Stało się. Unia wprowadzi nowy obowiązek. Zobacz, jakie zmiany czekają właścicieli domów. Wydasz krocie choćby o ile nie chcesz

Budowa domu za kilka lat będzie wyglądała inaczej niż dzisiaj. Unijne przepisy zostały już przyjęte i wyznaczają konkretną datę, od której nowe budynki mieszkalne mają spełniać dodatkowe wymagania. Nie oznacza to jednak, iż każdy istniejący dom trzeba będzie przebudować. 1 stycznia 2030 roku zacznie działać zasada dotycząca nowych inwestycji, a szczegóły będą zależały także od warunków technicznych i ekonomicznych konkretnego budynku.

Fot. Maryia Blizniakova / Shutterstock.

Od 1 stycznia 2030 roku nowe domy wejdą w zupełnie nowe zasady

Zmiana wynika z nowej dyrektywy EPBD, czyli unijnych przepisów dotyczących charakterystyki energetycznej budynków. Komisja Europejska wyjaśnia, iż w przypadku nowych budynków mieszkalnych, dla których wniosek o pozwolenie na budowę zostanie złożony od początku 2030 roku, mają być stosowane odpowiednie instalacje wykorzystujące energię słoneczną, o ile ich montaż będzie technicznie odpowiedni oraz wykonalny ekonomicznie i funkcjonalnie. W praktyce najczęściej będzie chodziło o fotowoltaikę, choć sama dyrektywa nie ogranicza nowych wymagań wyłącznie do paneli produkujących prąd.

Podstawą zmian jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Jej art. 10 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia montażu odpowiednich instalacji wykorzystujących energię słoneczną na wszystkich nowych budynkach mieszkalnych, o ile jest to odpowiednie pod względem technicznym oraz wykonalne pod względem ekonomicznym i funkcjonalnym. W samej dyrektywie graniczny termin określono na 31 grudnia 2029 roku, natomiast Komisja Europejska precyzuje, iż w odniesieniu do budynków mieszkalnych chodzi o wnioski o pozwolenie na budowę składane od 1 stycznia 2030 roku.

To ważne rozróżnienie dla osób, które planują budowę domu w kolejnych latach. Nie chodzi o to, iż w noc sylwestrową z 2029 na 2030 rok każdy istniejący dom nagle będzie musiał dostać fotowoltaikę. Nowe wymaganie zostało powiązane z nowymi budynkami. Komisja wskazuje właśnie moment składania wniosku o pozwolenie na budowę jako granicę stosowania obowiązku w sektorze mieszkaniowym.

Fotowoltaika nie zawsze będzie jedyną możliwością

Choć przy nowych przepisach najczęściej mówi się o panelach fotowoltaicznych, dyrektywa używa szerszego określenia „instalacje wykorzystujące energię słoneczną”. Komisja Europejska wymienia zarówno fotowoltaikę produkującą energię elektryczną, jak i instalacje solarne wykorzystujące słońce do produkcji ciepła. Przepisy mają być przy tym wdrażane z zachowaniem neutralności technologicznej, dlatego na tym etapie nie można powiedzieć, iż każdy inwestor w Polsce będzie ustawowo zobowiązany do kupienia dokładnie określonego zestawu paneli PV o konkretnej mocy.

Szczegóły mają zostać ustalone na poziomie krajowym. Państwa członkowskie mają przygotować kryteria określające, w jaki sposób obowiązek będzie realizowany w praktyce oraz kiedy możliwe będzie zastosowanie zwolnienia. Ministerstwo Rozwoju i Technologii również wskazuje, iż wykorzystanie energii słonecznej w nowych budynkach będzie uzależnione od technicznej wykonalności i ekonomicznej opłacalności. Dopiero polskie regulacje wykonawcze pokażą więc dokładnie, jakie rozwiązania będzie musiał przewidzieć projektant konkretnego domu.

Nie każdy dach będzie traktowany tak samo. Unia przewidziała wyjątki

To jeden z najważniejszych fragmentów nowych przepisów. Obowiązek nie został zapisany w formie prostej zasady: „każdy dom musi mieć panele”. Dyrektywa wymaga instalacji wtedy, gdy jest ona odpowiednia technicznie oraz wykonalna ekonomicznie i funkcjonalnie. Państwa członkowskie mają samodzielnie ustalić kryteria pozwalające ocenić konkretne budynki i określić możliwe zwolnienia.

Znaczenie mogą mieć między innymi konstrukcja budynku, możliwości montażu instalacji, sposób wykorzystania dachu czy inne jego funkcje. Komisja Europejska w wytycznych dotyczących wdrażania art. 10 wskazuje na przykład na nośność konstrukcji, orientację i kąt dachu w istniejących obiektach. Sama dyrektywa pozwala krajom uwzględniać również dachy zielone, izolację poddaszy i dachów oraz integralność konstrukcji. W przypadku nowego domu projekt będzie jednak tworzony już ze świadomością nowych wymagań, dlatego część potencjalnych problemów można będzie rozwiązać jeszcze na etapie projektowania.

