1 tydzień temu
Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej pozytywnie ocenia główny kierunek reformy dochodów samorządowych, zwraca jednak uwagę na spadek dochodów województw w 2026 roku oraz niewystarczającą stabilność wpływów z podatku CIT. W stanowisku z 24 lipca 2026 roku ZWRP przedstawił propozycje zmian, które mają zwiększyć przewidywalność, przejrzystość i adekwatność finansowania zadań regionalnych.
Stanowisko Zarządu ZWRP zostało przygotowane na podstawie analizy finansów województw samorządowych w latach 2018–2026. Obejmuje ona wykonanie dochodów za lata 2018–2025, w tym zaktualizowane dane za 2025 rok, oraz wielkości zaplanowane na 2026 rok.
Zarząd ZWRP pozytywnie ocenia odejście od nadmiernie uznaniowego systemu transferów budżetowych oraz zwiększenie znaczenia dochodów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego. Zwraca jednak uwagę, iż ocena reformy nie może ograniczać się do porównania nowego systemu z rozwiązaniami obowiązującymi wcześniej. Powinna również uwzględniać dynamikę dochodów w kolejnych latach.
Województwa jako jedyne odnotują spadek dochodów
Według danych Ministerstwa Finansów w 2025 roku dochody województw z PIT, CIT i subwencji ogólnej wyniosły w nowym systemie 24,73 mld zł, podczas gdy według poprzednich zasad osiągnęłyby 21,09 mld zł. W 2026 roku wartości te wynoszą odpowiednio 24,27 mld zł oraz 21,56 mld zł. Reforma przyniosła więc województwom dodatni efekt w porównaniu z poprzednim systemem.
Jednocześnie między 2025 a 2026 rokiem dochody województw zmniejszają się o około 460 mln zł, czyli o 1,86 proc. Województwa są jedyną kategorią JST, która odnotowuje w tym okresie spadek. Dochody gmin wzrastają o 10,33 proc., miast na prawach powiatu o 9,62 proc., a powiatów o 7,85 proc.
Problem dotyczy zdecydowanej większości regionów. Z materiałów strony samorządowej przygotowanych na potrzeby ewaluacji ustawy wynika, iż w 2026 roku nominalny spadek dochodów systemowych rok do roku obejmuje 88 proc. województw. Zdaniem Zarządu ZWRP potwierdza to, iż zjawisko ma charakter systemowy, a nie incydentalny.
Stabilne dochody są szczególnie istotne dla województw, które realizują kosztowne, wieloletnie zadania dotyczące m.in. transportu regionalnego, dróg wojewódzkich, ochrony zdrowia, kultury oraz inwestycji współfinansowanych ze środków europejskich.
Niepokojące dane dotyczące CIT i subwencji
Szczególne zastrzeżenia ZWRP dotyczą wpływów z podatku CIT, będącego podstawowym źródłem dochodów podatkowych województw. W 2026 roku dochody regionów z tego podatku mają wynieść 13,32 mld zł, czyli mniej niż 13,54 mld zł, które otrzymałyby według poprzednich zasad.
W porównaniu z 2025 rokiem wpływy województw z CIT spadają o około 810 mln zł i osiągają 94,27 proc. poziomu z roku poprzedniego. W ocenie Zarządu ZWRP obecny mechanizm wymaga zatem pogłębionej analizy pod kątem jego stabilności oraz wpływu na możliwość realizacji inwestycji wpisanych do wieloletnich prognoz finansowych.
Podobne zastrzeżenia dotyczą subwencji ogólnej. Mimo wzrostu jej łącznej wartości dla całego sektora samorządowego kwota przypadająca województwom zmniejsza się z 5,56 mld zł w 2025 roku do 4,34 mld zł w 2026 roku. Oznacza to spadek o 1,22 mld zł.
Wnioski ZWRP znajdują potwierdzenie również w danych Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych. Wynika z nich, iż w 2025 roku dynamika dochodów bieżących województw była najniższa od siedmiu lat, natomiast transfery bieżące z budżetu państwa, obejmujące PIT, CIT i subwencję ogólną, zmniejszyły się o 2,4 proc.
