5 godzin temu
Muzeum Monet i Medali Jana Pawła II było gospodarzem spotkania Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności. Zostało ono zorganizowane przez Oddział IPN w Katowicach oraz Region Częstochowski NSZZ „Solidarność” w 45. rocznicę podpisania porozumień strajkowych oraz rejestracji NSZZ „Solidarność”. Częstochowskie obchody tych wydarzeń zostały objęte Honorowym Patronatem Prezydenta RP Karola Nawrockiego.
Spotkanie rozpoczęło się odczytaniem listu prezydenta Karola Nawrockiego skierowanego do uczestników spotkania. Następnie pięciu działaczy dawnej opozycji zostało uhonorowanych Krzyżami Wolności i Solidarności. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej odznaczenia wręczył zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma:
– To jest takie wyjątkowe spotkanie, bo po 45. latach od powstania Solidarności, po 15. latach od ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności spotykają się wszyscy, którzy mogą przyjść z tego regionu częstochowskiego, którzy zostali odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności. A to są osoby niezwykłe, bo w trudnym czasie dyktatury komunistycznej opowiedziały się po stronie niepodległości, po stronie suwerenności, po stronie demokracji, wiele ryzykując, ryzykując karierę, pracę, a może i zdrowie, i życie. To też takie były przypadki znane w Polsce, iż można było choćby i stracić życie za działalność w Solidarności, zwłaszcza jeżeli ona była bardzo aktywna, więc cieszymy się, iż ci bohaterowie są wśród nas, iż możemy się z nimi spotkać, iż mogą być świadectwem dla młodego pokolenia. Bo tych, którzy na rzecz naszej niepodległości działali w czasie II Wojny Światowej, żołnierzy Armii Krajowej, już coraz mniej, toteż coraz trudniej się z nimi spotkać z racji wieku. Mamy bohaterów Solidarności i cieszmy się z tego, bardzo. To jest potrzebne i dla samych bohaterów, i dla tej młodzieży. choćby jeżeli ta sama młodzież sobie z tego nie zdaje sprawy, z kim się spotyka, do końca sobie nie zdaje sprawy, ale po iluś latach wróci do tego, wspomni, gdy już tych osób nie będzie. To jest nieraz tak, jak moje pokolenie. Nieraz chodziło na spotkania z żołnierzami Armii Krajowej, nie zawsze sobie zdawało sprawę z wagi tych spotkań, ale te słowa, które były do nas kierowane, jednak jakoś tam kiełkowały i mam nadzieję, iż plon wydały i tutaj będzie tak samo.
– Były takie spotkania w innych miastach, teraz przyszedł czas na Częstochowę, żeby o etosie Solidarności, o osobach, które przez lata ten etos budowały, mówić i przypominać – powiedział Andrzej Sztajner, Dyrektor Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. – Taki charakter i taki jest też cel tego spotkania Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności, żeby po pierwsze im podziękować za to, co zrobili, za ten niezwykły zryw i wielką pracę, którą wykonali w roku 1980-81. Podziękować im za doświadczoną krzywdę ze strony władz komunistycznych i jednocześnie przekonać ich, ugruntować ich w przekonaniu, iż brali udział w naprawdę wielkich i przełomowych wydarzeniach dla Polski. By nie zwątpili w to swoje wielkie dzieło wbrew temu, co zdarza się wciąż o tamtym czasie mówić. Zawsze to jest okazja, żeby przypomnieć tych, którzy już nie znajdują się wśród żywych. Wciąż też Krzyż Wolności i Solidarności bywa, iż jest przyznawany pośmiertnie, ale i ten zwyczaj i ta okoliczność czasami jest niezwykle przejmująca, bo oto dzieci albo wnuki najczęściej tychże zmarłych, już nieżyjących działaczy Solidarności nagle dowiadują się, kim naprawdę byli ich rodzice, kim byli ich dziadkowie, jakie mieli zasługi dla Polski. To niestety pokazuje, iż ten przekaz, taki pokoleniowy, wiedzy historycznej nieco zawodzi.
W spotkaniu uczestniczyła również poseł Prawa i Sprawiedliwości Lidia Burzyńska, która podkreśliła znaczenie tego typu uroczystości dla pamięci historycznej młodych pokoleń, dla ich patriotycznego wychowania:
– Nasze pokolenie powinno upamiętniać te osoby, dzięki którym mamy teraz możliwość i żyjemy w wolnej, niepodległej, suwerennej Polsce i oby to ich poświęcenie, to ich oddanie, ich naprawdę trudne chwile i młodości i funkcjonowania były podtrzymywane przez społeczeństwo współczesne, abyśmy dzisiaj nie musieli właśnie o tę wolność walczyć. A o ile zapomnimy o tych, dzięki którym możemy dzisiaj funkcjonować w Rzeczpospolitej Polskiej, nie w komunistycznej, nie w zniewolonej ojczyźnie i o nich zapomnimy, to cóż będziemy warci? To jakim będziemy fundamentem, jaką będziemy przesłanką dla przyszłych pokoleń? Rok składa się z 365 dni. Tak życie, świat funkcjonuje w oparciu o kolejne pokolenia. Każde pokolenie, czy to w formie walki, czy to w formie pamięci, musi przenosić tę sztafetę wolności i miłości do ojczyzny do przodu.
