1 godzina temu
Pieniądze trafiły już na konta i za pośrednictwem listonoszy, ale dla części świadczeniobiorców sprawa czternastej emerytury wcale nie musi być zakończona. ZUS rozpoczął kolejną wielką akcję – tym razem do milionów osób trafią decyzje dotyczące wypłaconego we wrześniu świadczenia. W części pism znajduje się fragment, który może wywołać spory niepokój.
Fot. Lucigerma / Shutterstock.Zakład ostrzega bowiem, iż prawo do czternastki może zostać ponownie sprawdzone. o ile później okaże się, iż na najważniejszy dzień świadczenie podstawowe nie powinno być wypłacane, wypłacona wcześniej czternasta emerytura może zostać uznana za świadczenie nienależnie pobrane. Wtedy ZUS może zażądać zwrotu pieniędzy.
ZUS zakończył wypłaty. Prawie 6,3 mln osób dostało pieniądze
Tegoroczna akcja wypłaty czternastych emerytur była ogromna. ZUS poinformował 25 września, iż rozpatrzył 6 239 985 spraw dotyczących łącznie 6 298 632 osób pobierających świadczenia długoterminowe. Łączna wartość przyznanych czternastek przekroczyła 9,2 mld zł brutto, czyli ponad 7,5 mld zł netto.
Większość emerytów i rencistów dostała dodatkowe pieniądze we wrześniu wraz z podstawowym świadczeniem. Ostatnią grupą były osoby pobierające świadczenia i zasiłki przedemerytalne, dla których wypłaty przewidziano najpóźniej na 1 października. Tym samym tegoroczna akcja wypłat została już zakończona.
Teraz rozpoczyna się drugi etap. ZUS zapowiedział wysłanie ponad 6,29 mln decyzji dotyczących przyznanej czternastej emerytury. Oznacza to, iż pismo dostanie praktycznie każdy, komu świadczenie zostało przyznane.
List z ZUS nie oznacza jeszcze, iż trzeba cokolwiek zwracać
To najważniejsza informacja dla osób, które otworzą kopertę i zobaczą ostrzeżenie dotyczące ponownego ustalenia prawa do świadczenia. Sam fakt otrzymania decyzji nie oznacza żądania zwrotu pieniędzy. Jest to standardowa decyzja podsumowująca wypłatę czternastki oraz sposób jej wyliczenia.
ZUS informuje w niej jednak, iż prawo do dodatkowego świadczenia może zostać ponownie ustalone, jeżeli okaże się, iż na 31 sierpnia 2026 roku prawo do emerytury, renty lub innego świadczenia, na podstawie którego wypłacono czternastkę, nie istniało albo świadczenie powinno być wtedy zawieszone.
Wzór decyzji przekazany mediom zawiera również znacznie mocniejsze ostrzeżenie. o ile po późniejszej weryfikacji okaże się, iż wypłata świadczenia podstawowego nie przysługiwała, ZUS może ustalić kwotę nienależnie pobranej czternastki, która będzie podlegała zwrotowi.
Najbardziej muszą uważać dorabiający wcześniejsi emeryci i renciści
Problem dotyczy przede wszystkim osób, które nie osiągnęły jeszcze powszechnego wieku emerytalnego i pobierają wcześniejszą emeryturę albo określone renty, a jednocześnie pracują. W ich przypadku wysokość dodatkowych zarobków może wpływać na prawo do wypłaty świadczenia z ZUS.
Obowiązują 2 podstawowe progi. Przychód przekraczający 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia może powodować zmniejszenie świadczenia. Po przekroczeniu 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia wypłata emerytury albo renty może zostać całkowicie zawieszona.
W okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 roku, a więc również w kluczowym dniu 31 sierpnia, pierwszy limit wynosił 6694,10 zł brutto miesięcznie, a drugi 12 431,80 zł. Dopiero od 1 września progi zostały zmienione na 6463,20 zł oraz 12 003,10 zł. Dla czternastej emerytury najważniejszy jest jednak stan na ostatni dzień sierpnia.
Pieniądze mogły zostać wypłacone, zanim ZUS poznał wszystkie zarobki
Na tym właśnie polega problem. ZUS wypłaca czternastą emeryturę automatycznie na podstawie informacji, którymi dysponuje w momencie ustalania prawa do świadczenia. Rozliczenie dodatkowych przychodów części emerytów i rencistów może jednak nastąpić później.
