7 godzin temu
Analiza w skrócie:
- Obywatele Armenii 7 czerwca 2026 roku wybiorą nowy skład parlamentu. W rywalizacji o miejsca w Zgromadzeniu Narodowym bierze udział łącznie 18 ugrupowań.
- Najważniejszym czynnikiem warunkującym kontekst nadchodzących wyborów oraz tematy kampanijne są sprawy geopolityki i polityki zagranicznej Armenii. W ostatnim czasie sytuacja międzynarodowa tego państwa podlegała dynamicznym zmianom, co przekłada się na silny wydźwięk tych kwestii.
- Największe szanse na zwycięstwo w wyborach ma w tej chwili sprawująca władzę Umowa Społeczna.
W czerwcu w Republice Armenii odbędą się wybory parlamentarne Będą one sprawdzianem przede wszystkim dla w tej chwili urzędującego premiera Nikola Paszyniana. Ostatnie wybory do organu ustawodawczego w tym państwie miały miejsce w 2021 roku. W ciągu ostatnich pięciu lat sytuacja wewnętrzna i międzynarodowa Armenii ulegała dynamicznym zmianom.
Charakterystyka parlamentu Armenii
Władzę ustawodawczą w Armenii sprawuje jednoizbowy parlament – Zgromadzenie Narodowe. Zgodnie z armeńską konstytucją jest on organem przedstawicielskim narodu, wykonuje władzę ustawodawczą, sprawuje nadzór nad władzą wykonawczą, uchwala budżet państwa oraz realizuje inne funkcje przewidziane przez ustawę zasadniczą. Jego skład stanowi co najmniej 101 deputowanych. Tym samym w ściśle określonych sytuacjach liczba ta może ulec zwiększeniu. Kadencja wybranego parlamentu trwa pięć lat, przy czym we wskazanych przypadkach może zostać ona skrócona. Przykładowo sytuacja taka miała miejsce w 2021 roku, kiedy to po przegranej drugiej wojnie karabaskiej i naciskom społecznym, premier Armenii Nikol Paszynian postanowił poddać się testowi na poparcie społeczne.
System wyborczy w wyborach parlamentarnych w Armenii
Wybory parlamentarne przeprowadzane są w oparciu o zasady powszechnego, bezpośredniego, równego i wolnego prawa wyborczego oraz realizowane są w głosowaniu tajnym. Ordynacja wyborcza w przypadku elekcji do Zgromadzenia Narodowego w Armenii ma charakter proporcjonalny. Próg wyborczy dla partii wynosi 4%, dla koalicji wyborczych składających się z dwóch bądź trzech partii jest to 8%, natomiast w sytuacji gdy jest ich cztery bądź więcej wynosi on 10%.
Termin nadchodzących wyborów parlamentarnych w Armenii
Prezydent Republiki Armenii Wahagn Chaczaturian zgodnie ze swoją prerogatywą ogłosił, iż wybory parlamentarne odbędą się w dniu 7 czerwca 2026 roku (niedziela). Formalnie kampania wyborcza trwa od 8 maja do 5 czerwca. Jednocześnie kodeks wyborczy nie zabrania jej prowadzenia poza tym okresem. Natomiast w dniu 6 czerwca oraz 7 czerwca do godziny 20 będzie obowiązywała cisza wyborcza.
Ugrupowania startujące w nadchodzących wyborach parlamentarnych
W rywalizacji wyborczej o miejsca w armeńskim organie ustawodawczym udział bierze 16 partii oraz dwie koalicje wyborcze. Do najważniejszych ugrupowań zalicza się partię Umowa Społeczna (obecnie urzędującego premiera Nikola Paszyniana), Sojusz Armenia (byłego prezydenta Armenii Roberta Koczariana), koalicję Silna Armenia (rosyjsko-armeńskiego oligarchy Samwela Karapetiana), partię Kwitnąca Armenia (biznesmena i polityka Gagika Carukjana), partię Ormiański Kongres Narodowy (pierwszego prezydenta Republiki Armenii Lewa Ter-Petrosjana), partię Skrzydła Jedności (byłego rzecznika praw obywatelskich Armenii Armana Tatojana), partię Jasna Armenia oraz partię Nowa Siła.
Najważniejsze postulaty wyborcze
Znaczna część postulatów wyborczych jest powiązana z sytuacją geopolityczną Armenii. Główny punkt to orientacja tego państwa w polityce zagranicznej. Obecne władze są za dalszą integracją z zachodem, w tym ze strukturami unijnymi, natomiast opozycja w postaci m.in. Sojuszu Armenii, Silnej Armenii czy tez Kwitnącej Armenii opowiada się za powrotem do strategicznych relacji z Federacją Rosyjską. Oficjalnie jednak podkreślają, iż należy zachować równowagę w polityce międzynarodowej.
