Już małe dawki pestycydów skracają życie ryb

Współczesne rolnictwo wykorzystuje pestycydy, aby chronić uprawy przed szkodnikami i minimalizować straty ekonomiczne. Zabójcze dla owadów związki przedostają się do cieków wodnych, a tam – po cichu – zabijają dalej. Naukowcy z Uniwersytetu w Notre Dame udowodnili, iż powszechnie stosowany niegdyś pestycyd już w niewielkich ilościach powoduje starzenie się i śmierć ryb.

Chroniczne zatrucie przyczyną przedwczesnego starzenia

Badanie, którego wyniki opublikowano 15 stycznia br. w czasopiśmie Science,skupiło się na analizie długoterminowego wpływu małych dawek chloropiryfosu na populacje srebrzyka (Culter dabryi), słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych. Większość chemicznych norm skupia się niestety na krótkoterminowym oddziaływaniu dużych dawek badanych związków – pestycydy, które wydają się bezpieczne, otrzymują zielone światło i dostają się do powszechnego obrotu.

Zespół naukowców pod kierownictwem biologa Jasona Rohra z Uniwersytetu w Notre Dame w Stanach Zjednoczonych postanowił skupić się na czymś innym – na chronicznym wpływie na organizmy niewielkich ilości chloropiryfosu zawartego w wodzie. Badania prowadzone były w Chinach, gdzie zaobserwowano ciekawą zależność – w jeziorach z wodą zanieczyszczoną pestycydami brakowało starszych osobników, choć populacje nie były wyraźnie mniejsze niż w innych miejscach.

Szczegółowa analiza tkanek ryb wykazała, iż życie w wodzie zawierającej chloropiryfos powoduje skrócenie telomerów i zmiany w sposobie odkładania się lipofuscyny w wątrobie ryb. Oba te czynniki fizjologiczne są powszechnie znanymi markerami procesu starzenia. Ryby w tym samym wieku chronologicznym starzeją się szybciej w zanieczyszczonych jeziorach niż w czystych – skomentował wyniki Jason Rohr.

Chloropiryfos – wycofany i przywrócony

CPS, czyli chloropiryfos, to pestycyd organofosforanowy, który przez długie lata wykorzystywany był do zwalczania szkodników gryzących i kłująco-ssących w zbożach, rzepaku, ziemniakach, warzywach i drzewach owocowych – praktycznie wszędzie. Powtarzające się doniesienia o toksycznym wpływie większych dawek na zdrowie ludzkie sprawiły, iż zaczęto go stopniowo wycofywać z obrotu. W 2016 r. zakazano go w Wielkiej Brytanii, a w 2020 r. w całej Unii Europejskiej.

Zakaz stosowania CPS na uprawach żywnościowych wprowadziły w 2021 r. również Stany Zjednoczone. Decyzja nie spodobała się jednak ponad 80 grupom rolniczym, które złożyły pozew przeciwko amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA). W rezultacie w 2023 r. chloropiryfos został przywrócony decyzją Sądu Apelacyjnego. Dodano jednak, jako warunek konieczny, przeprowadzenie pogłębionych badań nad jego rzeczywistym wpływem. Zakaz stosowania CPS w uprawach żywnościowych zachowały jedynie wybrane stany, m.in. Kalifornia i Oregon.

Pestycydy wciąż niedoceniane

Badanie naukowców z Notre Dame dowodzi, iż niskie stężenia pestycydów w środowisku są trwałym i bagatelizowanym zagrożeniem dla organizmów żywych. Ich konkluzje łatwo jest rozszerzyć na inne grupy kręgowców zależnych od środowiska wodnego. Niestety, jak pokazuje przykład sądowej batalii w Stanach Zjednoczonych, decyzje o dopuszczeniu i wycofaniu z użytku kontrowersyjnych substancji insektobójczych podlegają często partykularnym naciskom.

Wyniki badania, opublikowane w listopadzie 2025 r. przez naukowców reprezentujących Center for Environmental and Sustainability Research, sugerują tymczasem, iż w 31 proc. próbek gleby pobranych w Europie wciąż znajdują się wysokie ilości zakazanego już związku p,p’-DDT.Problem ten był szczególnie zauważalny w Polsce i Grecji. Niepokojąco wysokie były też stężenia dozwolonych pestycydów: Boscalidu (w 36 proc. próbek) oraz Epoxiconazole (32 proc.). Oba związki, choć relatywnie bezpieczne dla ludzi, stwarzają ogromne zagrożenie dla organizmów wodnych oraz pszczół.

W artykule korzystałam z:

Kai Huang et al., Chronic low-dose exposure to chlorpyrifos reduces life span in a wild fish by accelerating aging. Science 391,275-279(2026).DOI:10.1126/science.ady4727

Carvalho R, Guedes P, Mateus EP et al. Soil contamination in Europe unveiled: A review of pesticides and metabolites to watch [version 1; peer review: 1 approved, 1 approved with reservations]. Open Res Europe 2025, 5:257 (https://doi.org/10.12688/openreseurope.20475.1)