Przyszłość Panteonu Górnośląskiego pod znakiem zapytania. Resort kultury wycofał się z finansowania, samorząd zostaje z problemem

Sejmik Województwa Śląskiego w poniedziałek 21 września podjął uchwałę o zmianie statutu Panteonu Górnośląskiego w Katowicach. Z listy podmiotów współprowadzących tę instytucję wykreślono Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które samodzielnie zrezygnowało z tej roli.

Zakończenie finansowania i niepewna przyszłość

Panteon Górnośląski, mieszczący się w podziemiach katowickiej archikatedry, działa od 2022 roku. Pierwotnie tworzyły go cztery podmioty: Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urząd Miasta Katowice oraz Archidiecezja Katowicka.

Decyzję o rezygnacji ze współprowadzenia placówki resort kultury ogłosił w połowie 2025 roku, a weszła ona w życie z końcem tamtego roku. Rezygnację argumentowano zakończeniem etapu wsparcia inwestycyjnego. Wraz z tą decyzją, od 2026 roku ministerstwo przestało przekazywać roczną dotację podmiotową w wysokości 1 mln zł. Dotychczas – na mocy umowy z 2023 roku – po 1 mln zł rocznie przekazywały MKiDN, samorząd województwa oraz miasto Katowice, natomiast archidiecezja dorzucała 100 tys. zł.

Podczas sesji sejmiku marszałek województwa Wojciech Saługa skrytykował dotychczasowe funkcjonowanie placówki, oceniając, iż od początku „brakuje na nią pomysłu” oraz „brakuje w niej treści”. Zauważył również, iż wycofanie się ministerstwa to dodatkowe obciążenie dla samorządu, który będzie musiał przejąć większą część finansowania. Marszałek zasygnalizował jednocześnie, iż realizowane są rozmowy na temat dalszych losów instytucji.

Inicjatywa i statutowe cele

Powstanie Panteonu było inicjatywą arcybiskupa Wiktora Skworca, który wyszedł z taką propozycją do MKiDN w 2018 roku. Umowę powołującą instytucję podpisano dwa lata później. Na adaptację podziemi archikatedry ministerstwo przeznaczyło 29,1 mln zł dotacji celowej.

Do głównych celów statutowych Panteonu należy upamiętnienie:

– stulecia przyłączenia części Górnego Śląska do Polski (1922 r.),

– stulecia polskiej administracji kościelnej na Górnym Śląsku,

– trzech powstań śląskich,

– historii regionu po I wojnie światowej,

– osób zasłużonych dla polskości ziem Górnego Śląska.

W statucie zapisano również czynny udział w budowaniu tożsamości narodowej i społeczeństwa opartego na wartościach chrześcijańskich.

Kontrowersje wokół narracji historycznej

Działalność Panteonu Górnośląskiego od początku budzi spore emocje. Regionaliści i krytycy zarzucają placówce, iż zamiast ukazywać pełną, wielokulturową i skomplikowaną tożsamość Górnego Śląska, skupiła się wyłącznie na akcentowaniu wątków narodowych i katolickich, które stanowią jedynie jej część. Zmiana statutu i wycofanie się finansowe MKiDN otwierają nowy rozdział w dyskusji nad tym, czym Panteon Górnośląski powinien być w przyszłości.