Kaucja za butelki i puszki do likwidacji? Jest projekt ustawy

Do Sejmu trafił poselski projekt ustawy zakładający likwidację systemu kaucyjnego funkcjonującego w Polsce od 1 października 2025 r. Dokument został zarejestrowany 6 sierpnia 2026 r. pod numerem RPW/27019/2026. Pod inicjatywą podpisało się 17 posłów Konfederacji, a przedstawicielem wnioskodawców został poseł Grzegorz Płaczek.

Projekt nie zmienia na razie żadnych obowiązków sklepów ani praw konsumentów. Kaucja jest przez cały czas pobierana przy zakupie napojów w odpowiednio oznakowanych opakowaniach, a pieniądze można odzyskać po ich zwrocie. Żeby doszło do likwidacji systemu, projekt musiałby przejść pełną ścieżkę ustawodawczą.

System kaucyjny przez cały czas obowiązuje w całej Polsce

Obowiązujące przepisy obejmują jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów oraz metalowe puszki po napojach o pojemności do 1 litra. W obu przypadkach kaucja wynosi 50 gr.

System obejmuje także szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra. W ich przypadku klient płaci 1 zł kaucji.

Pieniądze są doliczane do ceny produktu przy kasie, o ile opakowanie zostało oznaczone symbolem systemu kaucyjnego i wysokością kaucji. Zwrot pieniędzy nie wymaga przedstawienia paragonu. Konsument może więc kupić napój w jednej miejscowości, a opakowanie oddać w innym punkcie działającym w ramach systemu.

W praktyce istotny jest stan opakowania. Nie powinno ono być zgniecione ani uszkodzone w sposób uniemożliwiający odczytanie kodu i oznaczenia kaucyjnego.

64 tys. punktów zwrotu butelek i puszek w Polsce

Skala systemu jest już ogólnopolska. Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska do końca czerwca 2026 r. konsumenci oddali około 2,3 mld opakowań objętych kaucją.

Sieć zwrotu obejmuje około 64 tys. punktów w całym kraju. Około 14 tys. miejsc wyposażono w automaty przyjmujące butelki i puszki. Z danych resortu wynika, iż zdecydowana większość opakowań trafiających do systemu jest oddawana właśnie za pośrednictwem automatów.

Infrastruktura powstała przede wszystkim w dużych sieciach handlowych, supermarketach i dyskontach, ale punkty przyjmowania opakowań działają również przy mniejszych placówkach oraz w innych lokalizacjach.

Obowiązek przyjmowania opakowań dotyczy sklepów o powierzchni sprzedaży przekraczającej 200 mkw., o ile sprzedają napoje w opakowaniach objętych systemem. Mniejsze sklepy mogą uczestniczyć w systemie dobrowolnie, choć w przypadku niektórych opakowań wielokrotnego użytku obowiązują dodatkowe zasady.

Projekt likwidacji systemu kaucyjnego w Sejmie

Wniesienie projektu jest dopiero pierwszym etapem postępowania parlamentarnego. Zanim nowe przepisy mogłyby zacząć obowiązywać, projekt musi zostać formalnie skierowany do dalszych prac.

Kolejne etapy mogą obejmować czytania w Sejmie, skierowanie projektu do komisji, przygotowanie sprawozdania, poprawki oraz głosowanie. Następnie uchwaloną ustawą zajmuje się Senat. Ostatnim etapem procedury jest decyzja prezydenta.

Do czasu zakończenia całego procesu przedsiębiorcy muszą działać zgodnie z obecnymi przepisami. Sam fakt pojawienia się projektu w Sejmie nie oznacza więc zawieszenia pobierania kaucji ani możliwości odmowy przyjmowania opakowań przez sklepy zobowiązane do ich odbioru.

Konfederacja chce odejścia od systemu kaucyjnego

Autorzy projektu kwestionują przede wszystkim sposób funkcjonowania obecnego modelu oraz koszty jego utrzymania. Politycy Konfederacji wskazują, iż konsumenci muszą przechowywać niezgniecione butelki i puszki, a następnie dostarczać je do punktów zbiórki.

Ich zdaniem szczególnie problematyczne może być to w mniejszych miejscowościach i na terenach wiejskich, gdzie sieć automatów jest mniej rozwinięta niż w największych miastach.

Projektodawcy podnoszą również argument dotyczący kosztów ponoszonych przez handel oraz operatorów systemu. Do obsługi kaucji potrzebne są m.in. automaty, powierzchnia magazynowa, transport, sortowanie oraz infrastruktura informatyczna pozwalająca rozliczać strumień zwracanych opakowań.

Konfederacja zwraca również uwagę na kaucje, których konsumenci nie odbierają. W takim przypadku pieniądze pozostają w systemie i zgodnie z obowiązującym modelem mają służyć jego finansowaniu.

Sklepy zainwestowały w automaty kaucyjne

Ewentualne uchylenie przepisów miałoby znaczenie nie tylko dla klientów, ale także dla przedsiębiorców. Duże sieci handlowe w ostatnich latach przeznaczyły środki na zakup i instalację automatów, przebudowę sklepów, przygotowanie powierzchni do magazynowania opakowań oraz organizację logistyki.

Urządzenia do przyjmowania butelek i puszek pojawiły się w tysiącach sklepów w całym kraju. W wielu obiektach konieczne było wydzielenie dodatkowej przestrzeni albo przebudowanie stref wejściowych.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podnosi dlatego argument dotyczący ochrony inwestycji już dokonanych przez przedsiębiorców. Nagła likwidacja systemu mogłaby wywołać dyskusję o kosztach poniesionych przez handel i operatorów w związku z wykonaniem obowiązków wprowadzonych przez państwo.