Istotną kwestią jest również odblokowanie szlaków komunikacyjnych i granic z Azerbejdżanem i Turcją. Obecne władze chcą pokazać, iż dla Armenii będzie to szansa gospodarcza, zaś najważniejsze ugrupowania opozycyjne opowiadają się za wstrzymaniem obecnego procesu pokojowego uważając go za nieuczciwy i niekorzystny dla państwa
Tym samym podnoszone są również kwestie bezpieczeństwa narodowego. W kampanii wyborczej istotną kwestie zajmują również sprawy związane z tworzeniem nowych miejsc pracy, podniesieniem płacy minimalnej, zwiększeniem poziomu PKB oraz obniżaniem wybranych podatków.
Tendencje w sondażach wyborczych
Według sondaży wyborczych w tej chwili największą popularnością cieszy się sprawująca aktualnie władzę partia Umowa Społeczna. Wskazuję, iż może ona liczyć na około 30% głosów. Sondaże jednocześnie wskazują, iż do parlamentu mogą dostać się także Silna Armenia, Sojusz Armenia oraz Kwitnąca Armenia jednak z rezultatami choćby kilkukrotnie niższymi niż dominujące w nich ugrupowanie. Na granicy progu wyborczego znajdują się również inne opcje polityczne. Co istotne sondaże ujawniają wysoki odsetek wyborców niezdecydowanych. Mogą oni mieć zatem istotny wpływ na ostateczny rezultat wyborczy.
Kontekst i tło polityczne wyborów parlamentarnych
Kontekst i tło polityczne nadchodzących wyborów do Zgromadzenia Narodowego Republiki Armenii jest bardzo zróżnicowane i naznaczone wieloma czynnikami. Na pierwszy plan wybijają się kwestie geopolityki i polityki zagranicznej. Podkreśla się wręcz, iż elementy te nie były tak silnie obecne w poprzednich kampaniach wyborczych jak ma to miejsce aktualnie. To wynik dużej dynamiki wielu rozmaitych i zróżnicowanych procesów politycznych związanych z tym państwem, które miały miejsce na przestrzeni ostatnich kilku lat. Pojawiają się również głosy, iż dla Armenii będą to jedne z najważniejszych wyborów od 1991 roku, czyli od czasu uzyskania przez to państwo niepodległości.
Przede wszystkim należy podkreślić, iż będą to pierwsze wybory parlamentarne od momentu utraty przez Ormian Górskiego Karabachu we wrześniu 2023 roku i przejęciu pełnej kontroli nad tym regionem przez Azerbejdżan. Dla Ormian było to niezwykle traumatyczne wydarzenie i przeżycie, ze względu na to, iż ma on dla nich istotne znaczenie historyczne, religijne i kulturowe. Wielu Ormian utratę tego regionu wiążę z postawą i polityką prowadzoną przez Nikola Paszyniana, który dąży do uregulowania relacji z sąsiadami Armenii, tj. Azerbejdżanem oraz wspierającą go Turcją.
Ważnym aspektem w dynamice rozwoju międzynarodowej sytuacji Armenii, która rzutuje na obecną kampanię wyborczą była także intensyfikacja procesu pokojowego z Azerbejdżanem po wojnie karabaskiej z 2020 roku, a także zmianą jego charakteru po utracie Górskiego Karabachu. Początkowo w proces pokojowy aktywnie włączyli się odrębnie międzynarodowi aktorzy tacy jak USA, Unia Europejska i Rosja, którzy pragnęli umacniać swoje wpływy w regionie. Natomiast po 2023 roku Azerowie narzucili format dwustronny rozmów pokojowych marginalizując zaangażowanie podmiotów zewnętrznych. Sytuacja ponownie uległa zmianie kiedy to w sierpniu 2025 roku na zaproszenie prezydenta USA Donalda Trumpa, prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew i premier Armenii Nikol Paszynian spotkali się w Waszyngtonie i podpisali deklarację odnośnie do przyszłego porozumienia pokojowego. Jednym z najistotniejszych punktów było zobowiązanie stron do odblokowania między stronami szlaków komunikacyjnych, a zwłaszcza do uruchomienia drogi łączącej Azerbejdżan z jego eksklawą Nachiczewan przez terytorium Armenii. Ma być to tzw. Szlak Trumpa na rzecz Międzynarodowego Pokoju i Dobrobytu. Część Ormian odebrało tę deklarację negatywnie ze względu na zbyt daleko idące ustępstwa na rzecz Azerów.
