1 godzina temu
13 października 2026 r. w Unii Europejskiej rozpoczęła się zbiórka miliona podpisów pod Europejską Inicjatywą Obywatelską Prawa natury: umożliwienie obywatelom podejmowania działań na rzecz ochrony ekosystemów. Jej celem jest wprowadzenie praw natury do prawa europejskiego dzięki odpowiedniego aktu prawnego – dyrektywy lub rozporządzenia – aby wzmocnić poziom ochrony ekosystemów.
Ta historyczna inicjatywa, oficjalnie zarejestrowana przez Komisję Europejską 19 maja 2026 r., jest efektem współpracy obywateli 16 krajów, zawiedzionych postępującą degradacją środowiska naturalnego i nieskutecznymi działaniami rządów.
Zbiórka potrwa 12 miesięcy, a podpisy będzie można składać online bezpośrednio na stronie Komisji Europejskiej.
Dlaczego prawa natury są ważne?
Przyroda pilnie potrzebuje ochrony. 81 proc. chronionych siedlisk w UE ma niewystarczający lub zły stan ochrony.[1] Europejskie prawo traktuje przyrodę przede wszystkim jako przedmiot, a nie podmiot prawa. Skutki tego widać w całej Europie.
Polska, Odra: w 2022 r. w wyniku zanieczyszczeń, w tym soli[2], zrzucanej do rzeki Odry, zakwitła złota alga, uśmiercając 65 mln małży, 147 mln ślimaków i ponad 100 mln ryb[3]. Wagę ich ciał oszacowano na 1650 t[4].
Dunaj, Europa: 70–80 proc. terenów zalewowych Dunaju zostało przekształconych lub odciętych od rzeki, a ponad jedna piąta wód powierzchniowych dorzecza jest zagrożona nieosiągnięciem dobrego stanu ekologicznego.[5]
Doñana: nadmierne wykorzystanie wód podziemnych zagroziło jednemu z najważniejszych obszarów podmokłych Europy.[6]
źródło: Fundacja Osoba OdraCzy rzeka, drzewo, góra mogą mieć swoje prawa i co to oznacza?
Inicjatywa Prawa natury proponuje realną ochronę natury poprzez rozpoznanie i uznanie jej praw, w tym podstawowego: do życia. Chodzi o uznanie praw ekosystemów do istnienia, integralności, regeneracji i odtworzenia po wyrządzonej szkodzie, a także ustanowienia osób lub instytucji, które mogą podejmować działania na rzecz ich ochrony.
W decyzji wykonawczej Komisji Europejskiej (UE) 2026/1141 z 19 maja 2026 r. wskazano, iż Komisja mogłaby przyjąć wniosek dotyczący aktu prawnego mającego na celu wzmocnienie poziomu ochrony ekosystemów (…) taki akt przyznałby osobowość prawną ekosystemom i udzieliłby obywatelom i społecznościom legitymacji do działania w ich imieniu.
Rozwiązania już istnieją. Laguna Mar Menor w Hiszpanii, zanieczyszczana podobnie jak polska rzeka Odra, została w 2022 r. uznana za podmiot prawny, podobnie jak rzeka Magpie z Kanady, czy rzeka Whanganui w Nowej Zelandii, która otrzymała status osoby prawnej w 2017 r. W Polsce od lat rozwija się ruch na rzecz uznania praw rzeki Odry (więcej informacj na stronie www.osobaodra.pl).
Milion podpisów – i co dalej?
Europejska Inicjatywa Obywatelska daje obywatelom możliwość zwrócenia się bezpośrednio do Komisji Europejskiej z wnioskiem o podjęcie działań na poziomie UE. jeżeli zostanie zebrany wymagany milion ważnych podpisów z co najmniej 7 państw członkowskich, Komisja będzie zobowiązana formalnie rozpatrzyć inicjatywę.
Polska częścią europejskiej inicjatywy
Symbolem Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej (ECI) jest ważka. Na stronie www.rightsfornature.eu znajdują się informacje o akcji, materiały do udostępniania oraz możliwość dołączenia do ruchu.
Polską stronę inicjatywy reprezentuje Fundacja Osoba Odra, działająca na rzecz ochrony środowiska naturalnego. w tej chwili w Sejmie RP realizowane są prace nad projektem ustawy o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry. Organizatorzy zapraszają do współpracy organizacje, twórców, aktywistów i naukowców, zachęcając do wspólnego działania na rzecz globalnej zmiany i uznania praw przyrody.
źródło: Fundacja Osoba Odraźródło: na podst. informacji prasowej Fundacji Osoba Odra
Bibliografia:
[1] European Environment Agency (EEA), State of Europe’s biodiversity, Europe’s environment 2025.
[2] Komisja Europejska, Directorate-General for Environment, Zero Pollution: New report draws lessons from the Oder River ecological disaster, 17 lutego 2023. [https://environment.ec.europa.eu/news/oder-river-report-2023-02-17_en?utm_source=chatgpt.com]
[3]„Społeczny plan odnowy Odry – raport z badań ichtiofauny i malakofauny po zatruciu Odry w 2022 r. oraz analizy w zakresie wybranych biologicznych elementów jakości wód powierzchniowych wraz z propozycją działań naprawczych”, Zakład Badań Ekologicznych, Roman Żurek & Karol Ciężak, Kraków, wrzesień 2024.
[4]Agnieszka Szlauer-Łukaszewska, Łukasz Ławicki, Jacek Engel, Ewa Drewniak, Karol Ciężak, Dominik Marchowski: Quantifying a mass mortality event in freshwater wildlife within the Lower Odra River: Insights om a large European river, “Science of The Total Environment, Volume 907, 2024, 167898, ISSN 0048-9697.
[5] Komisja Europejska, Directorate-General for Environment, „Restored floodplains could remove 38,000 tons of nitrate pollution from Danube River Basin”, 25 stycznia 2023. [https://environment.ec.europa.eu/news/restored-floodplains-could-remove-38-000-tons-nitrate-pollution-danube-river-basin-2023-01-25_en?utm_source=chatgpt.com]
[6] Komisja Europejska, 2025 Country Report – Spain, Commission Staff Working Document SWD(2025) 209 final, 4 czerwca 2025. [https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/a712afe4-d94e-4333-8333-e8bc1ab63f1e_en?filename=ES_CR_SWD_2025_209_1_EN_autre_document_travail_service_part1_v4.pdf&utm_source=chatgpt.com]
