Marszałkowie województw obradowali na Mazowszu. Co zakładają przyjęte stanowiska?

Stanowiska Konwentu Marszałków Województw RP

W przyjętym stanowisku Konwent Marszałków Województw RP zwrócił uwagę, iż problem nielegalnych odpadów występuje w każdym województwie w Polsce i to właśnie samorządy wojewódzkie, wykonując zadania zlecone przez rząd, często są zmuszone do ponoszenia wielomilionowych kosztów usuwania takich składowisk. Aby rozwiązać ten problem, konieczne są pilne działania legislacyjne i organizacyjne - podkreślił Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, podsumowując w środę dwudniowe obrady konwentu marszałków, które odbyły się w Płocku.

Jak zaznaczono, potrzebny jest "stały mechanizm finansowania, który umożliwi województwom szybkie pozyskiwanie pieniędzy na wykonanie zastępcze, bez konieczności długiego oczekiwania na programy pomocowe lub indywidualne decyzje o wsparciu". Konwent Marszałków Województw RP uznał jednocześnie, iż należy "wyraźnie oddzielić finansowanie zadań własnych samorządów od finansowania obowiązków nakładanych na nie przez państwo", a "każde nowe zadanie zlecone powinno być jednocześnie wyposażone we wskazane źródło finansowania". Konieczne jest też, jak zaznaczył w informacji urząd, wprowadzenie dodatkowych rozwiązań zabezpieczających roszczenia powstające w związku z wykonaniem zastępczym, jak możliwość skutecznego zabezpieczenia należności na rzecz osób odpowiedzialnych za nielegalne składowiska odpadów.

"To zanieczyszczający powinien płacić, a środki publiczne miałyby być uruchamiane wyłącznie w momencie szybkiej interwencji. Należy więc usprawnić zabezpieczanie majątku sprawców i uszczelnić przepisy tak, aby ograniczyć działalność fikcyjnych firm, które pozostawiają samorządom koszty zagospodarowania odpadów" - podkreślono w komunikacie w sprawie stanowiska marszałków województw.

O inwestycjach transportowych i programach ochrony powietrza

Ich konwent na zakończenie dwudniowych obrad zaapelował również o wprowadzenie jednolitych zasad uwzględniania ruchu rowerowego w inwestycjach drogowych i kolejowych "realizowanych z poziomu krajowego". Zdaniem marszałków województw "rower powinien być traktowany jako pełnoprawny środek transportu, a infrastruktura rowerowa powinna być planowana już na etapie projektowania inwestycji". W stanowisku tym podkreślono, iż "wydzielona infrastruktura rowerowa powinna być planowana jako część mostów, wiaduktów oraz innych obiektów inżynierskich w ciągu dróg krajowych i linii kolejowych, szczególnie tam, gdzie przekraczają duże rzeki, doliny lub przebiegają przez tereny górskie". Zwrócono przy tym uwagę, iż w takich miejscach budowa osobnych tras rowerowych jest bardzo kosztowna.

Konwent Marszałków Województw RP, jak przekazał w środowym komunikacie Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, "postuluje przyjęcie zasady uwzględniania infrastruktury rowerowej jako standardowego elementu nowych i modernizowanych inwestycji realizowanych przez GDDKiA, PKP, CPK oraz PKP PLK, z zachowaniem wymagań bezpieczeństwa”. Ponadto marszałkowie województw wskazali na potrzebę przygotowania wspólnych wytycznych dotyczących prowadzenia ruchu rowerowego na mostach i wiaduktach, także poniżej poziomu jezdni lub torów. Uznali też, iż potrzebne są jednocześnie standardy dla dworców kolejowych i węzłów przesiadkowych, które zapewnią wygodne korzystanie z nich osobom podróżującym z rowerami.

Konwent opowiedział się również za przepisami przejściowymi w opracowaniu programów ochrony powietrza. Informując o stanowisku, urząd zwrócił uwagę, iż zanieczyszczenie powietrza to realny problem, z którym od lat walczą samorządy lokalne, przy czym nowa dyrektywa unijna spowoduje, iż staną one przed dużym wyzwaniem, aby dostosować się do nowych norm. Dlatego marszałkowie apelują o wprowadzenie przepisów przejściowych w tej sprawie - poinformował Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego. Przypomniał jednocześnie, iż jeszcze w listopadzie 2024 r. opublikowana została unijna dyrektywa 2024/2881 w sprawie jakości powietrza, która zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia zmian w prawie służących dalszej poprawie jakości powietrza.

Marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik podkreślił, iż zgodnie z nową dyrektywą do końca 2028 r. samorządy województw będą musiały przygotować plany działania na rzecz jakości powietrza dla obszarów, na których są przekraczane nowe normy. Jak dodał, "ich celem będzie wytyczenie drogi do osiągnięcia nowych standardów jeszcze przed wyznaczonym terminem ich osiągnięcia". - To duże wyzwanie dla województw, dlatego naszym zdaniem są potrzebne przepisy przejściowe, które umożliwią ciągłość realizacji działań określonych w obowiązujących programach - oświadczył Struzik, cytowany w komunikacie urzędu.

W informacji tej wyjaśniono, iż po ocenie jakości powietrza w 2030 r. po raz pierwszy będą obowiązywały nowe programy ochrony powietrza przygotowane według nowych przepisów. Tymczasem obecne programy są ważne tylko do końca tego roku. "Oznacza to, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami województwa będą musiały opracować nowe, kosztowne programy. Bez przepisów przejściowych obowiązywałyby one jedynie przez około pięć miesięcy, do czasu wejścia w życie wspomnianych planów działania na rzecz jakości powietrza" - zaznaczono w komunikacie podsumowującym obrady konwentu. Wskazano jednocześnie, iż "dlatego resort klimatu i środowiska przygotował projekt ustawy wprowadzającej przepisy przejściowe i uproszczoną aktualizację programów ochrony powietrza, które zostały wypracowane wspólnie z województwami - niestety prezydent zawetował przedmiotowy projekt”.

Jak przekazał urząd, "Konwent Marszałków Województw RP apeluje do rządu o opracowanie i przyjęcie przepisów przejściowych, które pozwolą na uniknięcie konieczności opracowywania przez samorządy województw nowych programów ochrony powietrza w okresie przejściowym przed wdrożeniem wymagań nowej dyrektywy unijnej, a do prezydenta - o podpisanie przedmiotowych przepisów".

Obrady konwentu, tym razem w Płocku, trwały od wtorku. Rozpoczynając posiedzenie, zapowiedziano, iż przyjęte stanowiska przekazane zostaną następnie administracji rządowej i prezydentowi RP jako głos wszystkich województw.