2 godzin temu
Projekt ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich został zmodyfikowany po konsultacjach. Jak informuje Prawo.pl, nowsza wersja zawiera nie tylko korekty legislacyjne, ale także rozwiązania, które bezpośrednio wpłyną na załatwianie spraw w urzędach gmin. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, iż według stanu na 3 sierpnia 2026 r. są to przez cały czas projektowane regulacje. Data 1 grudnia 2026 r. jest terminem przewidzianym w projekcie, a nie datą wynikającą z ogłoszonej już ustawy.
Odbiór dowodu osobistego w dowolnej gminie
Najbardziej odczuwalna dla obywateli zmiana dotyczy miejsca odbioru dowodu osobistego. w tej chwili wniosek można złożyć w dowolnym urzędzie gminy, niezależnie od miejsca zameldowania, ale gotowy dokument co do zasady odbiera się w urzędzie, który przyjął wniosek. Projekt MSWiA ma rozdzielić te dwie czynności.
Wnioskodawca już podczas składania wniosku będzie mógł wskazać inną gminę, w której chce odebrać dokument. Organem wydającym dowód przez cały czas pozostanie gmina przyjmująca wniosek, jednak fizyczne przekazanie dokumentu obywatelowi będzie mogło nastąpić w innym, wcześniej wybranym urzędzie.
Nie będzie to zatem możliwość swobodnej zmiany miejsca odbioru w dowolnym momencie. Wyboru trzeba będzie dokonać na etapie składania wniosku. Następnie dokument zostanie przekazany między urzędami, a gmina wyznaczona do jego wydania otrzyma dostęp do danych niezbędnych do sprawdzenia tożsamości odbiorcy oraz zgodności dokumentu z wnioskiem.
Rozwiązanie może mieć szczególne znaczenie dla osób, które mieszkają w jednej miejscowości, a pracują lub studiują w innej. Ułatwi również odbiór dokumentu po zmianie miejsca pobytu dokonanej już po złożeniu wniosku. Zameldowanie przez cały czas nie będzie decydowało ani o miejscu złożenia wniosku, ani o wybranym miejscu odbioru dowodu osobistego.
Dowody osobiste dla seniorów ważne przez 15 lat
W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów przez cały czas znajduje się propozycja wydłużenia okresu ważności dowodów osobistych wydawanych osobom, które ukończyły 70. rok życia. Taki dokument miałby być istotny przez 15 lat od daty wydania. w tej chwili standardowy okres ważności dowodu osoby dorosłej wynosi 10 lat.
Dłuższy termin nie oznacza jednak takiego samego przedłużenia ważności wszystkich funkcji elektronicznych dokumentu. Zgodnie z założeniami MSWiA certyfikat podpisu osobistego pozostawałby istotny przez 10 lat. Ograniczenie wynika z wymagań technicznych i standardów stosowanych wobec dokumentów wyposażonych w warstwę elektroniczną.
Nowa reguła ma dotyczyć dokumentów wydawanych po wejściu przepisów w życie. Projekt nie przewiduje automatycznego przedłużenia ważności dowodów, które seniorzy już posiadają. Data umieszczona na obecnym dokumencie pozostanie wiążąca.
Przywrócenie dowodu unieważnionego wskutek pomyłki
Projekt przewiduje procedurę pozwalającą usunąć skutki oczywistej pomyłki administracyjnej. o ile urząd błędnie unieważni dowód osobisty, ważność dokumentu będzie mogła zostać przywrócona w drodze czynności materialno-technicznej, bez prowadzenia pełnego postępowania administracyjnego.
Możliwość ta będzie jednak ograniczona. Przywrócenie ważności ma obejmować wyłącznie dowody bez warstwy elektronicznej, które nie zostały fizycznie anulowane. Dowodu wyposażonego w warstwę elektroniczną nie będzie można ponownie aktywować, ponieważ unieważnionych certyfikatów elektronicznych nie da się przywrócić.
Procedura nie zostanie zastosowana również wtedy, gdy właściciel zdąży już złożyć wniosek o wydanie nowego dokumentu albo od błędnego unieważnienia minie więcej niż 30 dni. Przywrócenia ważności ma dokonywać minister adekwatny do spraw informatyzacji na wniosek organu gminy. Za dzień przywrócenia zostanie uznany dzień omyłkowego unieważnienia, co oznacza, iż dokument będzie traktowany tak, jakby zachował ciągłość ważności.
Nowe zasady dotyczące dowodów osobistych dzieci
Zmiany obejmą także czynności wykonywane przez rodziców. Wniosek o dowód osobisty dziecka będzie mógł złożyć wyłącznie rodzic posiadający władzę rodzicielską, która nie została ograniczona w sposób uniemożliwiający dokonanie tej czynności. Rodzic będzie składał stosowne oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy.
Analogiczny warunek ma obowiązywać przy zgłaszaniu utraty albo uszkodzenia dowodu dziecka, podejrzenia nieuprawnionego wykorzystania jego danych oraz zawieszania lub cofania zawieszenia certyfikatów znajdujących się w warstwie elektronicznej dokumentu.
Projekt wprowadza ponadto możliwość elektronicznego zgłoszenia utraty lub uszkodzenia dowodu osobistego dziecka bez udziału urzędnika. Warunkiem skorzystania z usługi będzie odnotowanie w rejestrze PESEL powiązania między rodzicem a dzieckiem. Brak takiej relacji w systemie oznacza konieczność przeprowadzenia czynności w tradycyjny sposób.
Szybsze unieważnienie dowodu za granicą i na granicy
Konsul, któremu obywatel zgłosi utratę lub uszkodzenie dowodu osobistego, ma uzyskać możliwość bezpośredniego unieważnienia dokumentu w Rejestrze Dowodów Osobistych. w tej chwili konsul przyjmuje zgłoszenie i przekazuje je gminie, która wydała dokument. Dopiero ten organ dokonuje unieważnienia.
