Komentarz Przewodniczącego Rady PIGO

W ostatnich dniach wrócił temat, który w branży znamy aż za dobrze: „spółka ważna dla rozwoju gminy” z art. 10 ust. 3 ustawy o gospodarce komunalnej. Brzmi niewinnie, ale w praktyce to bardzo szeroka furtka.

Interpelacja Posła Krzysztofa Habury nr 14980 (z 2 lutego 2026 r.) trafnie punktuje problem: pojęcie jest nieostre, nie ma kryteriów, a przez to bywa wykorzystywane do uzasadniania działalności stricte rynkowej spółek komunalnych – także tam, gdzie od lat działają firmy prywatne i gdzie konkurencja powinna naturalnie wymuszać efektywność. https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=DQYK7C&view=6

Odpowiedź MSWiA z 17 lutego 2026 r. sprowadza się do prostego komunikatu: resort nie planuje doprecyzowania przepisów, bo priorytetem jest autonomia samorządu i elastyczność oceny po stronie rady gminy. Rozumiem argument samorządności. Ale w sektorze odpadów konsekwencje takiej „elastyczności” ponoszą nie urzędnicy i nie prawnicy – tylko mieszkańcy, przedsiębiorcy i cały system. https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=DREJXX&view=6

Dlaczego to jest realny problem dla gospodarki odpadami?

W odpadach nie mówimy o drobnych usługach. To inwestycje w sortownie, instalacje, tabor, systemy IT i ludzi – planowane na lata, często przy ogromnym ryzyku regulacyjnym. o ile jednocześnie utrzymujemy przepis, który pozwala spółkom komunalnym wchodzić szeroko w działalność komercyjną, to rośnie ryzyko:

• zaburzenia równej konkurencji (w tym krzyżowego finansowania i przerzucania kosztów między działalnością publiczną a rynkową),

• wypychania prywatnych inwestycji z rynku,

• spadku przejrzystości kosztów – a w efekcie trudniej uczciwie porównywać oferty i realnie oceniać, ile „kosztuje system”.

W praktyce kończy się to często jednym: rosnącym napięciem, sporami i kolejnymi pomysłami na „domykanie” budżetów usług komunalnych metodami, które na wolnym rynku nie miałyby racji bytu. A przecież celem powinien być stabilny, przewidywalny system – taki, w którym każdy podmiot działa według jasnych reguł i ponosi realną odpowiedzialność za koszty.

Co można poprawić bez podważania samorządności?

Nie potrzeba rewolucji. Potrzeba minimalnych bezpieczników, które porządkują rynek, a nie odbierają gminom narzędzia do realizacji zadań:

1. Kryteria i uzasadnienie: obowiązek wykazania, dlaczego dana działalność spółki jest „ważna dla rozwoju” (w oparciu o strategię, analizę potrzeb i skutków rynkowych).

2. Test konkurencyjności: obowiązkowa ocena wpływu planowanej działalności spółki komunalnej na lokalny rynek (czy istnieje realna podaż usług, ilu jest wykonawców, jakie są bariery wejścia, czy gmina nie tworzy uprzywilejowanej pozycji własnego podmiotu). Wyniki testu powinny być jawne i dołączane do uzasadnienia uchwały.

3. Rozdział finansów: twarde wymogi rachunkowego oddzielenia działalności publicznej od komercyjnej, tak aby nie było cienia wątpliwości, skąd biorą się przewagi kosztowe.

4. Transparentność: standardy raportowania kosztów i efektów – tak, aby mieszkańcy mogli zobaczyć, za co płacą, a rynek miał porównywalne dane.

Jeżeli państwo mówi dziś: „nie zmieniamy, bo to klauzula generalna”, to w praktyce mówi też: „akceptujemy ryzyko dalszych nadużyć”. A sektor odpadów nie może działać w warunkach domysłów i uznaniowości. Potrzebuje stabilnych reguł, bo tylko wtedy da się planować inwestycje i poprawiać jakość usług bez ciągłych wstrząsów.

PIGO konsekwentnie zabiega o doprecyzowanie ram prawnych tak, by samorządy mogły realizować zadania publiczne, ale bez zaburzania zasad konkurencji i bez przerzucania ryzyk na mieszkańców oraz uczciwych uczestników rynku.

Michał Dąbrowski
Przewodniczący Rady Polskiej Izby Gospodarki Odpadami