Większa przejrzystość wyliczeń
ZWRP postuluje zapewnienie województwom dostępu do zagregowanych danych podatkowych oraz informacji wykorzystywanych przez Ministerstwo Finansów do obliczania należnych dochodów. Nie chodzi o dane objęte tajemnicą skarbową, ale o zestawienia niepozwalające na identyfikację poszczególnych podatników.
Obecnie samorządy otrzymują końcowy wynik kalkulacji, nie mają jednak pełnej możliwości odtworzenia sposobu jego wyliczenia. Utrudnia to weryfikację poprawności danych i przygotowywanie realistycznych wieloletnich prognoz finansowych.
Zarząd ZWRP wnosi również o przeprowadzenie audytu mechanizmu CIT-ST, który służy przypisywaniu wpływów z CIT do jednostek samorządu terytorialnego. Analiza powinna objąć możliwość wykorzystania danych ZUS do weryfikacji terytorialnego rozmieszczenia zatrudnienia.
Związek proponuje ponadto przygotowanie symulacji skutków różnych wariantów udziału województw w CIT – na poziomie 2,30 proc., 2,40 proc., 2,50 proc. oraz 2,58 proc. Wyliczenia powinny przedstawiać konsekwencje dla wszystkich województwa, budżetu państwa i całego systemu dochodów JST.
Potrzeby finansowe powinny odzwierciedlać rzeczywiste koszty
W stanowisku zwrócono także uwagę na sposób określania potrzeb finansowych województw. Zdaniem Zarządu ZWRP obecne mechanizmy nie zawsze uwzględniają rzeczywiste koszty realizacji zadań regionalnych.
Szczególnej zmiany wymaga determinanta dotycząca transportu i łączności. ZWRP postuluje jej podział na dwa odrębne komponenty: drogowy i kolejowy. W przypadku kolei algorytm powinien uwzględniać nie tylko długość eksploatowanych linii, ale również m.in. liczbę realizowanych połączeń, pracę eksploatacyjną i przewozową oraz problem wykluczenia transportowego.
Przeglądu wymagają również mechanizmy ustalania potrzeb oświatowych i rozwojowych. ZWRP wskazuje m.in. na presję finansową wynikającą z centralnych decyzji dotyczących wynagrodzeń nauczycieli oraz na konieczność waloryzowania danych wykorzystywanych do obliczania potrzeb inwestycyjnych.
Rezerwa dla poszczególnych kategorii JST
Zarząd ZWRP proponuje rozważenie podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów JST na pule dedykowane gminom, powiatom, miastom na prawach powiatu i województwom. Część środków mogłaby przez cały czas pozostać we wspólnej puli przeznaczonej na sytuacje szczególne.
Takie rozwiązanie pozwoliłoby lepiej uwzględnić różnice w zadaniach, kosztach oraz źródłach dochodów poszczególnych kategorii samorządów. Jest to szczególnie istotne w przypadku województw, których sytuacja finansowa pozostaje silnie uzależniona od wpływów z CIT.
Stanowisko obejmuje także postulat opracowania standardu kalkulacji kosztów zadań zleconych. Dotacje z budżetu państwa powinny pokrywać nie tylko koszty bezpośrednie, ale również wydatki administracyjne, kadrowe, informatyczne i organizacyjne. Niedoszacowanie dotacji prowadzi bowiem do finansowania zadań państwowych z dochodów własnych województw.
ZWRP proponuje ponadto przyspieszenie terminu przekazywania samorządom informacji niezbędnych do opracowania projektów budżetów – z 15 października na 15 września.
Celem przedstawionych postulatów nie jest powrót do poprzedniego modelu finansowania samorządów, ale korekta obecnych rozwiązań. Zdaniem Zarządu ZWRP system powinien zapewniać województwom stabilne i przewidywalne dochody, umożliwiać weryfikację dokonywanych wyliczeń oraz uwzględniać rzeczywiste koszty realizacji zadań regionalnych.
Pełna treść stanowiska Zarządu Związku Województw RP:
https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2026/07/Stanowisko-z-dnia-24-07-2026-r.pdf
