Dziś Śmierć straci głowę. To jedyne w Polsce takie widowisko obrzędowe

W tzw. kusy wtorek, niezależnie od pogody, na jednej z ulic Jedlińska formuje się barwny korowód przebierańców. To postacie z widowiska ludowego, które odegrane zostanie na rynku. Idzie Burmistrz, Wójt, Kat, a następnie prosty lud: para młodych, wiejskie kobiety, cyganki, niedźwiedź i diablęta z kołatkami. We wszystkie te role wcielają się tylko mężczyźni, bo tak każe tradycja.

Zabawa zaczyna się na dobre, gdy prawdziwy wójt gminy symbolicznie przekazuje klucze do bram Jedlińska bohaterowi spektaklu – Wójtowi Pardole.

Dla mieszkańców to okazja do spotkania. Niektórzy żałują, iż impreza przypada na tę porę roku, bo latem – na jedyne tego typu wydarzenie w Polsce – przyjechałoby z pewnością więcej turystów.

W godzinach popołudniowych na rynku gromadzą się tłumy, by jak co roku obejrzeć spektakl ludowy o nazwie Ścięcie Śmierci. Widowisko oparte jest na wierszowanym XIX-wiecznym opisie, którego autorem był ks. Jan Kloczkowski, proboszcz Jedlińska.

Widowisko zaczyna się od pojmania Śmierci, która „upiła się w kusaki i kosę zgubiła”. Bezbronna i skrępowana sznurami kostucha staje przed sądem. „Oddamy cię pod miecz, pójdziesz ze świata precz” – recytują aktorzy.

„Za te wszystkie krzywdy, które ludziom czyni, ta rodu ludzkiego straszna zabójczyni!” – wykrzykują mieszczanie. „Za te zbrodnie liczne, za te rozbójstwa rozliczne. My, sąd, wyrok wydajemy, w imię Boga, Ojca, Syna na śmierć ją skazujemy” – pada wyrok, a zaraz po nim, ku uciesze tłumu, wkracza na scenę ubrany w purpurowy strój Kat i wykonuje egzekucję.

Dzieje Jedlińska sięgają I połowy XVI wieku. W 1530 roku Mikołaj Jedliński, dziedzic obszernych włości tworzących dziś parafię Jedlińsk, uzyskał od króla Zygmunta Starego pozwolenie na założenie miasta na prawie magdeburskim.

Miasto uzyskało tzw. prawo miecza, na mocy którego ścinano przestępców podczas publicznych egzekucji. Pamiątką po nim jest prawdopodobnie zwyczaj obrzędowego ścinania Śmierci.