Kanadyjski System Wyborczy

Kanada jest państwem o dużej decentralizacji władzy. Mamy rząd federalny, prowincjonalny i władze lokalne. Każdy z tych szczebli ma własny zakres władzy i każdy jest niezależny od wyższego.

Władze federalne i prowincjonalne (terytorialne) działają w oparciu o system partyjny. Władze lokalne nie mają podziału na partie.

W Kanadzie obowiązują JOW (Jednomandatowe Okręgi Wyborcze) czyli "First past the post" to oznacza, iż w okręgu wyborczym kandydują przedstawiciele różnych partii , lub bezpartyjni i wygrywa ten kto zdobędzie najwięcej głosów.

Każda partia która uczestniczy w wyborach, stara się wystawić najlepszego kandydata i zwykle kandydat jest mieszkańcem okręgu wyborczego, a także w jakiś sposób jest znany i popularny w tym środowisku. Może to być pracownik administracji znany z działalności społecznej, działacz sportowy, popularny nauczyciel-społecznik, albo popularny z działalności społecznej lekarz, itp.

Czasami bywa tak, iż partia nie mając adekwatnego dla okręgu reprezentanta, udaje się do znanego i popularnego z postawy obywatelskiej, ale nie związanego z żadną partią mieszkańca okręgu i proponuje mu człokowstwo w partii i jednocześnie kandydaturę poselską w nadchodzących wyborach.

Bywa, iż w okręgu już tradycyjnie opanowanym przez jedną partię, chce znaleźć przyczółek partia konkurencyjna, wówczas "hoduje" sobie kandydata. Wystawiają młodego, ale entuzjastycznie nastawionego własnego działacza partyjnego, aby przegrywając, nabrał ogłady w konkurencji z doświadczonym już przeciwnikiem partyjnym. W zależności od tego jakie będą jego osiągnięcia, rokujące lub nie, będzie on kandydował, lub nie, w następnych wyborach.

Wygrywając wybory poseł reprezentuje swój okrąg w parlamencie. Jak się znajdzie tam pierwszy raz, to ma miejsce w tylnych ławach za plecami kolegów partyjnych.Jego zadaniem jest uczenie się tego jak parlament funkcjonuje, odnotowywanie sukcesów i porażek i referowanie tego swoim wyborcom na spotkaniach w swoim okręgu. Jednocześnie na tych spotkaniach zbiera zgłoszone problemy jakie mu są przekazywane i przekazywanie ich władzom swojej partii.

Działalnością i regulacją grupy posłów danej partii w parlamencie, zajmuje się tzw. "party whip", czyli "bicz partyjny".Jest to doświadczony poseł, który w porozumieniu z liderem partyjnym pilnuje aby posłowie zachowywali się zgodnie z polityką partyjną, głosowali w całości kiedy trzeba, zabierali skutecznie głos w parlamencie i generalnie, aby ich działanie było pożyteczne. Mimo, iż "party whip" ma tak istotną rolę, jego działalność powinna być na tyle dyskretna, aby jego nazwisko nie pojawiło się w czołówkach gazet.

"Party whip" zajmuje się też nowowybranymi posłami. Badając ich zainteresowania związane z polityką państwa, pilnuje aby pogłebiali wiedzę w wybranym kierunku. A po pewnym czasie, zaczyna przygotowywać młodego posła do pierwszego publicznego wystąpienia. Zaczyna się od tego, iż poseł musi odsiedzieć w bibliotece parlamentarnej wiele godzin zgłębiając zadany temat. Kiedy opracuje referat z jakim ma wystąpić, konsultuje swoje opracowanie z władzami partynymi i uwzględnia ich opinie.

Pierwsze wystąpienie posła na forum parlamentu jest niezwykle ważne. Najważniejsze jest dla niego samego, bo opisze go prasa, oceni opozycja, ale co najważniejsze, ocenią go wyborcy z jego okręgu. Po takim wystąpieniu poseł przesunie się nieco do przodu w ławach partyjnych parlamentu. A po latach, jak jego wiedza i doświadczenie wzrosną, przesunie się do pierwszej ławki, bliżej władz partyjnych i może zostać choćby ministrem kiedy partia wygra wybory, oczywiście ministrem działu państwowego, którego politykę przez lata studiował.

Jak łatwo zauważyć, kanadyjski system parlamentarny jest prawie identyczny z systemem brytyjskim. Obowiązuje podobna konwencja co do prowadzenia dysput, parlamentarzyści adresują swój głos do "speakera", a kolegów w ławach parlamentarnych nazywają: "szacowny kolego poseł z...regionu".

Jednym z panujących obyczajów jest szacunek dla władzy która funkcjonuje z "nadania Jej Królewskiej Mości."
"Maczuga" jest jednym z najważniejszych symboli, które Kanada odzidziczyła po brytyjskiej tradycji parlamentarnej i jest ten symbol przez cały czas używamy. Jest to masywne berło, ciężkie i ozdobne, które jest pod opieką "sierżanta sztabowego" ochrony parlamentarnej. Symbolizuje władzę przewodniczącego i prawo przyznane Izbie Gmin przez Koronę do przestrzegania i uchwalania ustaw.

Maczuga jest uroczyście wnoszona na początek zasiadania parlamentu i jest wynoszona, kiedy parlament ulega rozwiązaniu przed nowymi wyborami.

W Kanadzie może kandydować każdy obywatel na dowolnym szczeblu władzy. Warunkiem jest bycie obywatelem Kanady i mieć ukończenie 18 lat przed dniem wyborów, czyli bycie uprawnionym do głosowania. Kiedyś był wymóg płacenia $ 1000 kaucji, a który był zwracany kiedy kandydat wygrał wybory. Wymóg ten, wpłacenia depozytu przez potencjalnych kandydatów, na kandydatów do parlamentu już nie obowiązuje. Sąd w Albercie orzekł w 2017 roku, iż obowiązkowy depozyt w wysokości 1000 dolarów stanowi niekonstytucyjny „test majątkowy”, który narusza prawo obywatela do ubiegania się o członkostwo w Izbie Gmin.

Po decyzji sądu, Elections Canada i rząd federalny zgodziły się natychmiast zaprzestać stosowania wymogu wpłaty depozytu we wszystkich wyborach federalnych i uzupełniających w całym kraju.

W Kanadzie niedawno odbyły się wybory, które wygrała Partia Liberalna, ale partia ta nie ma większości, więc aby "przepchnąć" przez parlament nowe ustawy, musi pozyskać poparcie z innych partii.

Ciekawostką ostatnich wyborów było to, iż LIDER PARTII KONSERWATYWNEJ, nie został wybrany do parlamentu, mimo, iż mieszka w swoim okręgu już 20 lat, nie lubią go tam ... i nie wybrali.