Władze Armenii również próbuję przeorientować swoją politykę zagraniczną na bardziej prozachodnią, a zarazem starają się ograniczać wpływy rosyjskie. Z tego względu zauważalnie wzrosło międzynarodowe zainteresowanie tym państwem. Swoją obecność coraz intensywniej próbuje odznaczać tam UE i USA. Było to widoczne zwłaszcza we wspomnianym już pośrednictwie w procesie pokojowym z Azerbejdżanem. adekwatnie w chwili obecnej to Stany Zjednoczone są głównym brokerem procesu pokojowego między stronami, zaś inne podmioty adekwatnie nie mają na niego wpływu. Jednocześnie USA są zaangażowane w regionie Kaukazu Południowego jak nigdy dotąd. W lutym wiceprezydent USA J.D. Vance złożył wizytę w tym państwie podczas której to m.in. podpisał porozumienie o współpracy w dziedzinie energetyki jądrowej. Była to pierwsza wizyta amerykańskiego polityka o takiej randze w Armenii. Jednocześnie pod koniec maja na krótką wizytę przybył sekretarz stanu Marco Rubio, który podpisał z ministrem spraw zagranicznych Armenii Araratem Mirzojanem umowy o kompleksowym partnerstwie strategicznym (w 2025 oba państwa podpisały pierwotną umowę o partnerstwie strategicznym), porozumienie dotyczące minerałów ziem rzadkich oraz związane z budową tzw. Szlaku Trumpa.
Należy odnotować także fakt, iż państwo to dostało również zaproszenie do Rady Pokoju, a sam premier był na ceremonii inaugurującej ten format. To pokazuje, iż USA są realnie zainteresowane państwem i regionem, a zarazem chcą istotnie wpływać na rozwój sytuacji w tej części świata. w tej chwili urzędujące władze Armenii cieszą się wysokim zaufaniem i poparciem administracji amerykańskiej o czym świadczą wskazane wizyty, a także wypowiedzi Donalda Trumpa, który jednoznacznie popiera premiera Nikola Paszyniana w wyborach.
UE również jest podmiotem, który stara się angażować w Armenii. Podejmowane są po obu stronach inicjatywy, które mają zbliżać te podmioty do siebie. Administracja europejska również wyraża poparcie dla wielu działań obecnych władz armeńskich. Należy podkreślić, iż na miesiąc przed wyborami, tj. na początku maja w Erywaniu odbył się Szczyt Europejskiej Wspólnoty Politycznej oraz Szczyt UE-Armenia. Dla Armenii zwłaszcza to pierwsze spotkanie było historyczne, gdyż zgromadziło najważniejszych europejskich przywódców. Podobnej skali wydarzenia państwo to wcześniej nie doświadczyło. Wybór daty spotkań prawdopodobnie nie był przypadkowy. Należy je odczytywać jako wsparcie UE dla polityki prowadzonej przez obecne władze w Erywaniu. Warto również dodać, iż pod koniec kwietnia UE ustanowiła nową cywilną misję EUPM Armenia, która ma zwiększać zdolności tego państwa do zarządzania kryzysowego. Od kilku lat działa natomiast misja cywilna EUMA Armenia, której zadaniem jest monitorowanie zwłaszcza sytuacji na granicy armeńsko-azerbejdżańskiej.
W tym wszystkim Rosja próbuje również działać, by nie utracić wpływów w tym kaukaskim państwie. Należy podkreślić, iż Moskwa również uczestniczyła w rozmowach pokojowych pomiędzy Armenią i Azerbejdżanem, aż do upadku Górskiego Karabachu. Jednocześnie często krytykowała władze w Erywaniu za zwrot ku zachodowi. Rosja aktualnie podejmuje także działania mające na celu dyscyplinowanie władz armeńskich. W ostatnim czasie wstrzymała import wybranych armeńskich towarów, m.in. niektórych warzyw, owoców, alkoholi oraz wody mineralnej Jermuk. Pojawiają się również groźby wzrostu cen gazu, który to Armenia otrzymuje na preferencyjnych warunkach.
W wymiarze wewnętrznym kontekst wyborów jest również warunkowany m.in. konfliktem rządu z Ormiańskim Kościołem Apostolskim oraz traumą związana z utratą Górskiego Karabachu. Do tego dochodzą kwestie związane ze sposobem negocjowania z Azerbejdżanem. Niezadowolenie wywołało m.in. zwrócenie Azerbejdżanowi w 2024 roku czterech przygranicznych wiosek na skutek kolejnych porozumień o delimitacji granicy między obydwoma państwami.
