Koniec kaucji za butelki? Projekt trafił do Sejmu. Rząd odpowiada wprost

System kaucyjny może zostać zlikwidowany, jeżeli Sejm poprze projekt przygotowany przez Konfederację. Propozycja zakłada odejście od obecnego modelu zwrotu butelek i puszek oraz częściowy powrót do wcześniejszych zasad zbiórki odpadów. Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie pozostawia jednak wątpliwości. Resort jest przeciwny takiemu rozwiązaniu i ostrzega przed jego konsekwencjami.

For. Shutterstock

Sprawa jest istotna dla milionów konsumentów, którzy przy zakupie napojów płacą kaucję, a następnie odzyskują pieniądze po oddaniu pustego opakowania. Do Sejmu wpłynęła propozycja, która mogłaby całkowicie zmienić te zasady.

Nie oznacza to jednak, iż system kaucyjny właśnie znika. Na razie mamy projekt ustawy, a nie obowiązujące przepisy.

Konfederacja chce likwidacji systemu kaucyjnego

Projekt złożony przez Konfederację zakłada likwidację obecnego systemu kaucyjnego i częściowy powrót do modelu, w którym za zbiórkę opakowań w większym stopniu odpowiadałyby samorządy.

Autorzy projektu argumentują, iż obecny system odebrał gminom część wartościowych odpadów, które wcześniej trafiały do komunalnego systemu selektywnej zbiórki.

Konfederacja zwraca również uwagę na problemy części konsumentów ze zwrotem opakowań. Chodzi między innymi o osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami oraz mieszkańców miejscowości, w których dostęp do punktów zbiórki jest ograniczony.

Gdyby projekt został przyjęty, obecny model pobierania i zwracania kaucji zostałby zlikwidowany.

Jeden istotny wyjątek. Duże sklepy przez cały czas zbierałyby odpady

Projekt nie zakłada całkowitego odejścia od selektywnego odbioru opakowań w handlu.

Wyjątkiem miałyby być sklepy posiadające powierzchnię sprzedaży przekraczającą 2 tys. m kw. Takie placówki przez cały czas byłyby zobowiązane do prowadzenia selektywnej zbiórki.

Znacznie większa odpowiedzialność za cały system ponownie spoczęłaby jednak na samorządach.

Jednocześnie Konfederacja proponuje zwiększenie udziału producentów w finansowaniu gospodarki odpadami. Miałoby się to odbywać w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Rząd odpowiada. Minister klimatu przeciwna likwidacji

Propozycja spotkała się z ostrą reakcją minister klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski.

Szefowa resortu oceniła, iż rezygnacja z obecnego systemu byłaby krokiem wstecz. Według niej konsekwencją mogłoby być ponowne zwiększenie liczby butelek i puszek pozostawianych w lasach, parkach, rzekach czy nad jeziorami.

Minister wskazała również na potencjalne konsekwencje finansowe.

Jej zdaniem zmiana mogłaby utrudnić samorządom realizację wymaganych poziomów recyklingu, a w konsekwencji stworzyć ryzyko wzrostu kosztów gospodarki odpadami ponoszonych przez mieszkańców.

Mogłyby pojawić się również odszkodowania

Jest jeszcze jeden problem. Obecny system wymagał od przedsiębiorców dużych inwestycji w infrastrukturę, logistykę i punkty odbioru opakowań.

Minister klimatu wskazuje, iż likwidacja systemu mogłaby oznaczać konieczność wypłacania odszkodowań przedsiębiorcom, którzy ponieśli już koszty jego stworzenia.

W praktyce oznacza to, iż ewentualne wycofanie się z obecnych rozwiązań nie sprowadzałoby się wyłącznie do usunięcia automatów i zaprzestania pobierania kaucji. Trzeba byłoby rozstrzygnąć także kwestie zawartych umów, poniesionych inwestycji i dalszego finansowania zbiórki opakowań.

2,3 mld opakowań trafiło już do systemu

Skala działania systemu jest ogromna.

Według przedstawionych danych do końca czerwca 2026 roku zebrano około 2,3 mld opakowań.

W tej liczbie znalazło się około:

1,4 mld butelek,
900 mln puszek.

Nie przedstawiono natomiast informacji pokazujących pełną wartość kaucji zwróconych dotychczas konsumentom.

Nieodebrane przez klientów środki pozostają w systemie i mają być wykorzystywane zgodnie z zasadami jego finansowania.

Czy kaucja za butelki rzeczywiście zostanie zlikwidowana?

Na ten moment nie.

To najważniejsza informacja dla klientów sklepów. Złożenie projektu ustawy nie oznacza automatycznej zmiany prawa.

Projekt musi przejść proces legislacyjny. Dopiero przyjęcie go przez parlament, podpisanie ustawy i jej wejście w życie mogłoby zmienić obowiązujące zasady.

Stanowisko Ministerstwa Klimatu pokazuje dodatkowo, iż rząd nie popiera w tej chwili pomysłu likwidacji systemu w zaproponowanym kształcie.

Dlatego klienci przez cały czas powinni stosować dotychczasowe zasady i nie wyrzucać opakowań objętych kaucją tylko dlatego, iż pojawiła się informacja o projekcie w Sejmie.

Spór dotyczy także rachunków za śmieci

Dyskusja o systemie kaucyjnym nie ogranicza się do tego, czy wygodniej jest oddać butelkę w sklepie, czy wyrzucić ją do odpowiedniego pojemnika.

W tle znajduje się finansowanie całego systemu gospodarowania odpadami.

Konfederacja argumentuje, iż odebranie samorządom części wartościowych surowców wpływa na lokalne systemy odpadowe. Z kolei minister klimatu przekonuje, iż likwidacja kaucji mogłaby utrudnić gminom osiąganie wymaganych poziomów recyklingu i ostatecznie zwiększyć koszty ponoszone przez mieszkańców.

To właśnie finansowe skutki obu modeli mogą stać się jednym z najważniejszych elementów dalszej debaty w Sejmie.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeżeli kupujesz napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, na razie nic się dla Ciebie nie zmienia.

Nie ma decyzji o zakończeniu pobierania kaucji. Nie ma również daty, od której obecny system miałby przestać działać.

Konfederacja złożyła projekt przewidujący jego likwidację, ale jest to dopiero propozycja zmian w prawie. Co więcej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyraźnie sprzeciwia się takiemu rozwiązaniu.

Dlatego przez cały czas przy zakupie produktów objętych systemem trzeba liczyć się z doliczeniem kaucji, a pieniądze odzyskujemy po prawidłowym zwrocie opakowania.

Sytuacja może się zmienić dopiero wtedy, gdy parlament rzeczywiście uchwali nowe przepisy. Na dziś hasło „koniec kaucji za butelki” opisuje polityczną propozycję, a nie decyzję rządu ani obowiązującą zmianę prawa.

Dalsze losy projektu będą więc najważniejsze dla klientów, sklepów, producentów i samorządów. Przy skali liczonej już w miliardach zwracanych opakowań ewentualna zmiana oznaczałaby jedną z największych korekt systemu gospodarowania odpadami w ostatnich latach.