Dzisiaj wysłaliśmy do MSWiA uzupełnioną listę komentarzy. Zwróćcie uwagę na zapisy projektu nowelizacji, które…

Dzisiaj wysłaliśmy do MSWiA uzupełnioną listę komentarzy. Zwróćcie uwagę na zapisy projektu nowelizacji, które doceniamy!
…
Szanowny Panie Ministrze,

Dziękujemy za wydłużenie okresu na przygotowanie komentarzy do procedowanej nowelizacji tzw. “ustawy pomocowej”. Pozwala nam to na przesłanie bardziej rozbudowanych komentarzy.

Pragniemy podkreślić, iż nowelizacja zawiera wiele wartościowych zmian i podzielamy w wielu obszarach logikę, która za nią stoi: między innymi przenoszenie sprawdzonych rozwiązań ze specustawy do standardowego kanonu prawa, wykorzystanie technologii, upraszczanie procedur, odciążanie instytucji z niekoniecznych zadań, uporządkowanie sytuacji dzieci bez opieki z Ukrainy pozostających w ukraińskiej pieczy zastępczej.

Doceniamy też m.in.
– możliwość zrzeczenia się prawa do korzystania z ochrony czasowej (art 109 b),
– usprawnienie procedury obejmowania ochroną czasową dzieci urodzonych w Polsce,
– umożliwienia wykorzystania innych niż dokument podróży dokumentów do potwierdzania tożsamości w związku z numerem PESEL,
– zapisy umożliwiające udzielenia wsparcia weteranom wojennym,
– utrzymanie możliwości pracy na podstawie oświadczenia pracodawcy, dla beneficjentów ochrony czasowej

Doceniamy także przewidziane w nowelizacji możliwości powierzania zadań organizacjom pozarządowym.

Jednocześnie, zwracamy uwagę na poniższe kwestie:

W odniesieniu do całej nowelizacji:
– proponujemy zmianę obecnej metody nowelizacji na model: najpierw dyskusja o problemach, potem projekt (nie odwrotnie);
– proponujemy spotkania w grupach roboczych wokół kilku tematów istotnych społecznie: ryzyka bezdomności uchodźców z Ukrainy, sytuacji osób z grup wrażliwych, osób w kryzysie zdrowia psychicznego, osób w kryzysowej sytuacji, które nie są objęte ustawą o pomocy społecznej;
– zmiany wymagają przemyślanej kampanii informacyjnej, z wyprzedzeniem, skierowanej zarówno do migrantów i migrantek, jak podmiotów świadczących wsparcie dla tej grupy.

Wsparcie dla ofiar gwałtu i przemocy

Cieszy nas uwzględnienie tej grupy wśród osób potrzebujących wsparcia (art 112 d). Nie jest jednak określone, kto i jak ma ustalać fakt bycia ofiarą gwałtu lub przemocy. Osoba zyska uprawnienia, gdy zezna, iż jest ofiarą gwałtu? Lekarz ma to potwierdzić? Policja ma wydać zaświadczenie o zgłoszeniu przestępstwa? Jak praktyce ma wyglądać potwierdzanie przynależności do tej grupy osób? Brak precyzji sprawia, iż nie wiadomo, czy osoba w potrzebie dostanie ostatecznie pomoc – obecny zapis będzie budził wiele pytań w praktyce. Warto zadbać, aby tak się stało.

Ograniczenie rozumienia grupy wrażliwej

Nowelizacja ogranicza tę grupę o szereg sytuacji życiowych. Postulujemy poddanie ponownie pod rozwagę i przywrócenie szczególnego wsparcia dla tych grup:
– matkę, która samotnie sprawuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem lub więcej dzieci;
– małoletnich w pieczy zastępczej lub jest osobę małoletnią, na którego nie jest pobierane świadczenie wychowawcze;
– opiekuna tymczasowego ustanowionego dla małoletnich, o których mowa w art. 25a ust. 1, lub opiekuna ustanowionego przez władze ukraińskie, o którym mowa w art. 251 ust. 1;
– ucznia szkoły ponadpodstawowej prowadzącej kształcenie w formie dziennej nie dłużej niż do końca roku szkolnego, w którym ukończył 20. rok życia.

Przepływ/wymiana danych

To istotny i potrzebny obszar, który służy też pozyskaniu pełniejszej wiedzy i rozumieniu obecności migrantów w Polsce. Jednocześnie systemy nie działają idealnie. Dane giną, nie są zgodne pomiędzy systemami. Regularnie pomagamy migrantom w sytuacjach, gdy ich dane, często wrażliwe, są błędnie zapisane albo wymagają korekty z różnych przyczyn. Powszechne są problemy z niespójnością danych w EWUŚ – osoby objęte dostępem do pomocy medycznej często figurują w bazie jako nie posiadające tego prawa. To są trudne, wymagające procedury / procesy, utrudniające życie.
Sugerujemy ulepszenia w zakresie eliminacji błędów. Pomocne byłoby, gdyby migranci mieli możliwość podglądu własnego statusu ubezpieczeniowego.