Nowy dom ma być od początku przygotowany na wykorzystanie słońca

EPBD wprowadza jeszcze jeden obowiązek, który łatwo pomylić z samym montażem paneli. Wszystkie nowe budynki mają być projektowane tak, aby optymalizować ich potencjał wykorzystania energii słonecznej na podstawie nasłonecznienia konkretnego miejsca. Chodzi o to, aby konstrukcja budynku pozwalała w przyszłości zainstalować technologie słoneczne bez konieczności wykonywania kosztownych zmian konstrukcyjnych.

Komisja Europejska jako przykład podaje projektowanie konstrukcji mogącej przenieść dodatkowy ciężar instalacji. Znaczenie może mieć też orientacja budynku oraz geometria dachu. Nie oznacza to jednak, iż każdy przyszły dom musi zostać ustawiony idealnie na południe. Komisja przypomina, iż również powierzchnie skierowane na wschód lub zachód mogą efektywnie produkować energię, tyle iż w innych godzinach dnia. Projektowanie nowych domów będzie więc coraz częściej obejmowało nie tylko rozmieszczenie pokojów czy wygląd elewacji, ale również przyszłe wykorzystanie dachu jako miejsca produkcji energii.

Masz już dom? EPBD nie nakazuje montowania na nim fotowoltaiki w 2030 roku

Właściciele istniejących domów nie powinni mylić tych zmian z obowiązkiem modernizacji wszystkich nieruchomości mieszkalnych. Komisja Europejska wyjaśnia wprost, iż dyrektywa nie nakłada obowiązku instalowania urządzeń solarnych na istniejących budynkach mieszkalnych. Państwa mogą oczywiście wprowadzać własne rozwiązania krajowe lub lokalne, na przykład wiązać określone inwestycje z programami wsparcia, ale nie wynika z EPBD zasada, zgodnie z którą od 2030 roku każdy właściciel starszego domu musi zamontować panele.

To zasadnicza różnica. o ile ktoś mieszka od kilkunastu lat w domu jednorodzinnym i nie planuje budowy nowego obiektu, sama data 1 stycznia 2030 roku nie oznacza dla niego automatycznego obowiązku wejścia na dach i wykonania instalacji. Nowe wymaganie dotyczące wszystkich budynków mieszkalnych odnosi się do nowych inwestycji.

Od 2030 roku zmieni się znacznie więcej niż sam dach

Instalacje słoneczne są tylko częścią znacznie szerszej zmiany w europejskim budownictwie. Od 1 stycznia 2030 roku wszystkie nowe budynki mają spełniać standard budynków bezemisyjnych. Wcześniej, od 2028 roku, wymaganie zacznie dotyczyć nowych budynków będących własnością instytucji publicznych. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wskazuje, iż budynek bezemisyjny ma charakteryzować się bardzo wysoką charakterystyką energetyczną, potrzebować bardzo małej ilości energii i nie powodować na miejscu emisji dwutlenku węgla ze spalania paliw kopalnych.

Dla osoby planującej budowę domu pod koniec obecnej dekady oznacza to, iż projekt będzie musiał być dostosowany do kilku nowych wymagań jednocześnie. Większe znaczenie będą miały izolacja budynku, sposób ogrzewania, zapotrzebowanie na energię i możliwość wykorzystania źródeł odnawialnych. Instalacja solarna będzie jednym z elementów całego systemu, a nie osobnym urządzeniem dodawanym na koniec budowy tylko po to, żeby spełnić jeden przepis.

Zmiany zaczynają się wcześniej. Pierwsze budynki zostaną objęte obowiązkiem już w 2027 roku

Rok 2030 jest najważniejszy dla osób budujących własny dom, ale harmonogram EPBD zaczyna działać wcześniej. Do 31 grudnia 2026 roku odpowiednie instalacje słoneczne mają pojawiać się na nowych budynkach publicznych i niemieszkalnych o powierzchni użytkowej większej niż 250 m2, o ile spełnione są warunki techniczne, ekonomiczne i funkcjonalne. W kolejnych latach obowiązek obejmuje następne grupy budynków publicznych oraz większe istniejące budynki niemieszkalne poddawane ważniejszej renowacji.

Do końca 2029 roku wymagania obejmą także nowe zadaszone parkingi fizycznie przylegające do budynków. Harmonogram został więc rozłożony na kilka lat, aby rynek budowlany, projektanci, producenci i państwa członkowskie mogli stopniowo dostosować się do nowych zasad. Właściciel budujący zwykły dom jednorodzinny najmocniej odczuje zmianę właśnie od 2030 roku.

Fotowoltaika już dziś jest masowa. W Polsce działa ponad 1,6 mln mikroinstalacji

Zmiana nie wprowadza na polski rynek technologii, która dopiero raczkuje. Według danych Urzędu Regulacji Energetyki na koniec 2025 roku w Polsce działało ponad 1,63 mln mikroinstalacji OZE, a aż 99,9 proc. z nich stanowiła fotowoltaika. W kwietniu 2026 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska podawało już ponad 1,63 mln instalacji prosumenckich o łącznej mocy przekraczającej 13,4 GW.