Może więc dojść do sytuacji, w której we wrześniu na konto wpływa zarówno podstawowe świadczenie, jak i czternastka, a dopiero później – przykładowo podczas rozliczania zarobków – okaże się, iż emerytura lub renta za sierpień powinna była zostać zawieszona.
Jeżeli na 31 sierpnia nie było prawa do wypłaty świadczenia podstawowego, znika również podstawa do otrzymania czternastki. Ustawa wprost pozwala wtedy ZUS na ponowne ustalenie prawa do dodatkowego świadczenia.
Przykład: wcześniejszy emeryt pracował i przekroczył limit
Wyobraźmy sobie osobę pobierającą wcześniejszą emeryturę, która jednocześnie pozostaje aktywna zawodowo. We wrześniu ZUS wypłaca jej czternastkę, ponieważ według informacji dostępnych w tamtym momencie podstawowe świadczenie za sierpień było należne.
Kilka miesięcy później, po ostatecznym rozliczeniu przychodów, okazuje się jednak, iż wysokość zarobków powodowała zawieszenie wypłaty emerytury właśnie w okresie, od którego zależało prawo do czternastki. ZUS może wtedy ponownie przeliczyć sprawę i stwierdzić, iż dodatkowych pieniędzy nie należało wypłacać.
W takim scenariuszu świadczeniobiorca może otrzymać kolejną decyzję – tym razem określającą kwotę, którą trzeba zwrócić. Nie oznacza to więc, iż ZUS po prostu „zabiera” pieniądze wszystkim pracującym emerytom. Chodzi o przypadki, w których po późniejszym rozliczeniu okaże się, iż ustawowe warunki nie były spełnione w kluczowym dniu.
Zwykły emeryt po osiągnięciu wieku emerytalnego zwykle nie musi obawiać się limitów dorabiania
To bardzo ważne rozróżnienie. Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny – w tej chwili 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn – mogą co do zasady dorabiać bez limitu i samo wysokie wynagrodzenie z pracy nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia ich emerytury.
Ryzyko opisane w decyzjach ZUS dotyczy przede wszystkim osób pobierających świadczenia, do których przez cały czas stosuje się ograniczenia związane z osiąganym przychodem. Nie należy więc po otrzymaniu listu zakładać, iż każda pracująca osoba na emeryturze będzie musiała oddawać czternastkę.
Istnieją też szczególne sytuacje dotyczące kontynuowania zatrudnienia bez rozwiązania wcześniejszego stosunku pracy czy określonych rodzajów rent, dlatego ostateczna ocena zawsze zależy od konkretnego świadczenia i sytuacji danej osoby.
Pełna czternastka wyniosła w tym roku 1978,49 zł brutto
W 2026 roku pełna czternasta emerytura była równa najniższej emeryturze i wynosiła 1978,49 zł brutto. Taką kwotę otrzymały osoby, których podstawowa emerytura lub renta nie przekraczała 2900 zł brutto miesięcznie.
Przy świadczeniach powyżej 2900 zł stosowano zasadę „złotówka za złotówkę”. Każda złotówka ponad próg zmniejszała więc czternastkę o złotówkę. o ile wyliczona w ten sposób kwota byłaby niższa niż 50 zł brutto, świadczenie w ogóle nie było wypłacane.
W praktyce oznaczało to, iż czternastki nie otrzymywały osoby, których podstawowe świadczenie przekraczało 4828,49 zł brutto. Sam ten limit nie ma jednak nic wspólnego z późniejszym zwrotem z powodu dorabiania. To 2 odrębne mechanizmy.
Najpierw limit czternastki, później może pojawić się drugi problem
Przy wypłacie ZUS najpierw sprawdzał wysokość podstawowej emerytury lub renty. jeżeli wynosiła do 2900 zł, przysługiwała pełna czternastka. Przy wyższych kwotach dodatkowe świadczenie było proporcjonalnie zmniejszane. Osoby powyżej 4828,49 zł nie dostawały nic.
Osobną kwestią jest jednak samo prawo do wypłaty emerytury lub renty na 31 sierpnia. o ile później okaże się, iż podstawowe świadczenie powinno być w tym dniu zawieszone, problem może pojawić się niezależnie od tego, czy czternastka wynosiła 1978,49 zł, kilkaset złotych czy minimalne 50 zł.