Dane osób małoletnich

Nowelizacja w art. 113 b zakłada gromadzenie i uporządkowanie danych dotyczących osób małoletnich, które przebywają w Polsce na podstawie ochrony czasowej – co jest wartościowym rozwiązaniem. Jednocześnie zakłada możliwość przekazywania danych osób małoletnich objętych ochroną czasową konsulom. w tej chwili Polska obejmuje ochroną czasową obywateli państwa, które nie jest do nich nastawione wrogo i co do zasady współpracuje z Polską. Nie zawsze musi tak być. Na przykład, w możliwym do wyobrażenia scenariuszu objęcia ochroną czasową osób z państw nie szanujących praw człowieka, przekazywanie danych konsulom może być dla tych osób zagrożeniem (podobnie jak w procedurze wnioskowania o ochronę międzynarodową nie przekazuje się informacji o wnioskodawcach przedstawicielom kraju pochodzenia). Tworząc rozwiązania niespecyficzne do obecnej sytuacji proponujemy to uwzględnić.

Uznaniowy charakter przewidzianej pomocy dla kobiet w ciąży

W art. 112b czytamy “Pomoc medyczna może być udzielana również w sytuacjach stanowiących bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia lub w okresie ciąży lub połogu. Pomoc medyczna może być udzielana w przypadku wystąpienia zagrożenia epidemicznego lub epidemii, a także w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych.”
Proponujemy sformułowanie “może być” zastąpić słowem “jest”. Uznaniowy charakter pomocy ratującej życie nie powinien mieć miejsca. W sytuacji zagrożenia życia i zdrowia, a także w przypadku zagrożenia epidemiologicznego służby powinny mieć bezwzględny obowiązek udzielenia pomocy medycznej.

Aktualizacja danych a utrata legalności pobytu

W słusznym wysiłku porządkowania danych rząd przewiduje możliwość utraty legalnego pobytu w Polsce przez osoby, które nie dopilnują aktualizacji danych. Apelujemy o ponowne rozważenie tego rozwiązania. Powrót do legalnego pobytu dla osoby, która raz go straci, to sprawa niemal w Polsce niemożliwa. Ryzykujemy więc wzrost w Polsce liczby osób bez legalnego pobytu – to niekorzystne pod każdym względem.
W tej sprawie, a także w odniesieniu do wszystkich wprowadzanych zmian apelujemy o przygotowanie klarownych informacji i instrukcji dla migrantów (dostępnych, wielojęzycznych) – najlepiej we współpracy ze środowiskiem pozarządowym.

Problem rozbieżności danych

Art. 110 b pkt 1 mówi o prowadzeniu rejestru wjazdów przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Cieszy nas porządkowanie danych, natomiast zwracamy uwagę na częste przypadki błędów w w tej chwili prowadzonych rejestrach. W dalszym ciągu występują sytuacje, w których informacje gromadzone w rejestrach administracyjnych pozostają niespójne lub niepełne, co prowadzi do wszczynania postępowań w przedmiocie cofnięcia statusu UKR. Wspieramy osoby, które tracą PESEL UKR mimo, iż nie wyjeżdżały z Polski. Nowelizacja przewiduje możliwość wpisania do rejestru faktu wjazdu do Polski na wniosek cudzoziemca. Problem stanowią jednak wpisy do rejestru w sytuacji, gdy cudzoziemiec nie przekracza granicy i nie jest tych wpisów świadomy. Jednocześnie ciężar udowodnienia braku podstaw do cofnięcia tego statusu zostaje przerzucony na cudzoziemca, pomimo iż okoliczności te wynikają z nieprawidłowości leżących po stronie organów administracji publicznej.
Postulujemy rozważenie rozwiązania, w którym informacje o zapisach w rejestrze KGSG były dostępne dla cudzoziemca do wglądu w sposób automatyczny – na przykład przez profil mobywatel. Osoba dowiadywałaby się wówczas o ewentualnych błędnych wpisach na bieżąco – co dałoby szansę szybciej prostować błędy.

Zawieszenie biegu terminów

Kolejne zawieszenie biegu terminów na załatwienie spraw administracyjnych, w tym w szczególności dotyczących udzielenia cudzoziemcom zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy i pracę oraz udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, zostało przedłużone do dnia 4 marca 2027 r. Obejmuje wszystkich cudzoziemców, a nie wyłącznie obywateli Ukrainy. Rozwiązanie to skutkuje utrwaleniem systemowych opóźnień w postępowaniach legalizacyjnych oraz prowadzi do sytuacji, w której cudzoziemcy zmuszeni są oczekiwać przez wiele lat na rozstrzygnięcie spraw dotyczących legalizacji pobytu. Należy podkreślić, iż ustawodawca, mimo świadomości istniejących i wielokrotnie sygnalizowanych trudności w funkcjonowaniu organów administracji, nie podejmuje działań zmierzających do rzeczywistego ulepszenia postępowań, ograniczając się do kolejnego przedłużenia zawieszenia biegu terminów.

