W siedzibie Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku i na polach grunwaldzkich odbyły się uroczystości 15-lecia działalności tej instytucji, jako samodzielnej jednostki kultury samorządu województwa warmińsko-mazurskiego.
W historycznej części jubileuszu, projekcji filmu, zwiedzaniu muzeum z przewodnikiem, pokazach walk rycerskich, prezentacji rzemiosła średniowiecznego oraz pokaz sprzętu wojskowego wzięli udział liczni goście. Przekazano podziękowania wieloletnim, zasłużonym pracownikom muzeum. Uroczystość uświetnił koncert zespołu muzycznego „Sonoria“.
– Mamy ogromne szczęście, iż właśnie tutaj na Warmii i Mazurach znajduje się miejsce będące symbolem Polski i Europy – mówił podczas uroczystości marszałek województwa Marcin Kuchciński. – Jako mieszkańcy jesteśmy dumni z Grunwaldu i dumni z tego, jak tutaj potoczyła się historia. Ale jesteśmy też bardzo dumni z tego muzeum. Przez wiele lat, myśląc o Grunwaldzie, myśleliśmy przede wszystkim o inscenizacji bitwy. I oczywiście – jej skala jest wyjątkowa. To już marka sama w sobie, rozpoznawalna w całej Polsce i również poza jej granicami. Bardzo zależało nam na tym, żeby Grunwald żył nie tylko raz w roku. Żeby po zakończeniu rekonstrukcji duch tej historii zostawał tutaj na dłużej. Żeby było tu miejsce na poziomie, do którego wszyscy przyzwyczailiśmy się podczas inscenizacji. Miejsce, do którego można przyjechać z dziećmi, rodziną czy szkolną wycieczką i w nowoczesny sposób dowiedzieć się czegoś więcej. Dopytać. Zobaczyć tę historię z bliska. I dziś takie muzeum mamy. To oczywiście efekt wsparcia samorządu województwa i funduszy unijnych, ale przede wszystkim efekt pracy ludzi. Bo żaden budynek i żadna inwestycja nie stworzą miejsca z duszą, jeżeli nie ma ludzi, którzy naprawdę w nie wierzą i codziennie wkładają w nie serce. Dlatego bardzo dziękuję dyrekcji, pracownikom muzeum, pasjonatom historii, rekonstruktorom i wszystkim osobom zaangażowanym w rozwój tego miejsca.
Jednym z gości specjalnych grunwaldzkich uroczystości była wiceminister Kultury Republiki Litewskiej Renata Kurmin, która mówiła:
– W imieniu Ministerstwa Kultury Republiki Litewskiej mam zaszczyt pogratulować Muzeum Bitwy pod Grunwaldem 15-lecia działalności. Dzisiejsza uroczystość jest wyjątkową okazją, by podkreślić znaczenie wspólnej pamięci historycznej oraz wieloletniej współpracy między Litwą i Polską. Muzeum znajduje szczególne miejsce w naszym dialogu historycznym i kulturalnym. Już na etapie jego tworzenia nawiązała się ścisła kooperacja litewskich i polskich historyków i badaczy. Otwarcie muzeum stało się naturalnym rezultatem tego partnerstwa. Chcę podziękować twórcom muzeum i jego dyrekcji za konsekwentne budowanie przestrzeni, która w nowoczesny i otwarty sposób opowiada o wspólnym dziedzictwie naszych narodów. Z dużą satysfakcją odnotowujemy również, iż nowoczesne ekspozycje otwarte w roku 2022 i opowieść o nich są dostępne dla zwiedzających także w języku litewskim. Dzięki temu to jedno z najważniejszych miejsc w Polsce prezentujących także litewską perspektywę historyczną i przypominającą o wspólnym znaczeniu zwycięstwa sprzed wieków.
Podczas uroczystości odsłonięto nowy eksponat – kapalin, czyli typ hełmu otwartego, jeden z kilku zachowanych hełmów tego typu w Polsce, ale jedyny tak dobrze zachowany kapalin ze sterczyną.
– Wiemy z całą pewnością, iż powstał on na terenie państwa krzyżackiego, a został odnaleziony w jednym z kościołów w Olsztynie – mówił z dumą dyrektor muzeum Szymon Drej. – Zrobiliśmy wstępną kwerendę, okazuje się, iż tego typu artefakty, znajdowane na polach Grunwaldu, w czasach przedwojennych były deponowane w okolicznych kościołach. Możemy zatem śmiało postawić tezę, iż przedstawiony tu hełm pochodzi z pól Grunwaldu. Mogę państwu obiecać, iż powołamy specjalny zespół, zrobimy pełną kwerendę i udowodnimy, iż ten hełm został tutaj zgubiony przez rycerza krzyżackiego. Cieszę się, iż wzbogaci on kolekcję naszego muzeum.
Przypomnijmy historię. Muzeum rozpoczęło swoją działalność w dniu odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w lipcu 1960 roku w 550. rocznicę bitwy pod Grunwaldem. W latach 1960-1963 było ono placówką Przedsiębiorstwa Turystycznego Warszawa-Olsztyn. W 1963 roku stało się oddziałem Muzeum Mazurskiego w Olsztynie (obecnie Muzeum Warmii i Mazur). W latach 1970-1975 funkcjonowało jako oddział Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku.
