Zmiany w prawie spadkowym w Polsce

Z Warszawy pisze radca prawny Małgorzata Milewska – Kita
Kontynuujemy cykl publikacji, dotyczących postępowań przed sądami i urzędami w Kraju. Jednocześnie oferujemy wyjątkowe rozwiązanie dla Polonii kanadyjskiej – możecie Państwo uzyskać informacje o bieżących zmianach przepisów w sprawach spadkowych i nieruchomości, kierując zapytania na adres e-mail: m.milewska[email protected]

W dniu 15 listopada 2023 roku weszła w życie nowelizacja polskiego prawa spadkowego, która wprowadziła szereg istotnych zmian w zakresie dziedziczenia. Odrzucenie spadku w imieniu małoletnich dzieci przez rodziców. Dotychczasowe przepisy wymagały uzyskania zgody polskiego sądu opiekuńczego przed złożeniem oświadczenia o odrzuceniu spadku, co w przypadku osób zamieszkałych poza granicami Kraju często prowadziło do komplikacji.

Zgodnie z nowymi przepisami, zezwolenie sądu nie już wymagane. Wystarczy, iż rodzice złożą oświadczenie o odrzuceniu spadku przed konsulem RP, notariuszem w Polsce lub przed polskim sądem. Zmiana ta, dotycząca spadków otwartych po 15 listopada 2023 r., ma na celu ułatwienie procedur spadkowych. Do spadków otwartych przed tą datą, zezwolenie sądu na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich dzieci przez cały czas jest wymagane, przy czym adekwatny w tej sprawie jest już nie sąd opiekuńczy, ale sąd spadku. Ograniczenie kręgu spadkobierców w tzw. III grupie spadkowej.

Dotychczas w tej grupie uprawnieni byli do dziedziczenia – w braku dzieci, wnuków, rodziców i dziadków – wszyscy zstępni dziadków spadkodawcy. w tej chwili majątek, w przypadku kiedy dziadkowie nie dożyją otwarcia spadku, przypada ich dzieciom (wujom, ciotkom i stryjom spadkodawcy), a w dalszej kolejności wnukom dziadków (kuzynom stryjecznym i ciotecznym spadkodawcy). Dalsi krewni (np. wnuki kuzynów) zostali wykluczeni. Celem zmiany jest uproszczenie i przyspieszenie postepowań spadkowych oraz wyeliminowanie roszczeń bardzo odległych krewnych. Rozszerzenie przyczyn niegodności dziedziczenia.

Nowe przepisy, obok dotychczasowych przesłanek niegodności dziedziczenia, takich jak umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy (zabójstwo, ciężkie uszkodzenie ciała spadkodawcy itp.), nakłonienie podstępem lub groźbą do sporządzenia/odwołania testamentu, umyślne ukrycie lub zniszczenie testamentu lub użycie sfałszowanego testamentu, wprowadzają nowe przyczyny niegodności dziedziczenia: uporczywe uchylanie sią od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych, to jest uchylanie się obowiązku alimentacyjnego lub obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka. Zmiana ta kładzie nacisk na znaczenie odpowiedzialności rodzinnej wobec spadkodawcy za jego życia przy ustalaniu praw spadkowych lub prawa do zachowku osób najbliższych spadkodawcy. Zmiany dotyczące terminu na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Standardowy termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi przez cały czas sześć miesięcy od momentu, kiedy spadkobierca dowiaduje się o tytule swego powołania. Jednak nowelizacja precyzuje, iż dla zachowania tego terminu wystarczające jest złożenie do sadu wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed upływem 6 miesięcy.

To oznacza, iż decydująca jest data złożenia wniosku w sądzie, a nie data wydania postanowienia w tej sprawie przez Sąd. Ta zmiana stanowi istotne ułatwienie dla spadkobierców, którzy chcą odrzucić spadek. Łatwiejsze odrzucenie spadku w imieniu małoletnich. Rodzice posiadający władzę rodzicielską mogą teraz odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka bez uprzedniej zgody sądu opiekuńczego, o ile dziecko dziedziczy po odrzuceniu spadku przez rodzica, a drugi rodzic wyraził zgodę. Oświadczenie można złożyć u notariusza. Brak jakiegokolwiek oświadczenia w terminie 6 miesięcy w imieniu dziecka skutkuje przyjęciem przez dziecko spadku z dobrodziejstwem inwentarza, z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości spadku. W przypadku, gdy wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania przed tym sądem. Rozszerzenie możliwości uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie. Uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku z powodu błędu wymaga zatwierdzenia przez sąd. Spadkobierca musi jednocześnie złożyć przed sądem oświadczenie, czy i jak przyjmuje albo odrzuca spadek.

Termin na uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi rok od wykrycia błędu W sytuacji, gdy spadkobierca nie wiedział o dugach spadkowych, może złożyć do sądu wniosek o uchylenie się od skutków milczącego przyjęcia spadku i złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Sąd zatwierdzi uchylenie się od skutków prawnych nie odrzucenia spadku w terminie, o ile spadkobierca był mylnie przekonany o braku długów spadkowych mimo dołożenia przez niego należytej staranności. Zmiany w prawie do zachowku. Nowelizacją z 2023 r. wprowadzono istotne ułatwienia dla zobowiązanych do zapłaty zachowku w postaci możliwości odroczenia przez sad płatności zachowku, rozłożenia zachowku na raty, zwykle do 5 lat, a w wyjątkowych przypadkach obniżenia przez Sąd jego wysokości ze względu na sytuację majątkową i osobistą stron. Rozszerzony został także krąg podmiotów zobowiązanych do zapłaty zachowku o fundacje rodzinną oraz osoby, które otrzymały mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. W przypadku powołania fundacji rodzinnej, do substratu zachowku dolicza się także fundusz założycielski wniesiony przez spadkodawcę, z wyłączeniem środków, wniesionych ponad 10 lat wstecz.

Planowane zmiany prawa spadkowego w latach 2026 – 2027. Planowane na lata 2026 – 2027 przyjęcie przez sejm projektu nowelizacji przepisów prawa spadkowego dotyczy zmian uregulowań testamentów szczególnych: zaostrzenia wymagań co do testamentów ustnych, wprowadzenia nowej formy testamentów ustnych audiowizualnych, likwidacji testamentów podróżnych oraz zmian w zakresie testamentów wojskowych. Wszystkie powyższe zmiany dotyczą spadków, otwartych po dniu 15 listopada 2023 r. W każdej sprawie spadkowej, dotyczącej nieruchomości, zadłużenia lub zachowku warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym, specjalizującym się w prawie spadkowym.
Autorem jest radca prawny Małgorzata Milewska-Kita z Kancelarii Prawnej w Warszawie. Artykuł ten nie stanowi porady prawnej. Zapraszamy do korzystania z usług Kancelarii tel. +11 48 664 063 301, e-mail: m.milewska[email protected] Radca prawny Małgorzata Milewska-Kita od ponad 16 lat służy pomocą prawną Polonii kanadyjskiej w sprawach spadkowych, nieruchomości, sądowych i innych na terenie całej Polski.