileuszowej, odprawie czy spełnieniu wymogu doświadczenia przy naborze, ale nie są mechanizmem podwyższającym świadczenie emerytalne.
Umowa o dzieło a staż pracy. Tu nowe przepisy nie pomagają
Nowelizacja nie oznacza, iż każda umowa cywilnoprawna automatycznie zwiększa kodeksowy staż pracy. Ministerialny katalog obejmuje przede wszystkim zlecenia, określone umowy o świadczenie usług oraz umowy agencyjne. Umowa o dzieło jako odrębny typ umowy nie została objęta analogiczną zasadą doliczania do stażu. Materiał wyjściowy również wyraźnie wskazuje na to rozróżnienie.
Istotne są także szczegóły dotyczące ubezpieczenia. Przykładowo przy zleceniu znaczenie ma objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi w okresach, które mają zostać doliczone. Dlatego samo przedstawienie dawnej umowy nie w każdym przypadku przesądza jeszcze o sposobie obliczenia stażu.
Źródła:
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych – informacje dotyczące nowych zasad ustalania stażu pracy, formularza USP i danych o liczbie składanych wniosków.
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – wyjaśnienia dotyczące nowelizacji Kodeksu pracy, okresów wliczanych do stażu oraz 24-miesięcznego terminu na przedstawienie dokumentów.
- Państwowa Inspekcja Pracy – omówienie skutków ustawy z 26 września 2025 roku i zasad jej stosowania w sektorze publicznym oraz prywatnym.
- Serwis Samorządowy PAP – dane dotyczące przeliczania stażu przez pracowników samorządowych i skutków finansowych dla samorządów.
