Polski rząd uruchamia „plan B”, aby ominąć weto prezydenta wobec ustawy o pożyczkach obronnych UE

Polski rząd uruchomił „plan B”, mający na celu pozyskanie prawie 44 miliardów euro (188 miliardów złotych) pożyczek na wydatki obronne w ramach unijnego programu SAFE, po tym jak powiązany z prawicową opozycją prezydent Karol Nawrocki zawetował wczoraj ustawę mającą ułatwić finansowanie.

Rząd upiera się, iż pieniądze jeszcze dotrą, ale ostrzega, iż ​​bez działań zablokowanych przez Nawrockiego może nie być możliwe wykorzystanie całości środków. Tymczasem szef gabinetu prezydenta skrytykował rząd za próbę „obejścia prawa”.

Nawrocki zapowiedział w czwartek wieczorem swoje weto, twierdząc, iż program SAFE zadłuży Polaków na dziesięciolecia na niepewnych warunkach, a suwerenność narodowa zostanie podważona poprzez zapewnienie Brukseli wpływu na polskie wydatki na obronność.

Premier Donald Tusk na początku pośpiesznie zwołanego posiedzenia gabinetu w piątek rano potępił decyzję prezydenta, stwierdzając, iż „Polacy zastanawiają się, czy to zdrada stanu, dzieło lobbystów, czy może brak zdrowego rozsądku”.

Odniesienie do lobbystów wynika z zarzutów koalicji rządzącej, iż Nawrocki, bliski sojusznik Donalda Trumpa, sprzeciwia się SAFE, ponieważ większość środków trzeba wydatkować w Europie, co zagraża interesom amerykańskich firm obronnych.

Tusk dodał, iż choć weto „jest poważnym utrudnieniem”, rząd jest „przygotowany na taką ewentualność” i przyjmie dziś uchwałę potwierdzającą otrzymanie środków SAFE choćby bez zawetowanej ustawy.

W rozmowie z serwisem finansowym Money.pl Piotr Arak, były dyrektor Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), a w tej chwili główny ekonomista VeloBanku, potwierdził, iż Polska może otrzymać pożyczki SAFE choćby bez zawetowanej przez Nawrockiego ustawy.

Pieniądze zostaną przekazane i zarządzane przez Narodowy Bank Rozwoju (BGK), a następnie wydatkowane za pośrednictwem Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Oznacza to jednak, iż środków nie można wykorzystać na cele pozamilitarne, takie jak bezpieczeństwo cywilne czy bezpieczeństwo granic – zauważa Arak.

W efekcie nie można na nie przeznaczyć 7,1 mld zł, które w polskim planie SAFE przewidziano dla organów pozamilitarnych, takich jak policja, straż graniczna czy służby bezpieczeństwa – podaje portal informacyjny Onet. Zagrożone jest także kolejne 9,2 mld zł na infrastrukturę bezpieczeństwa.

Onet podaje też, iż bez rozwiązań zawetowanych przez Nawrockiego środki SAFE nie zostaną zwolnione z podatku VAT, co podniesie koszt ich wydatkowania.

W piątek rano minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz potwierdził, iż rządowy „plan B” „wykorzysta istniejące instrumenty”, takie jak Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, który został utworzony w 2022 r. za rządów byłego Prawa i Sprawiedliwości (PiS).

Szef sztabu Nawrockiego Zbigniew Bogucki stwierdził jednak, iż plany rządu są „nie do przyjęcia” i stanowią „de facto obejście prawa”.

Stwierdził, iż uchwała rządu w sprawie wdrożenia SAFE powinna zostać rozpatrzona przez Trybunał Konstytucyjny (TK). Nawrocki dał już do zrozumienia w czwartkowy wieczór, iż uważa program SAFE za niezgodny z konstytucją, ponieważ daje podmiotowi zagranicznemu, UE, wpływ na obronność Polski.

Jeszcze dalej poszedł Jarosław Kaczyński, lider narodowo-konserwatywnej opozycji Prawo i Sprawiedliwość (PiS), mówiąc, iż Tusk „realizuje plan niemieckiej dominacji”.

W piątek tuż po południu Kancelaria Premiera poinformowała, iż ​​rząd podjął uchwałę w sprawie otrzymania środków SAFE, które – jak twierdzi – zostaną przekazane BGK do wykorzystania przez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych.

Kolejnym krokiem będzie podpisanie umowy z Komisją Europejską, która odblokowałaby natychmiastowe 15% środków Polski, czyli około 6,6 mld euro. Na początku tygodnia rzecznik komisji powiedział, iż Komisja jest gotowa ją podpisać.

Tymczasem Nawrocki przedstawił także parlamentowi własną „suwerenną” alternatywę dla SAFE, która jego zdaniem zapewniłaby tę samą kwotę środków, ale nieoprocentowanych z banku centralnego.

Rząd dotychczas lekceważył ten plan, twierdząc, iż nie wyjaśnia, w jaki sposób pieniądze zostaną wygenerowane. Wielu ekonomistów kwestionowało również wykonalność, a choćby legalność tej propozycji.