Właśnie dlatego w decyzjach znajduje się ostrzeżenie o możliwości ponownego ustalenia prawa. Wynika ono bezpośrednio z ustawy regulującej kolejne dodatkowe roczne świadczenie pieniężne.
Nie każdy senior dostał pełną kwotę na rękę
Kwota 1978,49 zł była kwotą brutto. Od czternastej emerytury ZUS pobierał składkę zdrowotną oraz zaliczkę na podatek dochodowy na takich samych zasadach jak przy podstawowym świadczeniu. Kwota faktycznie trafiająca na konto zależała więc między innymi od sytuacji podatkowej świadczeniobiorcy.
Czternasta emerytura była natomiast chroniona przed zwykłymi potrąceniami i egzekucją. ZUS wskazuje, iż nie potrąca z niej między innymi zadłużenia egzekwowanego przez komornika. To jednak również nie oznacza, iż świadczenia nie można odzyskać, o ile później zostanie formalnie uznane za nienależnie pobrane. Są to 2 różne sytuacje prawne.
W liście jest również termin na odwołanie
Decyzja ZUS nie jest ostatecznie poza jakąkolwiek kontrolą. Z informacji znajdujących się we wzorze tegorocznej decyzji wynika, iż osoba, która nie zgadza się z rozstrzygnięciem Zakładu, może odwołać się do adekwatnego sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Na wniesienie odwołania jest miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Dlatego koperty z ZUS nie warto odkładać na później. Trzeba przeczytać zarówno wyliczenie czternastki, jak i pouczenie znajdujące się na końcu dokumentu.
Jeżeli przesłana w tej chwili decyzja jedynie potwierdza przyznanie i wysokość czternastki, a w treści znajduje się ogólne ostrzeżenie o możliwym ponownym ustaleniu prawa, nie oznacza to jeszcze żadnego długu. Dopiero osobna decyzja stwierdzająca nienależne pobranie świadczenia tworzyłaby konkretną sytuację wymagającą reakcji.
Nie przelewaj pieniędzy po telefonie albo SMS-ie
Przy milionach wysyłanych decyzji pojawia się również ryzyko wykorzystania sytuacji przez oszustów. o ile ktoś zadzwoni do seniora i powie, iż „ZUS kazał oddać czternastkę”, a następnie poda numer rachunku do szybkiego przelewu, należy potraktować to jako sygnał alarmowy.
Formalny obowiązek zwrotu świadczenia powinien wynikać z decyzji adekwatnego organu, w której znajduje się podstawa prawna, kwota oraz pouczenie dotyczące możliwości odwołania. W razie jakichkolwiek wątpliwości najlepiej sprawdzić sprawę bezpośrednio w ZUS – za pośrednictwem oficjalnego konta, infolinii albo placówki.
Dostałeś list? Najpierw sprawdź, co naprawdę w nim napisano
Senior powinien przede wszystkim ustalić, czy otrzymany dokument jest zwykłą decyzją o przyznaniu czternastej emerytury, czy rzeczywiście decyzją dotyczącą nienależnie pobranego świadczenia. W pierwszym przypadku informacja o możliwości późniejszego ponownego ustalenia prawa jest standardowym ostrzeżeniem wynikającym z przepisów i nie oznacza konieczności podejmowania jakichkolwiek działań.
Szczególną uwagę powinny zachować osoby pobierające wcześniejsze emerytury lub renty i jednocześnie osiągające dodatkowe przychody. o ile ich wynagrodzenia w 2026 roku znajdowały się w okolicach limitów powodujących zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia, warto zachować dokumenty dotyczące zarobków i dokładnie sprawdzić późniejsze rozliczenie ZUS.
Dla zdecydowanej większości osób tegoroczna czternastka pozostanie po prostu dodatkowym świadczeniem wypłaconym zgodnie z prawem. Dla części dorabiających świadczeniobiorców wrześniowy przelew może jednak nie być końcem historii. o ile po rozliczeniu okaże się, iż 31 sierpnia podstawowe świadczenie nie powinno być wypłacane, ZUS ma podstawę do ponownego ustalenia prawa do czternastki, a w konsekwencji również do zażądania zwrotu nienależnie wypłaconej kwoty.