26 października 2010 roku uchwałą sejmiku województwa warmińsko-mazurskiego rozpoczęto przygotowania do wyodrębnienia muzeum jako samodzielnej placówki. 1 marca 2011 roku zostało samodzielną instytucją kultury samorządu województwa warmińsko-mazurskiego.
Równolegle muzeum rozwijało działalność edukacyjną. Organizowano lekcje muzealne, warsztaty oraz wydarzenia skierowane do różnych grup wiekowych. Szczególny nacisk kładziono na młodzież szkolną, dla której historia często bywa trudna do przyswojenia w tradycyjnej formie. Dzięki wykorzystaniu nowoczesnych metod przekazu – takich jak rekonstrukcje, multimedia czy interaktywne wystawy – muzeum gwałtownie zyskało opinię miejsca atrakcyjnego i inspirującego.
Jednym z kluczowych elementów działalności muzeum stała się kooperacja z rekonstruktorami historycznymi. Coroczne Dni Grunwaldu, których kulminacją jest inscenizacja bitwy, zaczęły być organizowane z większym rozmachem i dbałością o szczegóły. Muzeum pełniło rolę koordynatora tych wydarzeń, dbając o ich wartość edukacyjną oraz zgodność z aktualnym stanem wiedzy historycznej. Dzięki temu rekonstrukcje nie były jedynie widowiskiem, ale także formą żywej lekcji historii. w tej chwili Muzeum stało się głównym organizatorem całości Dni Grunwaldu.
W kolejnych latach instytucja konsekwentnie się rozwijała. Podejmowano działania mające na celu modernizację infrastruktury oraz budowę nowoczesnego centrum wystawienniczego. Był to proces wymagający zarówno dużych nakładów finansowych, jak i starannego planowania. Celem było stworzenie przestrzeni, która w pełni odpowiadałaby współczesnym standardom muzealnictwa, a jednocześnie harmonijnie wpisywałaby się w krajobraz historycznego pola bitwy.
21 września 2022 roku – to kolejna historyczna data, bo wtedy oddano do użytku nowoczesny budynek Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku. Łączy ze sobą najnowsze osiągnięcia z zakresu multimedialnego, tak chętnie wykorzystywane w dzisiejszym muzealnictwie, z tradycyjnym pojmowaniem idei muzealnictwa. Nowa siedziba liczy 3,5 tys. m kw. i z założenia jest wielofunkcyjna, z czego blisko 1,8 tys. m.kw. to powierzchnia wystawowa. Wystawa przedstawia wydarzenia, jakie miały miejsce przed, w trakcie i po bitwie pod Grunwaldem, wprowadza zwiedzających w zagadnienia polityczne, gospodarcze i wojskowe. Jest podzielona na 10 bloków tematycznych. Oprócz przestrzeni wystawienniczej, mieści salę rycerską pozwalającą rozgrywać turnieje i walki rycerskie oraz salę konferencyjną na 100 osób. W obiekcie znajdują się ponadto pomieszczenia administracyjne, pracownie naukowe, biblioteka oraz magazyn muzealiów. Wystawa dostępna jest zarówno po polsku, angielsku i litewsku. Z kolei audioprzewodniki po wystawie mają aż pięć języków obcych.
Muzeum od początku swojej działalności pełniło również istotną rolę naukową. Organizowano konferencje, seminaria oraz publikowano wyniki badań dotyczących bitwy i epoki średniowiecza. Współpracowano z historykami, archeologami oraz instytucjami naukowymi z kraju i zagranicy. Dzięki temu placówka stała się istotnym ośrodkiem badań nad jednym z kluczowych wydarzeń w historii Polski i Europy.
Z biegiem czasu Muzeum Bitwy pod Grunwaldem stało się jedną z najważniejszych instytucji muzealnych w Polsce o profilu historycznym. Jego działalność wykracza daleko poza lokalny kontekst, przyciągając turystów z całego kraju i zagranicy. Dzięki połączeniu tradycji z nowoczesnością, nauki z edukacją oraz historii z żywym doświadczeniem, muzeum z powodzeniem realizuje swoją misję.
Podsumowując, historia Muzeum Bitwy pod Grunwaldem od momentu jego powołania w 2011 roku to opowieść o dynamicznym rozwoju, konsekwentnej realizacji celów oraz dążeniu do jak najlepszego upamiętnienia jednego z najważniejszych wydarzeń w dziejach Polski. Instytucja ta nie tylko chroni dziedzictwo przeszłości, ale również aktywnie uczestniczy w jego interpretacji i popularyzacji, pozostając ważnym elementem współczesnej kultury i edukacji historycznej.
Miarą sukcesu i rozwoju instytucji oraz bogatego programu edukacyjnego jest wciąż wzrastająca liczba turystów. W roku 2023 Muzeum sprzedało 65 tys. biletów, w roku 2024 – 80 tys., a w roku ubiegłym już ponad 100 tys.