Na nowe wyzwania stojące przed NSZZ Solidarność zwrócił uwagę Jacek Strączyński, przewodniczący Zarządu Regionu Częstochowskiego NSZZ Solidarność:
– Bardzo się cieszę, iż możemy być partnerem i współorganizatorem tej dzisiejszej uroczystości. Uroczystości Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności. To niesamowicie zaszczytne odznaczenie, którym odznaczeni są działacze opozycji antykomunistycznej. Ci ludzie to bardzo zasłużeni działacze lat 80. przeważnie. Choć w tej chwili czasy są też bardzo trudne i dla Solidarności, i dla Polski, bo widzimy w jakim kierunku to wszystko zmierza. Polacy zostali oszukani bezczelnie obietnicami przedwyborczymi, które z założenia miały nie być spełnione. W tej chwili borykamy się z potężnymi zwolnieniami grupowymi, czy to w Poczcie Polskiej, czy w PKP Cargo, czy w bliskiej nam tutaj, po sąsiedzku, niedaleko, kopalni Silesia. No źle się dzieje.
Odznaczonymi w trakcie uroczystości Krzyżami Wolności i Solidarności zostało pięciu działaczy opozycji: Leszek Borowiecki, Michał Mecych, Bogusław Niklas, Andrzej Perliński oraz Andrzej Margasiński, psycholog i wykładowca akademicki, który opowiedział o swojej działalności opozycyjnej:
– Kiedy wybuchł stan wojenny, byłem studentem. Działałem w NZS-ie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Potem przyszedł nakaz wyjazdu studentów z Krakowa, do czego się nie zastosowałem. A potem, kiedy już jakby władza spacyfikowała społeczeństwo, przeszliśmy do etapu podziemnej działalności. W moim wypadku oznaczało to,
że zacząłem organizować podziemną prasę, a konkretnie jedno pismo pod tytułem “Odmowa”, które to pismo było poświęcone idei walki bez przemocy. W tym czasie również działałem w duszpasterstwie akademickim w słynnej krakowskiej “Beczce”. No i próbowaliśmy jakoś pogodzić wiarę chrześcijańską z tym, co się dzieje w Polsce, ze znalezieniem adekwatnego sposobu na opór. No i doszliśmy do wniosku, iż powinny to być idee, które nawiązują do ogólnej ideologii non-violence, czyli walki bez przemocy. Jakie to powinny być konkretnie działania, jakie to powinny być konkretne zachowania? Dlaczego ta idea nam się wydała atrakcyjna? O tym wszystkim w naszej “Odmowie” pisaliśmy. Pismo ukazywało się przez dwa lata, ponad dwa lata, do 1984 roku. I dopiero kiedy u Romka Graczyka, dzisiaj znanego publicysty, tam był kocioł i wpadł powielacz, nie mieliśmy więcej możliwości technicznej druku. Pismo zostało zawieszone, natomiast nigdy nie byliśmy zdemaskowani jako środowisko. Małe, bo małe, ale pismo ukazywało się przez te dwa lata, wydaliśmy około 10 numerów, w tej chwili nie pamiętam, ale to były duże numery, grube, to nie były kilkustronicowe ulotki, tylko kilkunasto-, kilkudziesięciostronicowe biuletyny, które chcieliśmy, żeby były takim podłożem do takiej poważniejszych refleksji, jak społeczeństwo w tamtym czasie powinno się organizować, kiedy nie było możliwych oficjalnych kanałów.
Uroczystość w Muzeum Monet i Medali Jana Pawła II uświetniły wydarzenia towarzyszące:
– wystawa elementarna pt. „Stan wojenny” przygotowana przez Oddział IPN w Katowicach i Śląskie Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu z Wujka w 2021 r.
– ekspozycja plenerowa wystawy pt. „Tu rodziła się Solidarność” przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej w 2020 r.
Inauguracja obchodów 45. rocznicy rejestracji Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” odbyła się 18 listopada 2025 r. w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Spotkanie w Częstochowie było kolejną okazją do zgromadzenia Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności z województwa śląskiego.
