Kontrole umów w całej Polsce. Masz umowę zlecenie? PIP może ją zakwestionować

Państwowa Inspekcja Pracy otrzymała nowe narzędzia do walki z sytuacjami, w których umowy cywilnoprawne są stosowane mimo faktycznego wykonywania pracy w warunkach charakterystycznych dla etatu. Zmiany nie są już tylko zapowiedzią. Nowe przepisy weszły w życie 8 lipca 2026 roku, a inspektorzy rozpoczęli działania.

Fot. Warszawa w Pigułce

Umowa zlecenie może zostać zakwestionowana

Samo nazwanie dokumentu „umową zlecenia” nie przesądza o tym, jaki w rzeczywistości charakter ma zatrudnienie.

Reforma nie zmieniła podstawowej definicji stosunku pracy. Dała natomiast PIP znacznie silniejsze instrumenty do egzekwowania istniejących przepisów.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazuje wprost, iż jednym z głównych celów reformy jest walka z pozornymi umowami cywilnoprawnymi oraz fikcyjnym samozatrudnieniem.

Inspektor nie zmieni umowy jednym podpisem

Procedura jest bardziej skomplikowana.

Jeżeli kontrola wykaże nieprawidłowości, PIP ma najpierw wydać polecenie ich usunięcia. jeżeli nie zostanie ono wykonane, inspektor może wystąpić do okręgowego inspektora pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę.

Od takiej decyzji zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą odwołać się do sądu pracy. Odwołanie wstrzymuje wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy.

PIP może wymieniać informacje z ZUS i skarbówką

To jedna z najważniejszych części reformy z punktu widzenia przedsiębiorców.

Nowe regulacje umożliwiają wymianę danych między Państwową Inspekcją Pracy, ZUS i Krajową Administracją Skarbową. PIP może również prowadzić kontrole zdalne oraz planować kontrole celowane na podstawie analizy ryzyka.

Oznacza to odejście od modelu, w którym kontrola musi być wyłącznie efektem przypadkowego wyboru firmy.

Kontrole już się rozpoczęły

PIP informowała 8 lipca, iż inspektorzy są przygotowani do kontroli miejsc, w których umowy cywilnoprawne mogą zastępować umowy o pracę. Inspekcja opracowała w tym celu specjalną metodykę działania.

To oznacza, iż osoby zatrudnione na zleceniu powinny patrzeć nie tylko na nazwę swojej umowy, ale przede wszystkim na sposób, w jaki faktycznie wykonują pracę.