Zarząd Związku Województw RP: projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast wymaga zasadniczych zmian

Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej przyjął stanowisko w sprawie projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych. Samorządy województw wskazują, iż projekt w obecnym kształcie marginalizuje rolę regionów, osłabia spójność polityki rozwoju oraz może prowadzić do pogłębiania dysproporcji terytorialnych w kraju.

Zarząd Związku Województw RP z zaniepokojeniem odniósł się do sposobu uwzględnienia uwag zgłoszonych przez samorządy regionalne na etapie konsultacji publicznych projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych. W stanowisku z 14 maja 2026 roku podkreślono, iż przebieg konsultacji wskazuje na pozorny charakter dialogu, ponieważ wobec fundamentalnych zastrzeżeń regionów nie podjęto merytorycznej dyskusji.

Zarząd ZWRP zaznacza, iż samorządy województw nie kwestionują potrzeby wzmocnienia współpracy w ramach miejskich obszarów funkcjonalnych. Przeciwnie — regiony od lat wskazują na konieczność integracji planowania społeczno-gospodarczego z przestrzennym oraz tworzenia trwałych ram dla struktur rozwojowych. W ocenie Związku problem polega jednak na tym, iż przedłożony projekt ustawy nie realizuje tych założeń w sposób systemowy.

Zdaniem Zarządu ZWRP proponowane przepisy są wybiórcze, niespójne z systemem dokumentów strategicznych państwa i mogą prowadzić do nowych napięć instytucjonalnych. Szczególne zastrzeżenia budzi pominięcie koordynacyjnej roli samorządów województw, które zgodnie z obowiązującym systemem odpowiadają za prowadzenie polityki rozwoju na poziomie regionalnym.

Samorządy województw powinny zachować realną rolę koordynacyjną

W stanowisku podkreślono, iż miasta i ich obszary funkcjonalne są integralną częścią terytorium województwa. Tymczasem projekt ustawy, poprzez określenie sposobu organizacji, funkcjonowania i kompetencji związków rozwojowych, pomija rolę regionów jako podmiotów odpowiedzialnych za koordynację polityki rozwoju.

Zarząd ZWRP wskazuje, iż nowe instytucje nie powinny przejmować kompetencji z zakresu rozwoju regionalnego. Ich mandat powinien ograniczać się do zadań adekwatnych dla członków tych struktur, czyli spraw dotyczących rozwoju lokalnego. W ocenie Związku zapisy sugerujące możliwość stopniowego przejmowania przez związki kompetencji w obszarach istotnych dla rozwoju regionalnego są nieuprawnione i mogą naruszać dotychczasowy podział kompetencji.

Samorządy województw zwracają uwagę, iż perspektywa regionalna pozwala dostrzegać wyzwania wykraczające poza pojedyncze obszary funkcjonalne. To właśnie województwa odpowiadają za zachowanie równowagi terytorialnej, wyrównywanie szans rozwojowych oraz sprawiedliwy podział środków na całym obszarze regionu.

Potrzebna spójność strategii lokalnych, ponadlokalnych i regionalnych

Kolejnym problemem wskazanym przez Zarząd ZWRP jest osłabienie mechanizmów koordynacji polityk realizowanych na poziomie ponadlokalnym i regionalnym. Projekt ustawy wprowadza odrębny dokument strategiczny dotyczący polityki miejskiej, ale nie określa jednoznacznie jego miejsca w systemie dokumentów regionalnych.

W ocenie Związku niezrozumiałe jest wyłączanie polityki miejskiej z głównego dokumentu kształtującego politykę rozwoju w regionie, jakim jest strategia rozwoju województwa. Brak odpowiednich powiązań z regionalnymi dokumentami strategicznymi i planistycznymi może prowadzić do rozbieżności między celami ustawy a praktyką planowania rozwoju.

Zarząd ZWRP postuluje wprowadzenie wymogu uzgadniania strategii rozwoju ponadlokalnego ze strategią rozwoju województwa oraz planem zagospodarowania przestrzennego województwa. Takie rozwiązanie miałoby zapewnić zgodność działań podejmowanych na poziomie lokalnym i ponadlokalnym z celami rozwoju całego regionu.

Zamknięty katalog miast budzi wątpliwości

Istotne zastrzeżenia Zarządu ZWRP dotyczą również przyjęcia w projekcie zamkniętego katalogu 82 miast centralnych. W stanowisku wskazano, iż brak obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów wejścia do tego wykazu może prowadzić do nieuzasadnionego zróżnicowania jednostek samorządu terytorialnego o podobnej charakterystyce.

Zdaniem Związku takie rozwiązanie rodzi poważne wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady równego traktowania jednostek samorządu terytorialnego. Instrument wsparcia przewidziany w ustawie powinien mieć charakter systemowy i być dostępny dla wszystkich jednostek zainteresowanych współpracą ponadlokalną, a nie wyłącznie dla wybranej grupy ośrodków.

Finansowanie może pogłębić dysproporcje rozwojowe

Zarząd ZWRP krytycznie ocenia również zaproponowany mechanizm finansowania. Według urealnionej Oceny Skutków Regulacji z 7 kwietnia 2026 roku wsparcie dla wybranych 82 ośrodków miałoby docelowo wynieść około 12 mld zł rocznie oraz około 75,4 mld zł w perspektywie 10 lat.

W stanowisku wskazano, iż tak znaczne środki kierowane do wąskiej grupy miast należy zestawić z niewspółmiernie niskimi nakładami na ogólnokrajową politykę regionalną. Obecny stan środków Funduszu Rozwoju Regionalnego wynosi około 190 mln zł, a w rezerwie celowej na dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego na 2026 rok pozostało około 150 mln zł.

Zdaniem Zarządu ZWRP proponowany mechanizm finansowania może wzmacniać polaryzacyjny model rozwoju, bez zapewnienia odpowiednich narzędzi równoważących dla pozostałych obszarów kraju, w tym mniejszych miast. Brak spójnej koncepcji wsparcia dla tych ośrodków może prowadzić do dalszego pogłębiania różnic rozwojowych.

Projekt wymaga partnerskiego dialogu

Zarząd ZWRP wskazuje także na sprzeczność projektowanych rozwiązań z kierunkami określonymi w Krajowej Polityce Miejskiej 2030 oraz w założeniach nowej polityki regionalnej i krajowej strategii rozwoju regionalnego 2035. Dokumenty te podkreślają horyzontalny charakter polityki miejskiej oraz potrzebę wzmocnienia roli samorządu województwa jako koordynatora działań lokalnych, obszarów funkcjonalnych i metropolii.

Szczególnie krytycznie oceniono przyznanie Radzie Ministrów kompetencji do tworzenia związków rozwojowych w drodze rozporządzenia. W ocenie Związku takie rozwiązanie ma charakter centralistyczny i może naruszać samodzielność samorządu terytorialnego oraz swobodę tworzenia form współpracy ponadlokalnej.

Zarząd Związku Województw RP apeluje o podjęcie merytorycznej dyskusji nad fundamentalnymi założeniami projektu ustawy. Jak podkreślono w stanowisku, trwałe i skuteczne rozwiązania w zakresie rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych wymagają partnerskiego dialogu, poszanowania roli samorządów województw oraz zachowania spójności systemu zarządzania rozwojem w Polsce.

Stanowisko zostało skierowane m.in. do Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska, Minister Funduszy i Polityki Regionalnej Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz, Ministra Finansów i Gospodarki Andrzeja Domańskiego oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcina Kierwińskiego.

Pełna treść stanowiska Zarządu Związku Województw RP:

https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2026/05/20260515140810256.pdf