Projektowana procedura ma skrócić czas, w którym utracony dowód pozostaje formalnie ważny. Ma to znaczenie zwłaszcza w sytuacjach, gdy istnieje ryzyko wykorzystania dokumentu lub zawartych w nim danych przez osobę nieuprawnioną.
Utratę dowodu będzie można również zgłosić Straży Granicznej, o ile obywatel stwierdzi brak dokumentu podczas odprawy granicznej. W takim przypadku nie będzie wymagane ponowne przechodzenie standardowej procedury w urzędzie gminy. Zgłoszenie dokonane adekwatnemu organowi na granicy uruchomi procedurę unieważnienia dokumentu.
Obowiązek poinformowania o unieważnieniu dowodu osobistego
Gmina ma zostać zobowiązana do poinformowania obywatela o unieważnieniu dowodu w związku ze zmianą danych umieszczonych w dokumencie. Dotyczy to przede wszystkim osób, które nie podały telefonu lub adresu poczty elektronicznej w Rejestrze Danych Kontaktowych i dlatego nie mogą otrzymać automatycznego powiadomienia.
W pierwszej kolejności informacja ma zostać przekazana na adres do doręczeń elektronicznych. o ile obywatel go nie posiada, urząd wykorzysta adres zameldowania figurujący w rejestrze PESEL. Zawiadomienie nie będzie wysyłane po zmianie nazwiska wynikającej z zawarcia małżeństwa, ponieważ obowiązek wymiany dokumentu jest wówczas przedstawiany podczas czynności dokonywanych w urzędzie stanu cywilnego.
Nowe rozwiązanie ma ograniczyć przypadki posługiwania się dokumentem, który został już unieważniony, choć jego właściciel nie zdaje sobie z tego sprawy. Taka sytuacja może powodować problemy między innymi w banku, u notariusza, podczas kontroli granicznej albo przy załatwianiu spraw urzędowych.
Szersza weryfikacja tożsamości w rejestrach państwowych
Urzędnicy obsługujący sprawy związane z dowodami osobistymi mają otrzymać szerszy dostęp do danych potrzebnych do potwierdzenia tożsamości wnioskodawcy. Poza Rejestrem Dowodów Osobistych będą mogli korzystać z informacji zgromadzonych w rejestrze PESEL, Rejestrze Dokumentów Paszportowych oraz rejestrze stanu cywilnego – w zakresie danych występujących w skróconych odpisach aktów urodzenia, małżeństwa i zgonu.
Projekt rozszerza również krąg organów posiadających dostęp do określonych rejestrów państwowych. Dodatkowe uprawnienia mają otrzymać między innymi minister adekwatny do spraw wewnętrznych i wojewodowie, o ile informacje będą potrzebne do wykonywania ustawowych zadań, w tym prowadzenia postępowań dotyczących obywatelstwa polskiego i sprawowania nadzoru.
MSWiA nie uwzględniło natomiast postulatu przyznania notariuszom bezpośredniego dostępu do Rejestru Dowodów Osobistych oraz Rejestru Dokumentów Paszportowych. Oznacza to, iż projektowana reforma nie stworzy dla notariuszy nowej podstawy do samodzielnego przeglądania danych w tych rejestrach.
Ochrona dokumentacji dowodowej osób zmarłych
Zmodyfikowany projekt reguluje dostęp członków rodziny do dokumentacji związanej z dowodem osobistym osoby zmarłej. Wcześniejsze założenia przewidywały ułatwienie uzyskiwania takich dokumentów przez osoby najbliższe. Po konsultacjach wprowadzono jednak ograniczenie służące ochronie danych osób żyjących, które mogą znajdować się w aktach zmarłego.
Członek rodziny nie otrzyma automatycznie pełnej, niezanonimizowanej dokumentacji. Dane innych osób będą musiały zostać odpowiednio zabezpieczone, chyba iż istnieje wyraźna podstawa prawna do ich udostępnienia. Sam fakt pokrewieństwa ze zmarłym nie będzie zatem uzasadniał ujawnienia wszystkich informacji zawartych w jego dokumentacji dowodowej.
Cyfrowa dokumentacja w Rejestrze Dowodów Osobistych
Rejestr Dowodów Osobistych ma gromadzić szerszy zakres elektronicznej dokumentacji. Obejmie to między innymi zgłoszenia utraty lub uszkodzenia dokumentu, zawieszenia i cofnięcia zawieszenia certyfikatów, podejrzenia nieuprawnionego wykorzystania danych osobowych oraz wnioski o wydanie zaświadczeń z rejestru.
Do systemu mają trafiać również cyfrowe odwzorowania dokumentów papierowych związanych ze złożeniem wniosku i odbiorem dowodu. o ile dokument odbierze pełnomocnik, przedłożone pełnomocnictwo zostanie zeskanowane i zapisane w rejestrze. Projekt porządkuje w ten sposób praktykę rozwijaną od grudnia 2023 r., gdy w urzędach rozpoczęto stosowanie urządzeń do elektronicznego odwzorowania podpisu.
Reforma nie oznacza obowiązkowej wymiany wszystkich ważnych dowodów osobistych 1 grudnia 2026 r. Obecne dokumenty pozostaną ważne do daty wskazanej na każdym z nich, o ile wcześniej nie wystąpi ustawowa przesłanka ich unieważnienia. Nowe zasady będą miały znaczenie przede wszystkim dla osób składających wniosek, odbierających dokument, zgłaszających jego utratę lub prowadzących sprawę dotyczącą błędnego unieważnienia.
