Pękła historyczna i niepokojąca granica! Zadłużenie Polski bije rekordy

Krajowe finanse systematycznie pogłębiają się w czerwieni. Trend ten wydaje się nieubłagany, ogromny deficyt budżetowy zmusza państwo do ciągłego ratowania się kolejnymi emisjami obligacji skarbowych. Efekt? Węższa miara polskiego długu publicznego po raz pierwszy w historii oficjalnie przekroczyła barierę, która jeszcze niedawno wydawała się odległą abstrakcją.

Fot. Warszawa w Pigułce

Z najnowszego komunikatu Ministerstwa Finansów wynika, iż tzw. Państwowy Dług Publiczny (PDP) na koniec pierwszego kwartału 2026 roku osiągnął astronomiczny pułap 2 008,2 mld zł. Oznacza to, iż w ciągu zaledwie kilku miesięcy (porównując z końcem 2025 roku) zadłużenie sfery finansów publicznych po konsolidacji urosło o 94,6 mld zł, czyli o 4,9 procent.

Resort finansów stoi pod ścianą. Z jednej strony drastyczne cięcie wydatków państwowych jest politycznie i społecznie niezwykle trudne, z drugiej – zapotrzebowanie pożyczkowe kraju pozostaje gigantyczne. Sytuacji nie poprawiają globalne rynki finansowe, które bardzo surowo wyceniają polskie papiery dłużne.

PDP kontra EDP. Sprytny zabieg wypychania długu poza budżet

Aby w pełni zrozumieć strukturę polskiego zadłużenia, należy rozróżnić dwie stosowane powszechnie miary. Pierwsza, krajowa (PDP), nie uwzględnia zobowiązań zaciąganych przez takie instytucje jak Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), Polski Fundusz Rozwoju (PFR) czy Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych.

Szerszą, unijną miarą zgodną z kryteriami z Maastricht jest tzw. dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (EDP). Ta miara przekroczyła barierę 2 bln zł już w 2024 roku, a na koniec pierwszego kwartału 2026 roku wystrzeliła do poziomu 2 444,3 mld zł (wzrost o 4,7 procent od końca ubiegłego roku).

Dlaczego rząd ukrywa wydatki? W polskim prawie istnieją sztywne mechanizmy obronne powiązane ze wskaźnikiem PDP. Przekroczenie progu 55 procent relacji PDP do PKB uruchamia ustawową konieczność cięć, w tym bolesne zamrożenie płac w budżetówce czy wstrzymanie waloryzacji programów socjalnych. Z kolei przekroczenie konstytucyjnego limitu 60 procent zmusza rząd do uchwalenia budżetu bez jakiegokolwiek deficytu na kolejny rok. Aby uniknąć tego scenariusza, rządy świadomie wypychają wydatki do zewnętrznych funduszy. Przez to różnica między unijnym EDP a krajowym PDP wynosi już rekordowe 436 mld zł (blisko 11 procent PKB).

Globalny niepokój i koszty obsługi długu. Co winduje wydatki?

Zwiększanie wolumenu obligacji na rynku zbiega się z niekorzystnym otoczeniem makroekonomicznym. Stopy procentowe na świecie i w Polsce są w tej chwili znacznie wyższe niż w trakcie pandemii, gdy dług zaczął przyrastać najszybciej. Dodatkowo sytuację inwestorów destabilizuje sytuacja geopolityczna na Bliskim Wschodzie, w tym m.in. napięcia i wojna w Iranie. Niepokój na arenie międzynarodowej automatycznie winduje rentowności obligacji, sprawiając, iż bieżąca obsługa zaciągniętych długów staje się dla polskiego podatnika drastycznie droższa.

Tabela: Porównanie wskaźników zadłużenia Polski (Stan na I kwartał 2026 r.)

Kategoria długu publicznego Wartość nominalna (w mld zł) Relacja do PKB kraju Wzrost w ujęciu kwartalnym

Państwowy Dług Publiczny (PDP) – miara krajowa	2 008,2 mld zł	50,6%	+94,6 mld zł (+4,9%)
Dług Sektora Instytucji Rządowych (EDP) – miara UE	2 444,3 mld zł	61,6%	+109,1 mld zł (+4,7%)

Co dokładnie napędziło wzrost zadłużenia w ostatnich miesiącach?

Ministerstwo Finansów precyzyjnie wskazało fundusze i operacje finansowe, które w największym stopniu przyczyniły się do wzrostu szerszego zadłużenia (EDP) w pierwszym kwartale 2026 roku:

• Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 (FPC): Skonsolidowane zadłużenie tej struktury wzrosło o kolejne 12,4 mld zł;
• Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ): W związku z intensywnymi zakupami militarnymi, dług tego funduszu podskoczył o 6,3 mld zł;
• Krajowy Fundusz Drogowy (KFD) oraz Fundusz Pomocy (FP): Odnotowano wzrost zobowiązań o skromne, ale zauważalne 0,4 mld zł dla każdej z tych instytucji;
• Przedsiębiorstwa państwowe: Wpływ zaliczenia kolejnych podmiotów gospodarczych do sektora instytucji rządowych podbił dług o 1 mld zł.

Zjawiskiem, które częściowo zamortyzowało i obniżyło końcowy wskaźnik EDP względem PDP, był wzrost stanu depozytów na rachunkach Ministerstwa Finansów posiadanych przez fundusze w BGK (o 3,5 mld zł), co przełożyło się na wyższą konsolidację wzajemnych rozliczeń, oraz operacje na transakcjach skarbowych typu CIRS, które odjęły ze statystyk 1,5 mld zł.

Artykuł opracowany na podstawie oficjalnego kwartalnego raportu zadłużenia Ministerstwa Finansów, oraz analizy makroekonomicznej portalu Business Insider.