El Niño uderza w podstawę oceanicznego łańcucha pokarmowego. Co dzieje się z planktonem?

Większości z nas El Niño kojarzy się z upałami, które nękają Europę od początku lata. Obserwacje satelitarne NASA dowodzą jednak również poważnych zmian pod powierzchnią oceanu: na wysokości równika na Pacyfiku znacząco maleje ilość fitoplanktonu. Konsekwencje tego zjawiska dla życia morskiego mogą być poważne.

El Niño już widać z kosmosu

Dominacja zjawiska El Niño rozpoczęła się w czerwcu 2026 r. i według ekspertów z Centrum Prognoz Klimatycznych NOAA będzie się nasilać do końca roku. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) w najnowszym komunikacie z 31 lipca ostrzega wręcz przed wyjątkowo silnym epizodem prognozowanym na okres od sierpnia do października, który może wywołać rekordowe anomalie temperaturowe.

Przypomnijmy, iż El Niño jest ciepłą fazą Oscylacji Południowej Oceanu Spokojnego (ENSO), która dyryguje światową pogodą i może powodować powodzie pustynne, opóźnienie monsunów oraz zwiększoną częstotliwość występowania tropikalnych cyklonów. Jej nadejście zwiastuje wzrost temperatury powierzchni morza w strefie równikowej Pacyfiku oraz wyższy niż zwykle poziom wody. Zmiany te da się zaobserwować dzięki monitoringu satelitarnego, który ujawnił jeszcze jedno zjawisko: wyraźną redukcję występowania chlorofilu-a w pasie równikowym Oceanu Spokojnego.

zdj. NASA

Dlaczego Pacyfik traci swoje „nawożenie”?

Chlorofil-a to zielony pigment obecny w większości fitoplanktonu. Jego stężenie w wodzie mierzone jest dzięki instrumentu OCI (Ocean Color Instrument), umieszczonego na wyspecjalizowanej satelicie NASA. Porównanie zdjęć z czerwca 2025 i 2026 r. dowodzi, iż zielony pas wzdłuż równika uległ znacznemu ograniczeniu.

Eksperci z Laboratorium Ekologii Oceanicznej w Centrum Lotów Kosmicznych im. Goddarda tłumaczą, iż podczas El Niño pasaty równikowe wschodnie słabną, a ciepła warstwa powierzchniowa oceanu sięga głębiej. Hamuje to proces wypiętrzania się chłodnej wody, bogatej w składniki odżywcze, która zwykle napędza wzrost fitoplanktonu.

Zmiany jak dotąd dotyczą przede wszystkim środkowej części Pacyfiku, ale naukowcy obawiają się, iż dalszy rozwój El Niño może spowodować ich rozszerzenie.

Mniej fitoplanktonu – konsekwencje dla całej sieci pokarmowej

Dlaczego obserwacje fitoplanktonu są tak ważne? Mikroskopijne organizmy roślinne są najważniejsze dla życia w ekosystemach wodnych. Okrzemki, bruzdnice, zielenice i sinice stanowią pokarm dla zooplanktonu, który z kolei jest podstawą jadłospisu wielu gatunków ryb i waleni. Ryby zjadane są przez większe ryby i ssaki morskie, a dodatkowo stanowią istotny element diety człowieka.

Zachwianie równowagi biologicznej na poziomie najniższego ogniwa oceanicznego łańcucha pokarmowego może spowodować poważne zakłócenia w życiu morskim. Na szczęście, jak uspokajają badacze z NASA, będzie ono przejściowe, gdyż po ustąpieniu El Niño i nadejściu chłodnej fazy La Niña następuje zwykle wzrost stężenia chlorofilu-a, masowy zakwit fitoplanktonu i wzrost populacji ryb w Oceanie Spokojnym.

El Niño i ocieplenie oceanów to nie to samo

Służba Zmian Klimatu Copernicus poinformowała, iż średnia temperatura powierzchni morza w rejonach niepolarnych była w zeszłym miesiącu najwyższa w historii i wyniosła 20,96°C, przewyższając poprzedni rekord z lipca 2023 r. Rozwój El Niño miał na ten rekord znaczący wpływ, ale nie był jego jedyną przyczyną.

Jako naturalne zjawisko klimatyczne El Niño nie generuje bowiem nowego ciepła, ale zmienia jego dystrybucję na świecie. Ocean podgrzewa się jednak głównie z powodu działalności człowieka, a dokładniej wzrostu stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze. Z szacunków zespołu naukowców, pracujących pod kierownictwem Instytutu Fizyki Atmosferycznej Chińskiej Akademii Nauk, wynika, iż 2025 r. globalne oceany pochłonęły dodatkowe 23 zetadżule energii – to tyle, ile generowałoby około 12 bomb atomowych na skalę Hiroszimy, eksplodujących co sekundę każdego dnia.

Większość naukowców zgadza się tymczasem, iż cieplejszy ocean może zwiększać prawdopodobieństwo występowania bardzo silnych epizodów El Niño, co zwraca uwagę na najważniejszy problem: globalną potrzebę ograniczenia wykorzystywania paliw kopalnych i zatrzymanie procesu wylesiania Ziemi.

zdj. główne: Glen Turner/Pexels

Pisząc artykuł, korzystałam z:

https://phys.org/news/2026-08-el-nio-marine-life-pacific.html

https://oceanographicmagazine.com/news/ocean-hits-highest-ever-recorded-temperature-in-july

https://wmo.int/media/news/strong-el-nino-expected-intensify

Pan, Y., Cheng, L., Abraham, J. et al. Ocean Heat Content Sets Another Record in 2025. Adv. Atmos. Sci. (2026). https://doi.org/10.1007/s00376-026-5876-0