Wpiszą te dane do specjalnego systemu. Ruszyły kontrole domów, urzędnicy sprawdzą choćby grubość ścian i czystość szyb

Otwiera aplikację na tablecie, wpisuje dane i zamyka drzwi. Od tej chwili twój budynek ma swój cyfrowy paszport w systemie ZONE. Za brak tego wpisu grozi do 5 000 zł kary. Za zamknięcie drzwi przed kontrolerem – też.

Kontrola piwnicy | Grafika poglądowa (generowana automatycznie przy użyciu Gemini).

ZONE – co to jest i od kiedy naprawdę działa

Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków (CEEB) to ogólnopolska baza danych prowadzona przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, gromadząca informacje o źródłach ciepła i spalania paliw w każdym budynku w Polsce. Podstawą prawną jest ustawa z dnia 21 listopada 2008 roku o wsparciu termomodernizacji i remontów oraz centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.). Obowiązek składania deklaracji istnieje od 1 lipca 2021 roku – dla budynków oddanych do użytku przed tą datą termin mija 30 czerwca 2022 roku, dla nowych – 14 dni od uruchomienia źródła ciepła.

ZONE to portal i aplikacja mobilna, przez które odbywa się cała obsługa systemu: składanie deklaracji, zamawianie przeglądów kominiarskich, inwentaryzacja budynku, zgłaszanie „kopciuchów”. GUNB prowadzi od maja do listopada 2026 roku cykl 7 szkoleń „CEEB ekspert” z obsługi systemu, skierowanych do różnych grup użytkowników. System jest rozwijany – i rozrasta się szybciej, niż większość właścicieli domów zdaje sobie sprawę.

Przełomem był 1 stycznia 2026 roku. Zakończył się wtedy okres tolerancji dla właścicieli nieruchomości, którzy lekceważyli obowiązki związane z CEEB. Tradycyjny przegląd kominiarski „na papierze” przestał istnieć w świetle prawa. Jedynym dowodem na bezpieczeństwo instalacji jest teraz e-protokół wprowadzony do systemu przez uprawnionego fachowca. Fizyczna kartka z podpisem kominiarza, która przez dekady wystarczała – dziś nic nie znaczy, jeżeli nie ma jej odpowiednika w ZONE.

Co wpisuje kominiarz – lista danych, która zaskakuje właścicieli domów

Tu zaczyna się clou sprawy, o którym większość właścicieli domów nie ma pojęcia. Coroczny przegląd kominiarski jest obowiązkowy z mocy art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego – to nie jest żadna nowość. Nowością jest to, iż od 2026 roku każdy protokół z tego przeglądu trafia automatycznie do bazy CEEB. I nie chodzi tylko o stan komina.

Kominiarz przeprowadzający przegląd potwierdza to, co właściciel wskazał w deklaracji, uzupełnia o dodatkowe dane lub dokonuje modyfikacji już istniejących. Podczas kontroli deklaracji CEEB sprawdzane są: rodzaj ocieplenia budynku, grubość ocieplenia, roczne zużycie paliwa do ogrzewania, rodzaj dachu. Do systemu trafiają też: rodzaj i wiek źródła ciepła, rodzaj spalanego paliwa, stan techniczny przewodów kominowych i wentylacyjnych, parametry instalacji gazowej jeżeli istnieje.

W protokole środowiskowym – wypełnianym przez inspektorów ochrony środowiska lub straży miejskiej – zakres pozostało szerszy. Obejmuje obserwacje dotyczące oznak spalania odpadów: stan szyb w oknach piwnicznych, kolor i zapach dymu z komina, obecność charakterystycznych śladów wskazujących na spalanie tworzyw sztucznych lub śmieci. To właśnie te dane, wpisane do aplikacji na miejscu, trafiają bezpośrednio do CEEB i mogą uruchomić dalsze postępowanie.

Na wiosnę 2026 roku w systemie CEEB zarejestrowanych było: niemal 5 mln kotłów gazowych, ponad 2,6 mln kotłów na paliwo stałe z ręcznym podawaniem (zasypowych), 1,4 mln kotłów automatycznych, niemal 1,1 mln pieców kaflowych i ponad 1,6 mln kominków i kóz na paliwo stałe. To pełna mapa emisyjności polskiego budownictwa – dostępna urzędnikom, inspektorom i – po weryfikacji tożsamości – samym właścicielom.