Nowe przepisy mają jednak zmienić moment podejmowania decyzji. Dzisiaj inwestor może zbudować dom, zamieszkać w nim, a dopiero po kilku latach zdecydować się na panele. Po wejściu nowych wymagań instalacja wykorzystująca energię słoneczną ma być – tam, gdzie spełnione są odpowiednie warunki – elementem przewidzianym już przy realizacji nowego budynku. To może również wpłynąć na sposób projektowania instalacji elektrycznej, połaci dachowych i miejsca przeznaczonego na urządzenia towarzyszące.

W Warszawie problemem może być nie tylko dach, ale również cień sąsiednich budynków

Nowe zasady będą obowiązywały również osoby budujące domy w Warszawie i na terenie aglomeracji. Tutaj krajowe kryteria technicznej i ekonomicznej wykonalności mogą mieć szczególne znaczenie. W gęstszej zabudowie potencjał wykorzystania energii słonecznej zależy nie tylko od samego dachu, ale także od otaczających budynków, drzew i zacienienia działki. Zupełnie inaczej może wyglądać sytuacja domu budowanego na otwartym terenie w Wawrze czy na obrzeżach Białołęki, a inaczej niewielkiej inwestycji w ciasnej istniejącej zabudowie.

Na razie nie można jednak stworzyć listy warszawskich działek, na których właściciel zostanie z obowiązku zwolniony. Takie szczegóły mają wynikać z krajowych zasad wdrażających dyrektywę. Wiadomo natomiast, iż ocena ma uwzględniać realne możliwości konkretnego budynku, a nie działać wyłącznie na zasadzie automatycznego nakazu zamontowania określonej liczby paneli.

Nie wiadomo jeszcze, ile paneli będzie musiał mieć nowy dom

To szczególnie ważne dla osób, które próbują już dziś policzyć przyszłe koszty budowy. Dyrektywa nie ustala jednej mocy instalacji dla wszystkich nowych domów, nie podaje liczby paneli i nie mówi, iż każdy dach ma zostać w całości pokryty fotowoltaiką. Państwa członkowskie mają opracować własne kryteria praktycznej realizacji obowiązku z uwzględnieniem potencjału technicznego i ekonomicznego oraz charakterystyki budynku.

Nie da się więc uczciwie powiedzieć, iż po 2030 roku każdy inwestor będzie musiał dopłacić do budowy dokładnie 20, 30 czy 50 tys. zł. Koszt instalacji zależy od jej rodzaju, mocy, konstrukcji dachu, sposobu montażu, urządzeń dodatkowych i cen obowiązujących w momencie realizacji. Do 2030 roku sam rynek może się również znacząco zmienić. Pewny jest kierunek przepisów, a nie dzisiejsza cena przyszłej instalacji.

Planujesz budowę w okolicach 2030 roku? Data złożenia dokumentów może mieć duże znaczenie

Osoby, które myślą o rozpoczęciu inwestycji pod koniec dekady, powinny śledzić przede wszystkim polskie przepisy wdrażające EPBD. Komisja Europejska wskazuje 1 stycznia 2030 roku jako datę odnoszącą się do wniosków o pozwolenie na budowę nowych budynków mieszkalnych. To oznacza, iż przy inwestycjach przygotowywanych na przełomie 2029 i 2030 roku znaczenie może mieć nie tylko dzień rozpoczęcia prac, ale również moment wejścia projektu w procedurę administracyjną.

Nie warto jednak przyspieszać budowy wyłącznie na podstawie ogólnej informacji o dyrektywie. Do wejścia obowiązku pozostało kilka lat, a Polska musi jeszcze szczegółowo określić sposób jego wykonania, kryteria oraz dopuszczalne zwolnienia. Przy projekcie przygotowywanym bliżej 2030 roku trzeba będzie sprawdzić aktualne warunki techniczne oraz zasady obowiązujące w dniu składania dokumentów. Dopiero wtedy będzie wiadomo, jaka instalacja będzie wymagana w konkretnym domu i czy w danym przypadku spełnione są warunki techniczne, ekonomiczne oraz funkcjonalne.

Starych domów nie trzeba masowo przerabiać. Nowe trzeba będzie projektować inaczej

Najważniejsza różnica jest więc prosta. Właściciel istniejącego domu nie dostaje z EPBD nakazu zamontowania fotowoltaiki 1 stycznia 2030 roku. Osoba planująca nowy dom po tej dacie będzie natomiast wchodziła w zupełnie nowy standard budownictwa. Projekt ma uwzględniać możliwość efektywnego wykorzystania słońca, a odpowiednia instalacja solarna będzie wymagana tam, gdzie będzie miała techniczny, ekonomiczny i funkcjonalny sens.

Dlatego można już mówić o obowiązku wyposażenia nowych budynków w instalacje wykorzystujące energię słoneczną, z przewidzianymi wyjątkami. Dla osób planujących budowę najważniejsza data to 1 stycznia 2030 roku, ale szczegóły będą jeszcze wynikały z polskich regulacji. Właśnie od nich zależy, jak szeroko nowy obowiązek będzie stosowany w praktyce.