Inwestycje w adaptację do zmiany klimatu w Europie są wciąż niewystarczające

Zdjęcie: inwestycje w adaptację

Rolnictwo, energetyka i transport to trzy sektory gospodarki, które mogą stracić miliardy euro z powodu zmiany klimatu. Europejska Agencja Środowiska zwraca jednak uwagę, iż ryzyko da się przekuć w szansę – inwestycje w adaptację klimatyczną realizowane z odpowiednim wyprzedzeniem mogą istotnie zwiększyć konkurencyjność Europy na arenie światowej.

Potrzeba działania – wyraźna i pilna

Z raportu opublikowanego 13 stycznia br. przez niemiecką grupę ubezpieczeniową Munich RE wynika, iż w 2025 r. globalne straty wywołane katastrofami naturalnymi wyniosły 224 mld dol. – za 92 proc. tej sumy odpowiadają ekstremalne zjawiska pogodowe. Minione 12 lat należało do najcieplejszych w historii pomiarów. Sygnały ostrzegawcze pojawiają się stale. Co więcej, w obecnych warunkach zmiany klimatu mogą się dalej pogłębiać – skomentował fakty Tobias Grimm, główny klimatolog Munich RE.

Świadomość rosnącego zagrożenia klimatycznego jest w Europie powszechna. Badanie sondażowe przeprowadzone w 2024 r. przez Europejski Bank Inwestycyjny (EIB) wykazało, iż 94 proc. respondentów uznaje adaptację do zmiany klimatu za istotną, a 50 proc. uważa, iż powinna ona być zadaniem priorytetowym. Zdaniem ekspertów z Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) wczesne i proaktywne działania są najważniejsze dla redukcji ryzyka i ograniczenia szkód w przyszłości.

Koszty adaptacji do zmiany klimatu

Raport EEA z 12 stycznia br. podsumowuje spodziewane koszty i zyski z działań adaptacyjnych w trzech najbardziej wrażliwych klimatycznie sektorach europejskiej gospodarki: rolnictwie, energetyce i transporcie. Szacunki przygotowano dla dwóch różnych scenariuszy: umiarkowanego i wysokiego poziomu emisji w długoterminowej perspektywie do 2050 oraz 2100 r.

Łączne koszty adaptacji do zmiany klimatu dla wszystkich trzech sektorów według szacunków EEA mają wynieść od 53 do 137 mld euro rocznie do 2050 r. oraz od 59 do 173 mld euro rocznie w kolejnych pięciu dekadach. Najbardziej kosztowne będą inwestycje w sektorze energetycznym (od 39 do 127 mld euro rocznie), podczas gdy rolnictwo i transport do 2050 r. będą wymagać średnio 7-20 mld euro rocznie.

Czy to dużo? W ramach odpowiedzi eksperci z EEA przypominają, iż w latach 2021-2024 straty gospodarcze wynikające z ekstremalnych zjawisk pogodowych wynosiły w UE średnio 40–50 mld euro rocznie. Łącznie od 1980 r. Europa straciła z tego powodu 822 mld euro, przy czym rekordowe szkody to ostatnie lata. W najbliższej przyszłości spodziewany jest dalszy wzrost intensywności występowania katastrof klimatycznych.

Analitycy z EEA podkreślają, iż realne koszty adaptacji do zmiany klimatu zależą od skuteczności globalnych działań mitygujących. jeżeli uda się zmniejszyć emisje i utrzymać ocieplenie w ryzach, wydatki na dostosowywanie się do nowej rzeczywistości będą niższe. Ale prawdziwa jest również odwrotna zależność – inwestycje w działania adaptacyjne przynoszą tzw. podwójną dywidendę, redukując koszty działań mitygujących.

Dlaczego budowanie odporności klimatycznej się opłaca?