Cztery rodzaje dokumentów w systemie – i każdy z innym skutkiem

Do CEEB wprowadzane są cztery rodzaje dokumentów: deklaracje CEEB, formularze inwentaryzacji, protokoły kontroli przeglądów kominowych oraz protokoły kontroli środowiskowej. Każdy z nich ma inny charakter i inne konsekwencje dla właściciela.

• Deklaracja CEEB to dokument, który właściciel składa sam – przez portal ZONE z Profilem Zaufanym. Podaje w niej podstawowe dane o budynku i źródle ciepła. Termin minął 30 czerwca 2022 roku dla budynków istniejących. Brak deklaracji grozi grzywną do 500 zł, a w postępowaniu sądowym – do 5 000 zł.
• Formularz inwentaryzacji to rozszerzone dane o budynku: materiał ścian, grubość ocieplenia, rodzaj okien, rodzaj dachu, kubatura, powierzchnia użytkowa. Wypełnia go uprawniony specjalista podczas wizyty w budynku. Inwentaryzacja nie jest obowiązkowa z mocy przepisu – ale właściciel może ją zamówić on-line przez ZONE, a jej dane mogą być weryfikowane przez organy nadzoru budowlanego.
• Protokół kontroli kominiarskiej – obowiązkowy wynik corocznego przeglądu. Od 1 stycznia 2026 roku musi istnieć wyłącznie jako e-protokół w systemie ZONE. Papierowy odpowiednik nie ma mocy prawnej.
• Protokół kontroli środowiskowej – wypełniany przez inspektorów środowiska lub straży miejskiej podczas kontroli pod kątem spalania odpadów. Zawiera obserwacje terenowe i może stanowić podstawę do nałożenia mandatu lub wszczęcia postępowania administracyjnego.

Ubezpieczyciele mają dostęp do bazy – i to jest największy haczyk

Kary administracyjne to jedno. Ale największa pułapka w 2026 roku nie dotyczy mandatów, ale ubezpieczeń. Firmy ubezpieczeniowe uzyskały dostęp do bazy CEEB. W przypadku pożaru sadzy lub zaczadzenia likwidator w pierwszej kolejności sprawdza e-protokół w systemie. jeżeli kominiarz nie dopełnił cyfrowego obowiązku, ubezpieczyciel ma prawo odmówić wypłaty odszkodowania, powołując się na rażące niedbalstwo właściciela i brak aktualnych przeglądów technicznych.

To zmiana fundamentalna. Przez lata brak przeglądu kominiarskiego był naruszeniem przepisów, które w praktyce rzadko kogoś dotykało, bo egzekucja była iluzoryczna. Teraz konsekwencja jest automatyczna i finansowo druzgocąca: brak e-protokołu w ZONE = potencjalna odmowa odszkodowania za pożar. Dla właściciela domu wartego kilkaset tysięcy złotych to ryzyko, które nie potrzebuje żadnej wizyty inspektora, żeby się zmaterializować.

Kto może wejść do domu – i kiedy można powiedzieć „nie”

Tu pojawia się ważne rozróżnienie, które brief słusznie sygnalizuje, ale które trzeba opisać precyzyjnie. Kontrola deklaracji CEEB nie jest obowiązkowa jak w przypadku spisu źródeł ciepła. Urzędnicy wejdą do domu pod warunkiem, iż właściciel im na to pozwoli. Wizyta inspektora w celu weryfikacji danych z deklaracji wymaga zgody właściciela – odmowa jest legalna i nie grozi bezpośrednią karą.

Inaczej jest z kontrolą środowiskową prowadzoną przez straż miejską lub inspektorów ochrony środowiska pod kątem spalania odpadów. Tu uprawnienia są szersze – kontroler może wejść na posesję i do pomieszczeń gospodarczych, w których stoi piec. Odmowa wpuszczenia kontrolera podczas kontroli środowiskowej może skutkować karą do 5 000 zł.

Kominiarz z kolei wchodzi na podstawie umowy – właściciel musi mu udostępnić dostęp do przewodów kominowych i kotłowni. jeżeli odmówi, nie będzie e-protokołu w systemie, co równa się brakowi ważnego przeglądu – a to uruchamia już opisane konsekwencje ubezpieczeniowe i administracyjne.