Przywrócenie numeru PESEL

Nowelizacja przewiduje możliwość przywrócenia numeru PESEL osobie, która go utraciła, w przypadku ponownego wjazdu do Polski. Nie jest określone, czy ustawodawca ma na myśli ponowny wjazd z kraju objętego konfliktem, czy dowolnego innego kraju (np. w przypadku osób powracających z innych państw UE).

Prowadzenie działalności gospodarczej

Art. 17 projektu ustawy mówi: „Osoby, które podjęły działalność gospodarczą na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, mogą ją prowadzić na warunkach określonych w art. 23 ustawy zmienianej w art. 9 w brzmieniu dotychczasowym, w okresie legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Przepis nie wprowadza żadnych dodatkowych przesłanek, (takich jak posiadanie określonego tytułu pobytowego, ograniczenie czasowe inne niż wynikające z okresu legalnego pobytu, wymóg uzyskania konkretnego rodzaju zezwolenia na pobyt). Powyższe rodzi pytanie, czy warunek legalnego pobytu stanowi jedyny wymóg dalszego prowadzenia działalności gospodarczej przez te osoby, a tym samym czy działalność ta może być prowadzona bez dodatkowych ograniczeń czasowych oraz również w okresie pobytu na podstawie wizy, w ramach ruchu bezwizowego lub na podstawie dowolnego zezwolenia na pobyt.

Pomoc mieszkaniowa

Nowelizacja zakłada podział kompetencyjny między MSWiA oraz MRPiPS w zakresie zapewnienia pomocy mieszkaniowej osobom objętym ochroną czasową i utrzymanie wsparcia mieszkaniowego dla części osób potrzebujących w szczególnie trudnych sytuacjach.
Cieszy nas systemowe włączanie MRPiPS w proces zapewnienia zakwaterowania osobom potrzebującym, a także utrzymanie możliwości wsparcia mieszkaniowego dla osób z Ukrainy. Jednocześnie zaplanowane rozwiązania niosą wiele ryzyk, między innymi:
– Mieszkaniowe wsparcie interwencyjne oferowane przez OZZ, za które odpowiada MSWIA, obejmuje tylko 60 dni wsparcia osoby, przez rok od rozpoczęcia sytuacji, która wywołała ruch migracyjny. o ile prawo ma stanowić bazę rozwiązań na ewentualny kolejny kryzys, postulujemy wydłużenie obu terminów. Począwszy od lutego 2022 roku wsparcie było potrzebne zdecydowanie dłużej niż rok (jest potrzebne do dziś – 4 lata od eskalacji wojny w Ukrainie). 60 dni to okres zbyt krótki, aby osoby zyskały możliwość samodzielnego funkcjonowania w nowym kraju (art. 110f).
– Cieszy nas rozwiązanie w postaci możliwości świadczenia pieniężnego dla osób kwalifikujących się do pomocy mieszkaniowej – interesują nas szczegóły tego rozwiązania. Kto, w jakim trybie i na jakich zasadach będzie odpowiadał za wypłatę tego świadczenia?
– Cieszy nas uwzględnienie potrzeb osób po hospitalizacji. Z naszego doświadczenia założenie, iż pomoc mieszkaniowa będzie dostępna dla osób po co najmniej 7-dniowej hospitalizacji, nie uwzględnia realnych potrzeb osób. Mamy na przykład w kontakcie osobę, po krótkim pobycie szpitalnym – złożenia dwóch złamanych rąk. Pobyt w szpitalu był krótki, ale rekonwalescencja będzie długa. Osoba nie jest samodzielna i nie ma możliwości zadbać o swoje podstawowe potrzeby.
– W nowelizacji ani razu nie pojawia się wzmianka o pomocy psychologicznej czy psychiatrycznej. Zwracamy uwagę na szczególne potrzeby i pilną konieczność znalezienia systemowego rozwiązania dla osób dotkniętych chorobami psychicznymi i w kryzysie zdrowia psychicznego. PFM regularnie spotyka osoby z Ukrainy w tej sytuacji pozostające w kryzysie bezdomności. Ani obecne ani planowane rozwiązania nie są odpowiedzią na potrzeby tej grupy osób. Spotykamy je w praktyce regularnie. Zwracamy uwagę, iż brak odpowiedzi na ten problem niesie ze sobą poważne skutki społeczne: kształtuje wizerunek migrantów, wpływa na dobrostan i bezpieczeństwo innych osób.
– Zwracamy też uwagę na potrzebę zaplanowania, przygotowania i praktycznego wdrożenia procedur umożliwiających sprawne przejście osób z różnych form zakwaterowania oferowanych przez państwo. Na przykładzie sytuacji osób ubiegających się w Polsce o status uchodźcy od ponad 20 lat borykamy się z kryzysami mieszkaniowymi osób, które opuszczają ośrodki dla uchodźców, a nie mają efektywnego dostępu do wsparcia oferowanego na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Chętnie nawiążemy głębszą rozmowę z Państwem na powyższe tematy.

Z poważaniem,

Agnieszka Kosowicz
Prezeska Zarządu Fundacji Polskie Forum Migracyjne
z Zespołem

Warszawa, 12 stycznia 2026 r

Żródło materiału: Polskie Forum Migracyjne