Gminy również odczuwają działanie systemu kaucyjnego

Spór obejmuje również samorządy. Przed uruchomieniem systemu kaucyjnego butelki PET oraz puszki aluminiowe były zbierane przede wszystkim razem z metalami i tworzywami sztucznymi w ramach gminnego systemu gospodarowania odpadami.

Są to jednocześnie frakcje mające stosunkowo dużą wartość jako surowce wtórne. Po wprowadzeniu kaucji znaczna część takich opakowań trafia do odrębnego strumienia, poza tradycyjnym systemem komunalnym.

Krytycy obecnych przepisów wskazują, iż samorządy tracą w ten sposób część wartościowych surowców, podczas gdy przez cały czas muszą finansować odbiór oraz zagospodarowanie pozostałych odpadów.

Przeciwnicy likwidacji systemu argumentują z kolei, iż skuteczna zbiórka butelek i puszek ułatwia osiąganie wymaganych poziomów recyklingu i ogranicza liczbę opakowań trafiających do odpadów zmieszanych albo poza system gospodarki odpadami.

Likwidacja kaucji nie likwiduje obowiązków Polski wobec Unii Europejskiej

To jeden z najważniejszych elementów całej dyskusji. Polski system kaucyjny jest powiązany z realizacją obowiązków wynikających z przepisów Unii Europejskiej dotyczących ograniczenia wpływu jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.

Dyrektywa SUP przewiduje konkretne poziomy selektywnej zbiórki jednorazowych plastikowych butelek po napojach. Państwa członkowskie powinny osiągnąć poziom odpowiadający 77 proc. takich opakowań wprowadzonych na rynek w 2025 r. W 2029 r. poziom ma wynosić 90 proc.

Unijne regulacje nie wymagają jednak, aby każde państwo realizowało te cele wyłącznie poprzez system kaucyjny. Kaucja jest jednym z instrumentów pozwalających zwiększyć poziom zwrotu opakowań.

Jeżeli Polska zdecydowałaby się na jej likwidację, musiałaby jednocześnie zapewnić inne rozwiązania gwarantujące realizację wymaganych poziomów zbiórki.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta jako alternatywa

Jednym z rozwiązań wskazywanych w debacie jest większe wykorzystanie rozszerzonej odpowiedzialności producenta. W tym modelu większa część finansowej odpowiedzialności za odpady opakowaniowe spoczywa na firmach wprowadzających produkty na rynek.

Dyskusja o rozszerzonej odpowiedzialności producentów trwa w Polsce od lat i wykracza znacznie poza sam system kaucyjny. o ile kaucja zostałaby zniesiona, konieczne byłoby wskazanie mechanizmu zapewniającego zarówno finansowanie zbiórki, jak i osiągnięcie poziomów wymaganych przez prawo unijne.

Powrót wszystkich butelek PET i puszek do tradycyjnego systemu gminnego bez dodatkowych rozwiązań nie oznaczałby automatycznie spełnienia obowiązków wynikających z regulacji UE.

Co oznacza projekt likwidacji kaucji dla klientów sklepów

Na obecnym etapie nie oznacza niczego w codziennych zakupach. Konsument przez cały czas płaci 50 gr kaucji za objętą systemem plastikową butelkę lub puszkę i może odzyskać tę kwotę po oddaniu opakowania.

Za objęte systemem szklane butelki wielokrotnego użytku kaucja wynosi 1 zł.

Nie trzeba przechowywać paragonu. najważniejsze jest natomiast odpowiednie oznaczenie opakowania oraz zachowanie go w stanie umożliwiającym identyfikację.

Nie ma również wyznaczonego terminu, od którego system miałby przestać działać. Taka data mogłaby pojawić się dopiero w uchwalonych przepisach, o ile projekt uzyskałby poparcie większości parlamentarnej i przeszedł całą procedurę legislacyjną.

Co stanie się z butelkomatami po ewentualnej zmianie przepisów

To na razie pozostaje niewiadomą. W całej Polsce działają tysiące automatów, które zostały kupione lub wynajęte przez sieci handlowe i innych uczestników systemu.

Ewentualna likwidacja obowiązkowej kaucji wymagałaby więc rozstrzygnięcia, co stanie się z istniejącą infrastrukturą oraz umowami zawartymi przez sklepy, operatorów i firmy zajmujące się odbiorem opakowań.

Możliwe byłoby także pozostawienie części punktów działających w innym modelu zbiórki. Szczegółowe rozwiązania musiałyby jednak wynikać z przepisów przyjętych przez parlament.

Na 11 sierpnia 2026 r. najważniejsza informacja dla konsumentów pozostaje jednoznaczna: system kaucyjny w Polsce działa na dotychczasowych zasadach. Projekt złożony przez posłów Konfederacji rozpoczyna proces legislacyjny, ale sam w sobie nie likwiduje kaucji ani obowiązku przyjmowania objętych nią opakowań.

Źródła

• Ministerstwo Klimatu i Środowiska – informacje o zasadach systemu kaucyjnego oraz dane dotyczące liczby zwróconych opakowań i punktów zbiórki.
• Sejm RP – informacje dotyczące projektu zarejestrowanego pod numerem RPW/27019/2026.
• Konfederacja – informacje o projekcie ustawy dotyczącym likwidacji systemu kaucyjnego i stanowisko jego autorów.
• EUR-Lex – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2019/904 dotycząca ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.
• Euronews Polska – wypowiedzi ministry klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski oraz dane dotyczące działania systemu kaucyjnego w Polsce.