Tabela: co trafia do CEEB i kto to wpisuje

Warszawa: 2,5 tysiąca terminali PDA dla gmin i tysiące kopciuchów do sprawdzenia

Skala wdrożenia systemu w Warszawie i gminach Mazowsza jest szczególna. Terminale PDA zostały przekazane gminom w celu ułatwienia pracy przy wykonywaniu kontroli w terenie – z aplikacją ZONE zainstalowaną bezpośrednio na urządzeniu. W praktyce warszawscy kontrolerzy straży miejskiej prowadzący patrole antysmogowe mają przy sobie tablety z bezpośrednim dostępem do bazy CEEB – i mogą na miejscu sprawdzić, czy kontrolowany budynek ma aktualną deklarację i e-protokół kominiarski.

Warszawa sama w sobie jest miastem w dużej mierze ogrzewanym sieciowo lub gazem – ale tysiące domów jednorodzinnych w Wawrze, Białołęce, Wesołej, Ursusie i Włochach wciąż korzystają z kotłów na paliwo stałe. To właśnie te budynki są priorytetem kontroli środowiskowych, bo to tu ryzyko spalania śmieci i „kopciuchów” jest największe. CEEB pozwala Zarządowi Oczyszczania Miasta i straży miejskiej typować adresy do kontroli na podstawie danych z deklaracji – bez przypadkowego chodzenia od drzwi do drzwi.

Przejrzyj e-protokół, zanim zrobi to ubezpieczyciel lub urzędnik

1. Sprawdź, czy twoja deklaracja CEEB istnieje w systemie. Wejdź na ceeb.gov.pl i wybierz „Sprawdź swoją deklarację”. jeżeli jej nie ma – złóż ją natychmiast przez ZONE z Profilem Zaufanym. Termin dla budynków istniejących minął 30 czerwca 2022 roku, ale złożenie deklaracji z opóźnieniem jest lepsze niż jej brak – zmniejsza ryzyko nałożenia kary i reguluje stan prawny budynku w systemie.

2. Upewnij się, iż kominiarz po ostatnim przeglądzie wpisał e-protokół do CEEB. Fizyczna kartka nie wystarczy. Na stronie ZONE (zone.gunb.gov.pl, zakładka „Wyszukiwarka dokumentów”) możesz sprawdzić, czy protokół istnieje w systemie – wystarczy unikalny identyfikator dokumentu i adres e-mail podany przy przeglądzie. jeżeli wpisu nie ma – skontaktuj się z kominiarzem i zażądaj uzupełnienia. Koszt przeglądu kominiarskiego z wpisem do CEEB wynosi od 250 do 450 zł dla domu jednorodzinnego.

3. jeżeli zmieniłeś sposób ogrzewania – zaktualizuj deklarację w ciągu 14 dni. Montaż pompy ciepła, nowego kotła, kominka lub podłączenie do sieci gazowej wymaga aktualizacji deklaracji CEEB. 14-dniowy termin biegnie od uruchomienia nowego źródła ciepła. Brak aktualizacji przy starej deklaracji wskazującej „kopciucha” lub piec węglowy może skutkować kontrolą środowiskową.

4. Sprawdź w ZONE, kto jest uprawniony do wpisywania danych w twoim rejonie. Portal ZONE umożliwia weryfikację osoby uprawnionej – kominiarza lub osoby z uprawnieniami budowlanymi – w wykazie osób uprawnionych bez konieczności logowania. jeżeli ktoś zjawia się u ciebie jako „kominiarz z aplikacją ZONE” – sprawdź go w wykazie przed wpuszczeniem. Przypadki podszywania się pod kominiarzy i wyłudzeń są odnotowane przez GUNB.

5. Nie blokuj kontroli środowiskowej straży miejskiej. Odmowa wpuszczenia kontrolera podczas kontroli środowiskowej grozi karą do 5 000 zł – niezależnie od tego, czy faktycznie spalasz odpady. Kontrola środowiskowa dotyczy piwnicy i kotłowni, nie prywatnych pomieszczeń mieszkalnych. jeżeli masz czyste sumienie i legalny piec – wpuszczenie kontrolera zamyka temat w kilka minut.