Wspomniana wyżej koncepcja podwójnej dywidendy sprawia, iż korzyści z inwestycji w adaptację do zmiany klimatu mają zwykle charakter kompleksowy, zwiększając opłacalność wydatków. Jako dobre przykłady eksperci EEA wskazują m.in.:

• odbudowę mokradeł, które chronią przed powodziami, a dodatkowo zwiększają akumulację węgla w przyrodzie;
• odporne na klimat budynki lepiej radzą sobie w warunkach upałów i burz, a dzięki energooszczędności ograniczają poziom emisji;
• inteligentne systemy magazynowania i dystrybucji energii odnawialnej, które łączą odporność na katastrofy z redukcją emisji.

W raporcie EEA pojawia się również koncepcja potrójnej dywidendy, która jako spodziewane efekty z adaptacji do zmiany klimatu wskazuje korzyści natychmiastowe (ochronę życia i mienia), gospodarczy potencjał (wyższą produktywność, nowe miejsca pracy, mniejsze koszty kapitałowe związane z ograniczeniem ryzyka klimatycznego i zachowanie wartości gruntów) oraz korzyści wynikające ze wspólnego użytkowania (np. usługi ekosystemowe, wzrost różnorodności biologicznej, poprawę jakości powietrza itd.).

Autorzy raportu podkreślają, iż korzyści z inwestycji adaptacyjnych z natury są długoterminowe i trudne do precyzyjnego oszacowania. Wyniki przeprowadzonego przez Wspólne Centrum Badawcze KE badania wskazują jednak, iż 1 euro wydane na adaptację do ryzyka powodzi przybrzeżnych w UE przynosi średnio 6 euro zysku. W skali globalnej uważa się natomiast, iż zainwestowanie 1 dol. przynosi w perspektywie 10 lat korzyści rzędu 10,5 dol. Średnią wartość drugiej i trzeciej dywidendy szacuje się często jako dwukrotność unikniętych strat.

Inwestycje w adaptację do zmiany klimatu są wciąż niewystarczające

Adaptacja do zmiany klimatu realizowana jest w oparciu o różne źródła, przede wszystkim sektor publiczny na szczeblu unijnym, krajowym i lokalnym. Prywatne inwestycje wciąż stanowią zdecydowaną mniejszość i występują głównie w postaci partnerstw publiczno-prywatnych.

W 2025 r. całkowita suma inwestycji w adaptację do zmiany klimatu w trzech omawianych sektorach w UE wyniosła 15–16,1 mld euro. Lwia część tego kapitału, po aż 9,3–9,8 mld euro, trafiła do sektora rolnego. Transport i energetyka otrzymały odpowiednio 3,35–3,85 i 2,36–2,47 mld euro, przy czym dominującym źródłem kapitału zawsze były fundusze unijne.

Mimo tak poważnego zaangażowania finansowego, eksperci EEA uważają, iż luka inwestycyjna dla wszystkich trzech sektorów do 2050 r. wyniesie 39 mld euro w przypadku umiarkowanego poziomu emisji oraz 120 mld euro przy założeniu ich wzrostu. W perspektywie do 2100 r. wartości te zwiększają się do 44 i 157 mld euro.

Trzy raporty opublikowane w 2024 r. (Draghi, Letta, Niinistö) podkreślają tymczasem zgodnie, iż zmiana klimatu stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa i dobrobytu Europy. Inwestując w adaptację, nie tylko unikamy poważnych szkód, ale też wzmacniamy konkurencyjność UE na arenie międzynarodowej, zwłaszcza w stosunku do Chin oraz Stanów Zjednoczonych.

W artykule korzystałam z:

EEA Briefing 18/2025, Making agriculture, energy and transport climate resilient: how much money is required and what will it deliver? ISBN: 978-92-9480-749-6 – ISSN: 2467-3196 – doi: 10.2800/8374479

https://www.munichre.com/en/company/media-relations/media-information-and-corporate-news/media-information/2026/natural-disaster-figures-2025.html